Кіріспе

Американдық абстрактты экспрессионист суретші (1908–1984)

Ленора "Ли" Краснер (туған Лена Красснер; 27 қазан 1908 – 19 маусым 1984) – негізінен Нью-Йоркте жұмыс істеген американдық суретші және бейнелеу өнерінің шебері. Оның туындылары Абстрактты экспрессионизм қозғалысымен байланысты. Ол алғашқы академиялық білімін 1928-1932 жылдары Купер Одағының Әйелдер өнер мектебінде және Ұлттық дизайн академиясында алды. 1929 жылы жаңа ашылған Заманауи өнер мұражайында Краснердің постимпрессионизммен танысуы заманауи өнерге деген ұзақ қызығушылығын тудырды. 1937 жылы ол Ханс Хофманның сабақтарына қатысып, оның суреттеріне кубизмнің ықпалын енгізді. Ұлы депрессия кезінде Краснер Федералдық өнер жобасының Жұмыс прогресі әкімшілігіне қосылды, ал соғыс жылдары соғыс үгіті туындыларын жасады. 1940 жылдары Краснер Нью-Йорк мектебінің американдық абстрактты суретшілерінің арасында танымал болды, оның желісіне Виллем де Кунинг және Марк Ротко сияқты суретшілер кірді. Алайда, Краснердің мансабы көбінесе 1945 жылы үйленген күйеуі Джексон Поллоктың жетістіктерімен салыстырылып, көлеңкеде қалды. Олардың өмірін Поллоктың адалсыздығы мен алкоголизмге құмарлығы кернеді, ал 1956 жылы мас күйінде болған автокөлік апатында Поллоктың қазасы Краснерге ауыр соққы болды. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Краснердің туындыларында экспрессивті және ишаралы стиль басым болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол кеңінен танылып, үлкен көлденең суреттерге көшті, олардың ерекшелігі – қатаң сызықтар мен жарқын түстердің контрасты болды. Өмірі бойы Краснер көптеген құрметті атақтарға ие болды, соның ішінде Стоуни Брук университетінің Көркем өнер докторы атағын алды. 1984 жылы Краснер қайтыс болғаннан кейін сыншы Роберт Хьюз оны "Абстрактты экспрессионизмнің Батыл анасы" деп атады, ал Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында оның туындыларының ретроспективті көрмесі өтті. Нью-Йорктегі Спрингстегі Поллок-Краснер үйі мен зерттеу орталығы және Поллок-Краснер қоры оның және күйеуінің мұрасын сақтау үшін құрылды. Соңғысы американдық өнерде жас суретшілерді қолдауға және өнер тарихын зерттеуге бағытталған.

Ерте өмір

Краснер 1908 жылғы 27 қазанда Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында Лена Краснер (отбасынан тыс Ленора Краснер деп танылған) болып дүниеге келді. Ол Шейне (құрметті әкесі Вайс) мен Джозеф Краснердің қызы, олар Ресейден келген еврей иммигранттары,Spykov (қазіргі Украинадағы Шпиків еврей қауымдастығы) қаласынан шыққан. Краснердің ата-анасы антисемитизм мен орыс-жапон соғысынан қашып АҚШ-қа көшіп келген орыс еврей иммигранттары еді, және Шейне АҚШ-қа келгеннен кейін өзінің есімін Аннаға өзгертті. Ли алты баланың ең кішісі және АҚШ-та туған жалғыз бала болды.

Білім

Краснер өнерге деген құштарлығын ерте жасынан-ақ білген. Оның суретші ретіндегі мансабы жасөспін шағында басталды. Ол Вашингтон Ирвинг қыздар орта мектебіне сурет мамандығы бойынша оқуға түсуге тырысты, себебі мектепте осындай мамандық болған. Ол жерде өнер сабағын оқытуға қажетті сертификат алу үшін курсты аяқтады. Техникалық өнер мектебінде білім алған Краснер, ескі шеберлердің техникасын білу арқылы терең және жан-жақты көркемдік білімге ие болды. Сонымен қатар, ол анатомиялық тұрғыдан дұрыс бейнелерді салуда шеберлікке жетті. Өртте көптеген жұмыстары жойылғандықтан, осы кезеңнен сақталған туындылар өте аз, тек бірнеше автопортреттері мен натюрморттары ғана бар. Осы кезеңнен сақталған туындылардың бірі – 1930 жылы салған «Өзінің портреті», қазір ол Метрополитен өнер мұражайында сақтаулы. Ол оны белгілі бір сыныпқа қабылдану үшін Ұлттық академияға тапсырды, бірақ төрешілер жас суретшінің plein air стилінде автопортрет салғанына сенбеді. Ол Джордж Бриджменнің сабағына қатысты, ол адам денесіне ерекше мән берді. Краснерге 1929 жылы Қазіргі заманғы өнер мұражайының ашылуы үлкен әсер етті. Ол пост-импрессионизмнің ықпалына түсті және Ұлттық академияда алған стильдің академиялық көзқарастарына сын көзбен қарады. 1930 жылдары ол композиция, техника және теория негіздерін үйрену арқылы қазіргі заманғы өнерді зерттей бастады. Хофманмен бірге өткен сабақтарында Краснер жаңа кубизм деп аталатын кубизмнің озық стилінде жұмыс істеді. Сабақтарда адамның жалаңаш бейнесі немесе натюрморт модель ретінде пайдаланылатын. Ол көбінесе адам моделінің көміртегімен салынған суреттерін және натюрморттардың май бояумен салған эскиздерін жасады. Ол әдетте әйелдердің жалаңаш бейнелерін кубистік стильде, формалардың үзілуі және жарық пен қара түстердің қарама-қарсылығы арқылы кернеуді тудыра отырып бейнелейтін. Натюрморттары фовизмге деген қызығушылығын көрсетті, себебі ол ақ фонға жарқын пигменттерді қолданды. Ханс Хофман «өте қатал еді», деді оның бұрынғы шәкірті, «бірақ бір күні ол маған қарап, суретші ретінде алғаш рет мақтады. Ол: «Бұл керемет, оны әйел салғанын ешкім білмейтін болар» деді. Ол сондай-ақ Пит Мондрианнан мақтау алды, ол бірде оған: «Сізде өте күшті ішкі ырғақ бар, оны ешқашан жоғалтпаңыз» деді.

Ерте мансап

Краснер оқу кезінде официант болып жұмыс істеп өзін асырады, бірақ Ұлы депрессия салдарынан бұл ақырында тым қиынға соқты. 1935 жылы өзін қамтамасыз етуді жалғастыру үшін ол Works Progress Administration's Federal Art Project-ке қосылды, Макс Спивактың көмекшісі ретінде қабырға суреттері бөлімінде жұмыс істеді. Оның міндеті басқа суретшілердің үлкен көлемді қоғамдық қабырға суреттеріне арналған эскиздерін үлкейту болды. Қабырға суреттері жалпы жұртшылыққа оңай түсінікті және ұнату үшін жасалды; алайда, Краснер салған абстрактілі өнер бұл талапқа сай келмеді. Жұмысқа орналасқанына қуанса да, ол басқа суретшілердің реалистік суреттерімен жұмыс істеуден қанағаттанбады. Оның қабырға суретінің бірі WNYC радиостанциясы үшін бекітілгеннен кейін, Works Progress Administration Соғыс қызметтеріне айналды және барлық өнер соғыс пропагандасы үшін жасалуы керек болды. WPA-да жұмыс істеген кезінде ол Суретшілер одағымен тығыз байланыста болды, бірақ коммунистер оны басып алуға тырысып жатқанын түсінген соң, бірінші болып одан шықты. 1940 жылы Америкалық абстрактілі суретшілер қатарына қосылды. Ол қатысушы ретінде көбінесе күңгірт торлы клоизоне стиліндегі кубистік натюрморттарды, қалың және экспрессивті жазылған туындыларын көрмеге шығарды. Осы ұйым арқылы ол болашақ абстрактілі экспрессионистер Виллем де Кунинг, Аршиль Горки, Франц Клайн, Адольф Готтлиб, Марк Ротко, Барнетт Ньюман, Клайффорд Стилл және Брэдли Уокер Томлинмен танысты. Бірақ ол Джексон Поллокпен қарым-қатынасын бастағаннан кейін олардың қатаң геометриялық стиліне деген қызығушылығын жоғалтты. Краснердің стилі көбінесе классикалық құрылым мен барокколық экспрессия, ашық форма мен қатаң пішін, жарқын түстер мен монохромды палитра арасында ауысады. Өмірі бойы ол бірегей, танымал стильді қабылдаудан бас тартып, көңіл-күйін, тақырыбын, текстурасын, материалдарын және өзінің туындыларының композициясын өзгерту арқылы жаңаруға ұмтылды. Жұмыс стилін жиі өзгерту арқылы ол басқа абстрактілі экспрессионистерден ерекшеленді, себебі олардың көпшілігі өздерінің өшпес бейнесі мен бейнелеу әдістерін қабылдады. Осы айқын өзгерістерге қарамастан, оның туындыларын әдетте экспрессивті стиль, текстура, ырғақ және органикалық бейнелер арқылы тануға болады.

1940-жылдардың басында

1940-жылдардың бірінші жартысында Краснер өзінің қатал сыншылдығын қанағаттандыратын өнер тудыру үшін күресті. 1930-жылдары Нью-Йорк суретшілер ортасы өте жақын топтан тұрды, олар бір-бірінің жұмыстарын зерттеп, бірақ галереяларда әлі көрсетілмеген еді. 1940-жылдар "надандық дәуірінен" таза экспрессияның модернистік көзқарасына өтуді білдірді. 1942 жылы Поллоктың туындыларын алғаш рет көргеннен кейін ол қатты әсерленді, бұл оны Хофманның кубистік стилін, ол адам немесе натюрморт моделінен жұмыс істеуді талап еткенін қабылдамауға итерді. Ол осы көңілсіз кезеңде жасаған жұмыстарын "сұр плиталар" деп атады. Ол бұл суреттерді айлар бойы матамен жұмыс істеп, бояудың үстіне бояу жағып, сызып немесе сүртіп, бояудың көп жиналуынан матаға қалың түс түсіргенше пигменттер қосып жасайтын. Соңында ол осы туындыларын жойды, сондықтан осы кезеңнен бір ғана сурет сақталған. Краснердің кубизм туралы терең білімі оның шығармашылық қиындығының себебі болды, өйткені ол өзінің жұмысы заманауи және маңызды деп есептелуі үшін одан да экспрессивті және ишаралы болуын қажетті деп ойлады. 1945 жылдың күзінде Краснер Хофманмен оқыған кезінде жасаған көптеген кубистік туындыларын жойды, бірақ 1938-1943 жылдар аралығында жасалған суреттердің көпшілігі осы қайта қараудан аман қалды.

Кішкентай суреттер: 1946-1949

1946 жылдан бастап Краснер өзінің «Little Image» (Кішкентай бейне) сериясінде жұмыс істей бастады. Бұл суреттер стиліне қарай мозаика, торлы немесе иероглифтер деп жіктеледі, олардың жалпы саны шамамен 40-қа жуық, және ол оларды 1949 жылға дейін жасады. Мозаикалық бейнелер қалың бояу қабаттары арқылы жасалса, ал торлы суреттері бояу щеткасының кенеп бетіне жақын болуын қамтамасыз ететін тамшылау техникасымен салынған. Краснер тамшылау техникасын қолданғандықтан, көптеген сыншылар оның бұл жұмысын алғаш көргенде, ол Поллоктың хаотикалық бояу себуін қайта қарастырып жатыр деп ойлады. Оның иероглифтік суреттері торлы келіп, Краснердің жеке, оқылмайтын жазбасына ұқсайды. Олардың түс гаммасы азайып тұрса да, импастоның қабаттасуынан текстурасы өте бай және кенептен тыс кеңістіктің жалғасуын көрсетеді. Бұл оның модель емес, тек өз қиялынан тудырған алғашқы сәтті суреттері саналады. Суреттердің салыстырмалы түрде кішкентай өлшемі, оның The Springs-тегі жоғарғы қабаттағы кішкентай студиясында шүберекке салғандығымен байланысты болуы мүмкін. Мансабының кейінгі кезеңдеріндегі сұхбаттарында Краснер өзінің кенептерінде әдейі оңнан солға қарай жұмыс істейтінін мойындады, бұл ғалымдарды оның этникалық және мәдени фонның оның туындыларының бейнеленуіне әсер еткеніне сендірді. 1949 жылы «Кішкентай бейне» сериясын аяқтағаннан кейін, Краснер өзінің жұмысында тағы да сынды кезеңді бастан өткерді. Ол көптеген жаңа стильдерді сынап, қабылдамай, ақырында 1950-жылдардың басында жасаған жұмыстарының көп бөлігін жойды. 1950 жылы ол автоматты сурет салумен тәжірибе жасап, үлкен кенептердегі қара-ақ, гибридті, құбыжық тәрізді бейнелерді жасағаны туралы мәліметтер бар. Осы суреттерді Бетти Парсонс сол жазда The Springs-ке келгенде көрді, нәтижесінде галерея күзде Краснерге көрме ұйымдастыруды ұсынды. Көрмеден кейін Краснер өз коллаждарын жасау үшін түсті өрістер суреттерін пайдаланды.

Алғашқы коллаж суреттері: 19511955

1951 жылға қарай Краснер өзінің алғашқы коллаж суреттері сериясын бастады. Оларды жасау үшін Краснер 1951 жылғы Бетти Парсонс көрмесіне арналған жасаған үлкен форматты түсті суреттерінің екінен басқа барлығына кесілген және жыртылған пішіндерді жапсырды. Бұл кезең суретшінің мольбертте жұмыс істеуді тоқтатқан уақытын көрсетеді, себебі ол осы жұмыстарды еденге жайып жасады. Бұл суреттерді жасау үшін ол жеке-жеке бөліктерді кенепке тігіп, композицияға қанағаттанғанша өзгертетін. Содан кейін ол фрагменттерді кенепке жапсырып, қалауынша суретшінің щеткасымен бояу қосатын. Ол жасаған коллаж суреттерінің көпшілігі өсімдік немесе органикалық формаларды еске түсіреді, бірақ толығымен тірі организмге ұқсамайды. Ол көптеген әртүрлі материалдарды қолданып, текстура жасап, суреттің толығымен жазық болуына жол бермеді. Осы туындылары арқылы ол жарық пен қара түстердің контрастын, қатаң және жұмсақ сызықтарды, органикалық және геометриялық пішіндерді, құрылым мен импровизацияны зерттеді. Бұл коллаж суреттері Краснердің бей-объекті абстракциядан бас тартуын білдіреді. Осы кезеңнен бастап ол органикалық фигураларға немесе пейзаждарға сілтеме жасайтын метафоралық және мазмұндық көркем туындыларды жасады. Ол пайдаланған кейбір тасталған жұмыстар Поллоктың аяқталмаған «себілген» суреттері болды. Көптеген ғалымдар оның серігінің қаламаған кенептерін неліктен қолданғаны туралы әртүрлі түсіндірмелер келтірді. Бірінің пікірінше, ол оның суреттерін коллажға айналдыру арқылы оның агрессивті физикалық бейнесін қайта қарастырып, оның өнеріне деген құрметін бірден көрсеткен. Енді бірі, олардың туындыларын біріктіру арқылы сол кездегі нақты қарым-қатынастарында жетіспеген жақындық сезімін туғызды деп санайды. 1955 жылға қарай ол үлкен форматта коллаж суреттерін жасап, қолданатын материалды өзгертіп, масон, ағаш немесе кенепті пайдаланды.

Жер жасыл сериясы: 1956-1959

1956 жылдың жазында Краснер өзінің Earth Green Series сериясын бастады. Ол бұл жұмысты Поллок қайтыс болғанға дейін бастағанмен, олар оның оған дейін және кейін арадағы қарым-қатынастағы ашу, кінә, қайғы және жоғалту сезімдерін көрсетеді деп саналады. Осы кезеңде басынан өткен күшті эмоциялар оның өнерін жеке өзін-өзі еркін білдіру жолдарымен дамытып, дәстүрлі өнердің қалыптасқан түсінікшелерінің шегін кеңейтті. Осы үлкен көлемді әрекеттік суреттер арқылы Краснер органикалық өсімдік сияқты формалар мен анатомиялық бөліктерден құралған гибридтік бейнелерді бейнелейді, олар көбінесе еркек және әйел дене мүшелеріне меңзеп тұрады. 1957 жылға қарай Краснер өз жұмыстарында бейнелі абстрактілі формаларды жасауды жалғастырды, бірақ олар анатомиялық емес, гүлдік элементтерге көбірек ұқсады. Ол жарық түстерді пайдаланды, олар көбірек жарқын болды және композицияда басқа түстермен сәйкес келмейтін. Сонымен қатар, ол бояуды сұйылтып немесе құрғақ қылқаламмен қолданып, түстерді көбірек мөлдір етуге тырысты. 1958 жылы Краснерге Манхэттендегі 2 Бродвейдегі кеңсе ғимараты үшін екі абстрактілі қабырға суретін салу тапсырылды. Америкалық өнер тарихшысы Барбара Роуздың сөзіне сүйенсек, қабырға суреттерін дайындау үшін коллаж эскиздерін жасау Краснерге "оның қанатты, гүлді және органикалық формаларын қоғамдық масштабта монументальді абстракцияларға аудару құралын" ұсынды.

Умбер сериясы: 1959-1961

Краснердің "Умбер сериясы" картиналары суретшінің ұйқысыздықтан қиналған кезінде жасалған. Ол түнде жұмыс істегендіктен, күн сәулесінің орнына жасанды жарықпен сурет салуға мәжбүр болды, нәтижесінде оның палитрасы жарқын, көрікті түстерден бозғылт, монохромдық түстерге қарай өзгерді. Сонымен қатар, ол Поллоктың қазасымен және анасының жақындағы қайтысымен күресіп жатты, бұл оны осы туындыларды жасау кезінде шабуылдай стиль қолдануға жетеледі. Бұл қабырға сияқты үлкен көлемді акциялық картиналар ақ, сұр, қара және қоңыр түстер басым қолданылуының арқасында жарық пен қараңғылықтың күрт контрастын көрсетеді. Суретшінің жанды жұмысының белгілері - кенептегі бояу тамшылары мен себілген дақтарында көрінеді. Бұл туындыларда көрерменнің назарын аударатын орталық нүкте жоқ, бұл композицияны өте динамикалық және ырғақты етеді.

Негізгі серия: 1960 жылдар

1962 жылы ол жарқын түстерді қолдана бастайды және гүлдер мен өсімдіктерге ұқсас пішіндерге сілтеме жасайды. Бұл туындылар композициялық тұрғыдан оның монохромды суреттеріне ұқсас, өйткені олардың мөлшері үлкен және орталық нүктесі жоқ ырғақты сипатта болады. Олардың палитралары көбінесе бір-бірімен контрастқа түсіп, тропикалық пейзаждар мен өсімдіктерді еске түсіреді. Ол 1963 жылы аневризмаға шалдығып, құлап, оң білегін сындырғанға дейін осы стильде жұмыс істеді. Дегенмен жұмыс істеуге ниетті болғандықтан, ол сол қолымен сурет салуға кірісті. Басқа қолмен жұмыс істеу қиындықтарын жеңу үшін ол көбінесе бояуды түтікшенің өзінен тікелей кенепке жағар еді, щетка қолданбайтын. Бұл туындылардың бетінде үлкен ақ дақтар пайда болатын. Бұл жұмыстардың қимылы мен физикалық бейнесі көбірек ұстамалы. Гүлдік немесе каллиграфиялық пішіндер кенепке басымдық береді, әртүрлі қылқаламмен жасалған жұмыстарды біртұтас үлгіге біріктіреді. 1960 жылдардың екінші жартысында сыншылар Краснердің Нью-Йорк мектебіндегі рөлін суретші және сыншы ретінде қайта қарастыра бастады, оның Поллок пен Гринбергке зор ықпалы болды. Бұрын оның суретші ретіндегі мәртебесі Поллокпен болған қарым-қатынасының нәтижесінде сыншылар мен ғалымдар тарапынан жиі назардан тыс қалған. Бұл қайта бағалау 1965 жылы Лондондағы Уайтчепель галереясында өткен оның суреттерінің алғашқы ретроспективті көрмесінде көрінді. Бұл көрме Нью-Йорктегі бұрынғы көрмелеріне қарағанда сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, жоғары бағаланды.

Карьерасының соңғы жылдары

1960-1970 жылдары суретшінің шығармашылығына постмодернистік өнердің ықпалы тиді және өнер коммуникация құралы ретінде туындайтын мәселелерді атап көрсетті. 1970 жылдан бастап Краснер қатал шекаралары бар және бір-біріне контраст жасайтын бірнеше жарқын түстерден тұратын үлкен көлденең суреттер жасауға кірісті. Ол осы стильде шамамен 1973 жылға дейін сурет салды. Үш жыл өткен соң, ол өзінің екінші коллаждар сериясын жасауға көшті. Ол студиясын тазалағаннан кейін осы жұмыстарға кірісіп, 1937-1940 жылдар аралығында аяқтаған, көбінесе адам фигурасын зерттеуге арналған көмір суреттерін тапты. Бірнеше суретті сақтап алып, Краснер қалғандарын жаңа коллаждар сериясында пайдалануға шешім қабылдады. Бұл жұмыста адам фигурасын зерттеудің қара және сұр түсті пішіндері бос холстқа немесе жарқын бояу қосылған жерге қарсы қойылады. Фигура зерттеулері бастапқы ниеті мен мағынасын ескермей кесіліп, қайта құрастырылғандықтан, ескі суреттер мен жаңа құрылымдар арасындағы айырмашылықтар айқын байқалады. Осы сериядағы барлық коллаждардың атаулары Гринберг пен Майкл Фридтің заманауи өнердің қазіргілік уақытына қатысты талаптарын сынаған түрлі етістік формалары ретінде түсіндіріледі. Бұл серия 1977 жылы Пас галереясында көрсетілгенде үлкен аудиторияның қызығушылығын тудырды. Сондай-ақ, бұл суретшілердің өсіп-жетілгенде өзектілігін сақтау үшін өз стильдерін қайта қарастырып, жаңартуы қажеттігі туралы мәлімдеме ретінде қарастырылады.

Краснер мен Поллоктың бір-біріне әсері

Көптеген адамдар Краснердің 1940 жылдары Поллоктың отбасылық өмірі мен мансабын дамыту үшін жұмысын тоқтатқанына сенеді, бірақ ол шындығында өнер жасауды ешқашан тоқтатқан жоқ. Мансабы бойында Краснер өзінің өзіндік экспрессиясын қанағаттандыратын жаңа стильдермен тәжірибе жасап, шығарған туындыларын қатаң сынға алып, қайта жөндеп немесе жоятын қиын кезеңдерден өтті. Осы өзіне-өзі сынайтындығының нәтижесінде, оның туындыларының аз немесе мүлдем жоқ болған кезеңдері болды, әсіресе 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында. Поллок Краснерге жұмысында шектеулерді жеңілдетуге көмектесті. Ол оған ішкі сезімдерін босату және туындылары арқылы спонтандылық пен ишаралық болу үшін адам және натюрморт моделінен сурет салуды тоқтатуға шабыт берді. Краснер әйел және Поллоктың әйелі ретіндегі өзінің жеке басын қабылдаумен күресті. 1949 жылы екеуі де "Суретшілер: ерлі-зайыптылар" көрмесіне қатысқанда, ARTnews журналының сыншысы былай деді: "Осы әйелдердің кейбіреулері күйеулерінің стильдерін 'түзетуге' бейім. Ли Краснер (Джексон Поллоктың жұбайы) күйеуінің бояуларын және эмальдарын алып, оның шексіз, кең сызықтарын ұқыпты кішкентай шаршылар мен үшбұрыштарға айналдырады". Тіпті 1960-1970 жылдардағы феминизмнің өркендеуінен кейін де Краснердің суретшілік мансабы әрдайым Поллокпен байланысты болды, өйткені оның туындылары туралы пікірлер көбінесе Поллоктың көлеңкесінен шығып қалай табысқа жеткенін түсіндірді. Оның туындылары туралы мақалаларда Поллокқа үнемі сілтеме жасалады. Краснер кейде 1972 жылы өнер сыншысы Б. Х. Фридманның таныстырған "Акция жесірі" терминімен аталады, ол абстрактілі экспрессионист суретшілердің әйелдерін еркек серіктеріне көркемдік тәуелділікте айыптады. Әдетте, 1940-1950 жылдары Краснер туындыларына мүлдем қол қоймайтын, гендерсіз инициалдармен "L. K." қол қоятын немесе әйел және басқа суретшінің әйелі ретіндегі мәртебесін көрсетпеу үшін қолтаңбасын суретке араластыратын.

Мұра

Мэри Бет Эдельсонның "Америкалық әйел суретшілердің кейбірі тірі күйінде / Соңғы кешкі ас" (1972) туындысы Леонардо да Винчидің "Соңғы кешкі ас" картинасын өңдеп, Мәсіх пен оның апостолдарының басына орналасқан белгілі әйел суретшілердің, соның ішінде Краснердің бейнелерін қосты. Әйелдердің бағынуына діни және өнер тарихындағы иконографияның ролін көрсеткен бұл туынды "феминистік өнер қозғалысының ең танымал суреттерінің біріне" айналды. Краснер 1984 жылдың 19 маусымында 75 жасында Нью-Йорк ауруханасында қайтыс болды. Ол табысты коммерциялық мансапқа ие болды және күйеуінің мүлкін басқарды. Оның қайтыс болған кездегі мүлкінің құны 20 миллион доллардан асты. Ол қайтыс болғаннан кейін алты ай өткен соң Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында (MoMA) оның туындыларының ретроспективті көрмесі өтті. "Нью-Йорк Таймс" газетінде жарияланған мақалада бұл көрме "Краснердің Нью-Йорк мектебіндегі орнын нақты анықтайды" және ол "Абстрактік экспрессионизмнің ізашар буынының маңызды, тәуелсіз суретшісі, оның керемет жұмыстары соңғы жарты ғасырда осы жерде жасалған туындылардың арасында жоғары бағаланады" делінген. 2008 жылы Краснер осы мекемеде ретроспективті көрме өткізген төрт әйел суретшінің бірі болды. Қалған үшеуі – Луиза Буржуа (1982), Хелен Франкенталер (1989) және Элизабет Мюррей (2004). Оның құжаттары 1985 жылы Америка өнерінің мұражайына тапсырылды, олар цифрлық форматқа аударылып, зерттеушілерге қолжетімді ету үшін интернетке жарияланды. Оның қайтыс болғаннан кейін Шығыс Хэмптондағы мүлігі Поллок-Краснер үйі мен студиясына айналды және жұртшылыққа экскурсиялар үшін ашық. 1985 жылы Поллок-Краснер қоры жеке ұйым ретінде құрылды. Бұл қор Краснер мен Поллоктың ресми мүлкін басқарады және оның өсиетіне сәйкес, "қаржылық қиындыққа тап болған талантты суретшілерге көмектеседі". Поллок-Краснер қорының АҚШ-тағы авторлық құқықтар өкілі – Суретшілер құқықтары қоғамы. 2003 жылдың 11 қарашасында 1960 жылғы "Celebration" атты үлкен картинасы Кливленд өнер мұражайына 1,9 миллион долларға сатылды, ал 2008 жылдың мамыр айында "Polar Stampede" 3,2 миллион долларға сатылды. "Бүгінгі күні ешкім оны екінші дәрежелі талант деп айта алмайды", - деді сыншы Роберт Хьюз. 2016 жылы оның туындылары Денвер өнер мұражайы ұйымдастырған "Абстрактік экспрессионизм әйелдері" көрмесіне қосылды. 2017 жылы Краснер Мэри Габриэльдің "Тоғызыншы көше әйелдері: Ли Краснер, Элейн де Кунинг, Грейс Хартиган, Джоан Митчелл және Хелен Франкенталер: Бес суретші және қазіргі заманғы өнерді өзгерткен қозғалыс" кітабының тақырыбы болды. 2023 жылы оның туындылары Лондонның Уайтчепель галереясында өткен "Action, Gesture, Paint: Women Artists and Global Abstraction 1940 1970" көрмесіне енгізілді.

Танымал мәдениетте

Краснерді Марсия Гей Харден «Поллок» (2000) фильмінде ойнады, бұл фильм оның күйеуі Джексон Поллоктың өміріне арналған. Харден фильмдегі рөлі үшін «Оскар» сыйлығын «Ең үздік қосымша рөлдегі әйел» номинациясы бойынша жеңіп алды. Джон Апдайктың «Менің бетімді ізде» (2002) романында басты кейіпкердің өмірінің маңызды бөлігі Краснердің өміріне негізделген.

Джексон Поллокпен қарым-қатынасы

Краснер мен Джексон Поллок 1942 жылы Макмиллен галереясында көрмеге қойғаннан кейін бір-бірімен қарым-қатынас орнатты. Ол Нью-Йорктегі көптеген абстрактілі суретшілерді білгенімен, оның кім екенін білмегеніне қызықты. Ол онымен жеке кездесу үшін оның пәтеріне барды. 1945 жылға қарай, олар Нью-Йорк штатының Ист-Хэмптон қаласының шетіндегі Спрингс деген жерге көшіп кетті. Сол жылдың жазында олар екі куәгердің қатысуымен шіркеуде неке қиды. Спрингстегі фермада тұрғанда олар өнер жасауды жалғастырды. Олар жеке студияларда жұмыс істеді, Краснер үйдің жоғарғы қабатындағы жатын бөлмесінде, ал Поллок олардың арт жағындағы қорада жұмыс істеді. Жұмыс істемеген кезде олар тамақ пісіріп, нан жасап, бақшамен айналысып, үйді тазалап, достарын шақырып уақыт өткізді. 1956 жылға қарай, олардың қарым-қатынасы белгілі бір мәселелерге байланысты шиеленісе бастады. Поллок алкоголизммен күресіп, Рут Клигманмен сырттан қарым-қатынас жасады. Краснер жазда Еуропадағы достарына сапарлаған, бірақ ол сапарда болғанда Поллок автокөлік апатында қаза болғандықтан дереу қайта оралуға мәжбүр болды.

Өнер нарығы

2003 жылы Нью-Йорктегі Кристи аукционында Ли Краснердің майлы бояумен кенепке салған көлденең композициясы, "Celebration" (1960) туындысы, сатылымға шығар алдындағы бағасын төрт еседен астам арттырып, 1,9 миллион долларға сатылды. 2019 жылы Sotheby's Краснердің аукциондағы жаңа рекордын орнатты, "Көз - бірінші шеңбер" (1960) атты туындысы Роберт Мнучинге 10 миллион долларға сатылды.