Бамиян: Тарих, өнер және Мадениеттер тоғысқан қала

Кіріспе

Ауғанстанның Бамиан провинциясындағы қала

Бамиан қаласы 2017 жылы ЮНЕСКО-ның Шығармашылық қалалар желісіне қолөнер және халық өнері қаласы ретінде қосылды. ЮНЕСКО Бамиан аңғары батыс буддизмінің ең монументалды көрінісі екенін атап өтті. 2021 жылдың 15 тамызында Бамиан тағы да Талибан жауынгерлері басып алды, бұл Талибанның 2021 жылғы кең көлемді шабуылының бөлігі ретінде басып алған жиырма тоғызыншы провинциялық орталыққа айналды.

Атауы

"Бамиян" атауы орта парсы тіліндегі "Бамикан" сөзінен туындаған.

География

2500 м биіктіктегі аңғар Кабулдан солтүстік-батысқа қарай 230 км жерде орналасқан және Хиндукуш тау жотасын Кох-и Баба тауларынан бөледі. Солтүстік жағында мұздықтан пайда болған, шамамен 1,5 километрлік, биік, тік құмтасты жартас бар. Осы жартас бетіне Будда мүсіндері мен аңғардағы көптеген үңгірлер қашалған. Аңғардың өзінде де, оның беткейлерінде де ежелгі заманнан қалған көптеген қираған орындар бар. "Бамиян Үндістан субконтинентіне (оңтүстік-шығысқа) және Орталық Азияға (солтүстікке) орналасқан, бұл оны Жібек жолының маңызды тармақтарының біріне жақын, стратегиялық маңызға ие орынға айналдырды". Ежелгі Жібек жолында орналасқан қала, Шығыс пен Батыс арасындағы сауда жолдарының тоғысқан жері болған, және Қытай мен Таяу Шығыс арасындағы барлық сауда осы қала арқылы жүрген. V ғасырда Хунндар оны өздерінің астанасы еткен. Буддалардың жартасы, монахтардың үңгірлерінің қираған қалдықтары, Шахр-е-Голгола ("Шыңғыраулар қаласы", 1221 жылы Бамиянды қоршау кезінде Шыңғыс ханның қиратқан ежелгі қаланың қираған қалдықтары) және жергілікті ландшафтының сұлулығы оны Ауғанстандағы ең танымал саяхат орындарының біріне айналдырған. Аңғардан оңтүстікке қарай он шақырым жерде орналасқан Шахр-э-Зухак төбесі – қаланы қорғаған цитадельдің орны, ал 1990 жылдарға дейін мұнда акропольдің қираған қалдықтарын табуға болыпты. Қала Ауғанстанның хазара этносының мәдени орталығы болып табылады. Халықтың көп бөлігі Бамиян қаласының орталық бөлігінде тұрады. Аңғар Хиндукуш және Кох-и Баба тауларының арасында қоршалған. Провинцияның 90 пайызы таулы аймақтарды құрайды, ал суық, ұзақ қыс алты айға созылады, температура кейде үш-елу градусқа дейін төмендейді. Аймақта негізінен Дайзанги хазара халқы тұрады. Көлік инфрақұрылымы жақсарып келеді, бірақ әлі де жеткіліксіз. Ерекше айта кетерлік жайт, Бамиян қазір Парван және Майдан Вардақ провинциялары арқылы Кабулға автомобиль жолымен қосылған. Майдан Шар мен Бамиян арасындағы 136 шақырымдық жол Кабулға 2 сағаттық сапар жасауға мүмкіндік береді. Жол құрылысы дерлік аяқталды, енді тек 15 шақырым асфальттау жұмыстары қалды. Басты егістер – бидай, арпа, мушунг және бақұли, олар көктемде егіледі. Егер ауа райының салдарынан егін зардап шегетін болса, тұрғындар малларын Газни және Майдан провинцияларына азық-түлікпен алмастыру үшін айдайды.

The 2,500 m high valley is about 230 km northwest of Kabul and separates the Hindu Kush mountain range from the Koh e Baba mountains. On the north side, there is an approximately 1.5 kilometers long, high, almost vertical sandstone cliff that was formed by a glacier. The Buddha statues and most of the caves in the valley were carved into this rock face. In the valley itself and on the slopes, there are numerous ruins from earlier times. "Bamiyan is located between the Indian subcontinent (to the southeast) and Central Asia (to the north), which made it an important location close to one of the most important branches of the Silk Route". Situated on the ancient Silk Route, the town was at the crossroads between the East and West when all trade between China and the Middle East passed through it. The Hunas made it their capital in the 5th century. Because of the cliff of the Buddhas, the ruins of the Monk's caves, Shahr e Gholghola ('City of Sighs', the ruins of an ancient city destroyed by Genghis Khan during the 1221 siege of Bamiyan), and its local scenery, it is one of the most visited places in Afghanistan. The Shahr e Zuhak mound ten miles south of the valley is the site of a citadel that guarded the city, and the ruins of an acropolis could be found there as recently as the 1990s. The town is the cultural center of the Hazara ethnic group of Afghanistan. Most of the population lives in downtown Bamyan. The valley is cradled between the parallel mountain ranges of the Hindu Kush and the Koh i Baba. Mountains cover ninety percent of the province, and the cold, long winter, lasting for six months, brings temperatures of three to twenty degrees Celsius below zero. Mainly Daizangi Hazara people live in the area. Transportation facilities are increasing, but sparse. Notably, Bamyan is now connected by road to Kabul through Parwan province and Maidan Wardak. The connection between Maidan Shar and Bamyan – 136 km long – makes it possible to reach Kabul in a 2 hour drive. The connection is almost completed missing just 15 km of paving. The main crops are wheat, barley, mushung, and baquli, grown in spring. When crops are damaged by unusually harsh weather, residents herd their livestock down to Ghazni and Maidan provinces to exchange for food.

Климат

Бамьян суық шөлді климатқа (Köppen BWk) ие, мұнда суық қыстар және жылы, құрғақ жаздар болады. Жауын-шашын көбінесе қыс айларының соңында және көктемде жауады.

Тарих

Бамиан қаласы христиан дінінің алғашқы ғасырларында Кушан империясының құрамына кірген. Кушан империясы Сасанидтерге құлағаннан кейін Бамиан Сасанидтердің вассалдары Кушаншаның құрамына енді. Буддалық саяхатшы Фа Сянь бесінші ғасырда Бамианға барып, патшаның аймақтың монахтарын ант беруге және дұға етуге шақырғанын жазды. Фа Сянь таулардағы жер көшкіндері мен қар көшкіндері, сондай-ақ қыста да, жазда да қардың болуы туралы да хабарлады. Бұл соңғы мәлімдеме климаттың өзгеруіне нұсқауы мүмкін, бұл аймақтың келесі жылдардағы тарихи және экономикалық маңыздылығына әсер еткен болуы мүмкін. VII ғасырда буддалық саяхатшы Сюаньцзян Бамиан арқылы өтті. Оның жазбаларында Бамиан Буддасы мен оның жанындағы үңгір монастырының салынғаны көрсетілген. Ол сондай-ақ аймақтағы буддизмнің құлдырап бара жатқанын, халықтың "қатал және мәдениетсіз" екенін жазды. V ғасырда Бамианды ефталиттер басып алды. 565 жылы Сасанидтер мен түріктер олардың хандығын жойғаннан кейін, Бамиан 870 жылға дейін Шафарилер басып алғанға дейін кішкентай Кушано-Ефталит патшалығының астанасы болды. Батыс пен Қытай және Үндістанға қарайтын сауда жолындағы орналасқандығының арқасында аңғардың стратегиялық маңызы зор болды. Бұл сауда керуендері үшін тоқтау орны, белгілі бір көркемдік орталық және ғасырлар бойы буддалықтардың маңызды орталығы болды. Кейіннен 11-ші ғасырда Газнавилердің қолына түсті. Бамиан Сұлтан Махмуд тұсында ислам дініне көшті. Бұл шамамен бірінші мыңжылдықтар шамасында болды. Сол кезде Бамиан қаласының орталығы Будда мүсіндері орналасқан жардың солтүстік-батысынан оңтүстік-шығысқа қарай жылжытылды. Осы кезеңде аңғардағы кейбір бекіністер де салынды. Гуридтер билігі кезінде Бамиан шамамен 60 жыл бойы, атап айтқанда 1155 жылдан 1212 жылға дейін үлкен патшалықтың астанасы болды, ол Оқсус өзеніне (қазіргі Амудария) дейін созылды. Кейіннен аймақта қала пайда болуына ондаған жылдар өтті, бірақ ол тек аймақтық маңызға ие болды. Карлугидтер көп ұзамай қалада өздерінің астанасын құрды. Бамианның 15 ғасырда Тимуридтер дәуірінде қоныстанған және қайта құрылғандығы туралы мәліметтер бар. Тимуридтер дәуірінен бастап Бамианда қайтадан қала болды. Алайда, осы кезеңде теңізден теңізге сауданың жалпы төмендеуі қаланың бұрынғы көлеміне дейін өсуіне мүмкіндік бермеді және аймақтық маңызға қол жеткізе алмады. Бамиан Моғол империясы кезінде де тарих кітаптарында еске алынды, әсіресе Аурангзебпен байланысты, ол тонау кезінде 53 метрлік Будда мүсініне оқ атуға бұйрық берді. Ауған монархиясы кезінде Бамиан орталық таулы аймақтағы бекініс болды. Алайда сол кезде солтүстіктегі Өзбек Мирлері де аймаққа талапкерлік етіп, айналадағы таулардағы хазара тайпаларынан құлдар түрінде алым-салық талап етті. 1840 жылы Бірінші ағылшын-ауған соғысы кезінде британдықтар Дост Мұхаммед хан мен оның әскерін жеңгендіктен аймақта қақтығыс болды. Гандхара мәдениеті Буддизмнің қайта жандануына дейін кері шегінген немесе толығымен құлаған. Екі үлкен Будда мүсіні 6 ғасырда аңғардың солтүстік жағына қараған үлкен жартасқа салынған. Мүсіндердің айналасына дәліздер мен галереялар ойылған, жүздеген дұға залдары мен үңгірлер салынған, олардың кейбіреулері әдемі қабырға суреттерімен безендірілген. Қазіргі уақытта Бамиандағы үңгірлердің саны шамамен 1000-ға жуық деп есептеледі. Олардың пайда болу уақыты 450 жылдан 850 жылға дейінгі кезеңге жатады. Кейбір қабырға суреттері әлемдегі ең көне майлы суреттер ретінде танылды, олар 7 ғасырға жатады. Ескі жылнамаларда бұл сан 12000 үңгір деп бағаланған, бұл Бамиан аңғары үшін асыра айтылған, бірақ бүкіл аймаққа, соның ішінде 50 шақырымға жуық аңғарларға сәйкес келеді. Бамиан Буддасының суреті 5-9 ғасырларда жасалған, ал суреттер Еуропада сурет салу техникасы пайда болғанға дейін жүздеген жылдар бұрын жасалған. Ғалымдар 50 үңгірдің 12-сі майлы бояу әдісімен боялған, мүмкін, жаңғақ және мак тұқымын кептіру майы қолданылған. Ежелгі заманның соңында көрші бөлмелер негізінен Иран ғұндарының қатарына кірген тайпалардың қолында болды және Сасанидтер империясымен қақтығыста болды. 560 жылдан кейін Гөк түркілері Трансоксаниядағы басым күшке айналды. Қытай монахы Сюаньцзян 630 жылы аңғарға келген және Бамиан патшасымен күшті қарсы алынған. Ол аңғарда 15 күн бойы болып, аңғардағы Будда мүсіндерін, сондай-ақ кейбір ғибадатханалардың орналасқан жерін сипаттады, оның ақпараты ғылыммен расталды. Сюаньцзянның қосымша мәлімдемелеріне сүйенсек, бүгінгі күні белгілі мың үңгірдің кемінде жартысы қоныстанған болуы керек. Алмашты соңғы жылдары, 727 жылы корей монахы Хечо (Хуэй Чао) Бамианды тәуелсіз және қуатты патшалық ретінде сипаттады, аймақтың солтүстігі мен оңтүстігінде мұсылман араб әскерлерінің болуына қарамастан. Таудың жартас бетіне 4000 фут арақашықтықта үш алып мүсін ойылған. Олардың бірі 175 фут (53 метр) биіктіктегі Будданың тұрған мүсіні, әлемдегі ең биік мүсін. Ескі мүсін Кушан дәуірінде бесінші ғасырда ойылған. Мүсіндер 2001 жылдың наурыз айында Талибандықтар тарапынан исламға қарсы екендігіне байланысты қиратылды. Оларды қайта құруға шектеулі күш-жігер жұмсалды, нәтижелері шамалы болды. Бамиандағы екі алып Будданың қиратылуы 2001 жылдың 26 ақпанында Ауғанстанның мәдени өнері мен тарихына қарсы жасалған ең қорқынышты шабуылдардың бірі болды. Бұл туралы әлемнің барлық жаңалықтарында хабарланды. Бұл Талибанның экстремистік дін қызметкерлерінің тарихты бұрмалауы туралы мәселе. Бір кезде мыңдаған монахтар құмтас тік беткейлері арасындағы үңгірлерде медитация жасаған. Соғыстардың ұзақ тізбегінен бұрын үңгірлер үлкен туристік орталық болды. Қиратылған мүсіндердің артындағы үңгірлерде әлемдегі ең ерте майлы суреттер табылды. Еуропалық синхротрон сәулелену орталығының ғалымдары 5-9 ғасырларға жататын 50 үңгірдің 12-сінде жаңғақ немесе мак тұқымының кептіру майымен жасалған майлы суреттер бар екенін растады. Әдетте, суреттердің негізі қорғасын қосылысынан жасалған ақ қабаттан тұрады, содан кейін шайыр немесе жаңғақ немесе мак тұқымын кептіру майымен араласқан табиғи немесе жасанды пигменттердің жоғарғы қабаты келеді. Мүмкін, бұл суреттер Жібек жолымен саяхаттап жүрген суретшілердің жұмысы болуы мүмкін. Мүсіндердің негізіндегі үңгірлер Талибандықтар қару-жарақ сақтау үшін пайдаланған. Талибан аймақтан қуылғаннан кейін азаматтар үңгірлерде тұруға көшті. Жақында Ауғанстаннан келген босқындар Талибан режимінің қуғынынан қашу үшін Бамиан аңғарындағы үңгірлерге тығылып, буддалық мүсіндердің керемет коллекциясын, сондай-ақ мыңдаған ежелгі буддалық қолжазбалар салынған құмыраларды тапты, олардың көп бөлігі қазір Шёйен коллекциясында сақталуда. Бұл ғалымдардың арасында сенсация тудырды және аяқталған табыс Өлі теңіз жазылымдарының табылуымен салыстырылды. 2003 жылдан 2013 жылға дейін Бамианда провинциялық қайта құру тобы орналасқан, алғашқыда АҚШ күштерімен, ал 2003 жылдың сәуір айынан бастап Жаңа Зеландия қорғаныс күштерінің қызметкерлерімен толықтырылды, ол провинциялық қайта құру тобын құрады. Аймақтағы 34-дивизия, 4-корпустың бір бөлігі, Карим Халилимен байланысты болды. Бамиан Ауғанстанның қаруды жою, демобилизация және қайта интеграциялау бағдарламасының алғашқы пилоттық орталықтарының бірі болды. 4 шілдеде 2004 жылы Бамианда қаруды жою басталды, ал 15 шілдеде 2004 жылы Бамианда қаруды жою жалғасты, соның ішінде 34-ші және 35-ші дивизиялардың сол кездегі Ауған армиясының әскерлері қатысты.

The city of Bamyan was part of the Kushan Empire in the early centuries of the Christian era. After the Kushan Empire fell to the Sassanids, Bamyan became part of the Kushansha, vassals to the Sassanids. The Buddhist pilgrim Fa Xian visited Bamyan in the fifth century and recorded that the king summoned the monks of the region for vows and prayers. Fa Xian also records landslides and avalanches in the mountains and the presence of snow during winter and summer. This latter statement suggests climatic change which could have contributed to the historical and economic importance of the area for the years to come. Another Buddhist traveller, Xuanzang, passed through Bamyan in the seventh century. His record shows that the Bamiyan Buddhas and cave monastery near it were already built. He also records that Buddhism in the region was in decay with the people being "hard and uncultivated". The Hephthalites conquered Bamyan in the 5th century. After their Khanate was destroyed by the Sassanids and Turks in 565, Bamyan became the capital of the small Kushano Hephthalite kingdom until 870, when it was conquered by the Saffarids. Favoured by its location on one of the main trade routes from the West to China and India, the valley was of great strategic importance. It became a stop for trade caravans, a well known artistic site and was also a major Buddhist center for centuries. It later fell to the Ghaznavids in the 11th century. Bamiyan was Islamized under the reign of Sultan Mahmud. This was around the time of the first millennium AD. At that time, the center of the city of Bamiyan was moved from the northwest of the valley, where the cliff with the Buddha statues is located, further to the southeast. Some of the fortifications in the valley also date from this period. During the Ghurids rule, Bamiyan was the capital of a large kingdom for about 60 years, namely from 1155 to 1212, which stretched north to the Oxus River (today's Amu Darya). Several decades passed before a town appeared in the valley again, but it could only acquire regional importance. The Qarlughids established their capital in the city soon thereafter. There is some evidence that Bamyan was somewhat populated and reconstructed during the Timurid period in the 15th century. From the age of the Timurids, there is said to have been a city again in Bamiyan. However, the general decline in coast to coast trade during this time meant that the city could no longer grow to its old size and could no longer achieve supra regional importance. Bamiyan is also mentioned again in the history books during the Mughal Empire , especially in connection with Aurangzeb , who had the 53 m tall Buddha statue shot at with cannons during his looting. During the time of the Afghan monarchy, Bamiyan was a bulwark in the central mountain region. At that time, however, the area was still claimed by the Uzbek Miren ruling in the north. They demanded tribute payments, mainly in the form of deliveries from slaves from the Hazara tribes of the surrounding mountains. In 1840, the region was under conflict because of the First Anglo Afghan War when the British routed Dost Mohammad Khan and his forces. The Gandhara culture was already in retreat or largely collapsed when Buddhism experienced a revival here. The two large Buddha statues were constructed on the large rock facing the north side of the valley in the 6th century. Corridors and galleries were carved into the rock around the figures and hundreds of prayer halls and caves were created, some of which were decorated with rich wall paintings. The number of caves currently present in Bamiyan is estimated to be around 1,000. The time of origin is dated to the period from 450 to 850 AD. Some of the murals have been identified as the oldest known oil paintings in the world, dating to the 7th century. An earlier chronicle estimates the number at 12,000 caves, a number that is exaggerated for the Bamiyan Valley alone, but seems appropriate for the entire region, including around 50 km of surrounding valleys. The oil painting of Bamyan Buddha is related to the 5th to 9th century and those paintings were made of oil, hundreds of years before the technique was "invented" in Europe. The scientists discovered that 12 out of the 50 caves were painted with oil painting technique, using perhaps walnut and poppy seed drying oils. In late ancient times, the adjoining room was mainly in the hands of tribes who were counted among the Iranian Huns and were in conflict with the Sassanid Empire. After 560, the Gök Turks became the dominant power in Transoxania. Xuanzang, a Chinese monk, visited the valley around 630 AD and was welcomed by King Bamiyan. He spent around 15 days in the valley and described the Buddha statues present in the valley, as well as the location of some temples, whereby his information was confirmed by science as very exact. Based on further statements by Xuanzang, it is assumed that at least half of the one thousand caves known today must have been inhabited. Almost a hundred years later, in 727, the Korean monk Hyecho (Hui Chao) described Bamiyan as an independent and powerful kingdom, despite the presence of Muslim Arab troops in the north and south of the region. On the cliff face of a mountain nearby, three colossal statues were carved 4,000 feet apart. One of them was 175 feet (53 m) high standing statue of Buddha, the world's tallest. The ancient statue was carved during the Kushan period in the fifth century. The statues were destroyed by the Taliban in March 2001, on the grounds that they were an affront to Islam. Limited efforts have been made to rebuild them, with negligible success. Destroying two giant Buddhas in Bamyan was one of the spectacular and worst attacks against the cultural art and history of Afghanistan on February 26, 2001. All news had reports about it around the world. It is all about history's distorting by the commandant of extremist terrorist clerics of the Taliban. At one time, two thousand monks meditated in caves among the sandstone cliffs. The caves were also a big tourist attraction before the long series of wars in Afghanistan. The world's earliest oil paintings have been discovered in caves behind the destroyed statues. Scientists from the European Synchrotron Radiation Facility have confirmed that the oil paintings, probably of either walnut or poppy seed oil, are present in 12 of the 50 caves dating from the 5th to 9th century. The murals typically have a white base layer of a lead compound, followed by an upper layer of natural or artificial pigments mixed with either resins or walnut or poppy seed drying oils. Possibly, the paintings may be the work of artists who traveled on the Silk Road. The caves at the base of these statues were used by the Taliban for storing weapons. After the Taliban were driven from the region, civilians made their homes in the caves. Recently, Afghan refugees escaped the persecution of the Taliban regime by hiding in caves in the Bamiyan valley. These refugees discovered a fantastic collection of Buddhist statues as well as jars holding more than ten thousand fragments of ancient Buddhist manuscripts, a large part of which is now in the Schøyen Collection. This has created a sensation among scholars, and the find has been compared with the discovery of the Dead Sea Scrolls. From 2003 to 2013, a Provincial Reconstruction Team was based in Bamyan, first manned by U. S. forces, and, since April 2003, by New Zealand Defence Force personnel which made up the Provincial Reconstruction Team. The 34th Division in the area, part of the 4th Corps, was affiliated with Karim Khalili. Bamiyan was one of the first pilot centers for the Afghan New Beginnings Programme of Disarmament, demobilization and reintegration. On 4 July 2004 disarmament began in Bamiyan, and on 15 July 2004 disarmament was continued in Bamiyan including soldiers from the 34th and 35th Divisions of the then Afghan Army, often referred to as the Afghan Military or Militia Forces.

Демография

2014 жылға қарай Бамиан қаласының халқы шамамен 70 000 адамды құрайды.

Картоп гүлдер фестивалі

Картоп гүлдерінің фестивалі – Бамиандағы ауыл шаруашылығымен айналысатын халық үшін атақты фестиваль. Оны фермерлер мен мемлекеттік ұйымдар бірлесіп ұйымдастырып, жергілікті өнімді насихаттайды. 2017 жылы алғаш рет өткізілген Картоп гүлдері фестивалі (дәри тілінде Гол е Качало) кезінде тек картоптан ғана түрлі тағамдар дайындалады, сонымен қатар музыка да фестивальдің бір бөлігі болып табылады. Бамиан халқының 80 пайыздан астамы ауыл шаруашылығы өнімдеріне тәуелді, ал картоп – олардың басты өнімі. Сонымен қатар, Ауғанстандағы картоптың 60 пайызы Бамианда өндіріледі.

Дамбура музыкалық фестивалі

Дамбура – ерекше атақты дәстүрлі музыка аспабы, ол гитараға ұқсас және көрікті жаңғақ ағашынан жасалған. Оны классикалық әншілер мен фольклорлық музыканттар кеңінен қолданады, әсіресе орталық аймақтарда таралған. Бамиян провинциясының туризм индустриясын дамыту үшін жыл сайын дәстүрлі дамбура фестивалі өткізіледі.

Бамиян өнер базары

"Бамьян өнер базары" – Бамиян провинциясына келетін ішкі және шетелдік туристерге қолөнер бұйымдарын көрсететін және сататын, Ауғанстан әйелдері жасаған көркем өнер базары. Көлемдер, кілемдер, күймелер, кестелер, қыш ыдыстар және басқа да жергілікті әйелдер жасаған өнімдерді көбінесе өнер базарындағы дүкендерде табуға болады. Сатушылардың барлығы – әйелдер, олар сататын өнімдер өздері жасаған немесе үйде қолөнермен айналысатын әйелдерден сатып алынған. Бамиян қаласы – Бамиян провинциясының жалғыз қалалық елді мекені. 1964 жылы жаңа құрылған Бамиян провинциясының орталығы атанды. Қала жылдам дамыды, бірақ сонымен бірге жоспарлы құрылыс жоқтығынан зардап шекті. Сол кезде Бамиян базарында 300-400 шамасында дүкен болды және аптасына екі рет өте қарбалас болды. Бамиян – елдің ең кедей және дамылмаған аймақтарының бірі болғанымен, бүгінде Ауғанстанның ең қауіпсіз аймақтарының бірі саналады. 2009 жылы ұлттық паркті құруға көмектескендер үшін, он жылдық соғыс кешігісінен кейін құрылған бейбіт Банде-Амир ұлттық паркі, зорлық-зомбылықпен сипатталатын елдің өзгеше тарихын айтады. Банде-Амир ұлттық паркі Ауғанстанның Бамиян провинциясында орналасқан. WCS, USAID және Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы сияқты бірқатар халықаралық ұйымдар мен қаржы серіктестері жергілікті Ауғанстан үкіметіне парк құруға және басқаруға көмектесті. Банде-Амирдегі көлдердің терең көк түсі ауаның тазалығымен және судың мөлдірлігімен байланысты. Көлдердің жоғары минералдық құрамы да судың әртүрлі түстерде болуына себеп болады. Сонымен қатар, Банде-Амир алты көлден тұрады; Алты көлдің ең кішісі – Банде-Панир, диаметрі шамамен 100 метрді құрайды. Ең үлкені – Банде-Зульфиқар, ұзындығы шамамен 6,5 километрге жетеді. Көлдердің ең оңай қолжетімдісі – Банде-Хайбат, атауы "Құрметті бөгет" деп аударылады.

Бамьяндағы спорт

Бамиян қаласында 2011 жылдан бері шаңғыдан жарыстар өткізіліп келеді. Бұл бір рет өткізілетін, бірлесіп басталатын жарыс. Алғашқы шаңғышылар 2011 жылы заманауи жабдықтармен қамтамасыз етілді. Дегенмен, жергілікті тұрғындар тауларда жылжу үшін, мысалы, қашып кеткен мал-жанды іздеу үшін шаңғының "көшірмелерін" де пайдаланған. 2016 жылдың 4 қарашасында Бамиян қаласында марафон өтті, және онда әйелдер алғаш рет қатысты.