Кіріспе

Лондонда жол құрылысына қарсы наразылық

M11 жол байланысының наразылығы – 1990 жылдардың басындағы және ортасындағы шығыс Лондонда M11 жол байланысын салуға қарсы өткен науқан. Ресми түрде «A12 Хакни – M11 жол байланысы» деп аталған бұл жол, Хакни Виктегі Шығыс бағыттық жолынан (A12) Лейтон, Лейтонстоун, Уонстед және Редбридж айналымы арқылы M11-ге қарай қозғалатын көлік ағынын байланыстыратын маңызды жергілікті жобаның бір бөлігі болды, соның арқасында қалалық көшелерден жаңылды. Бұл жол 1960 жылдан бері Лондон айналма жолдарының құрамында ұсынылып келді және Лондон орталығы мен Доклендтер және Шығыс Англия арасындағы маңызды байланыс болып табылды. Алайда, басқа жерлердегі жол құрылысына қарсы наразылықтар көбейіп, қалалық жол салу жұмысы халықтың қызығушылығынан тыс қалды. Лейтон округінен сайланған парламент мүшесі Гарри Коэн бұл жобаға белсенді түрде қарсы болды. 1993 жылы наразылықтар жаңа деңгейге көтерілді, бұл жергілікті халықтың қарсылығын қолдау үшін ауданнан тыс жерлерден келген наразылықтардың күшеюімен байланысты болды. Алғашқы назар Джордж Гриндегі бір ағаштың кесілуіне аударылды, ол Уонстедтің шығысында орналасқан және жергілікті, содан кейін ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарының назарын өзіне тартты. 1994 жылы бұл қозғалыс ең жоғары нүктесіне жетті, бірнеше белгілі наразылықшылар бұзылуға жататын мүліктерде, әсіресе Лейтондағы Клармонт жолындағы шағын мемлекеттер құрды. Наразылықтың соңғы кезеңі Лейтонстондағы Филлбрук жолындағы бір ғимарат болды, ол қауіпсіздік қателігі салдарынан басып алынды. Жол жоспарланғандай салынды және 1999 жылы қозғалысқа ашылды, бірақ наразылықшыларды басқару және полициямен қамтамасыз етуге кеткен қосымша шығындар Ұлыбританияда осындай науқандардың мәртебесін арттырды және онжылдықтың соңында бірнеше жол жобаларын тоқтатуға немесе қайта қарауға себеп болды. Бұл наразылыққа қатысқандар елдегі басқа да жобаларға қарсы күреске көшті. 2014 жылға қарай бұл жол елдегі ең көп трафикпен жүретін тоғызыншы жолға айналды.

Өмірбаян

Байланыс жолының бастауы Лондоннан екі маңызды магистральдық жолдан (А11 – Ньюмаркет және Норвичке, А12 – Колчестер, Ипсвич және Ұлы Ярмутқа) және одан кейінгі жақсартулардан туындайды. Олардың біріншісі – 1924 жылдың 9 маусымында ашылған Шығыс даңғылының жақсартуы, ол Ильфорд пен Ромфорд арқылы ескі жолды айналып өтуге мүмкіндік берді. Бұл маршрут бойынша алғашқы ұсыныстар 1960-шы жылдарда Лондон айналма жолдары жоспары аясында пайда болды. Бұл жоспар қалада төрт концентрлі дөңгелек автокөлік жолын және радиалды маршруттарды салуды көздеді, М11 автокөлік жолы Хакни Марштағы ең ішкі айналма жол – 1-ші айналма жолымен аяқталуы тиіс еді. 1960-шы жылдардың соңы мен 1970-шы жылдардың басында автокөлік жолы стандарттарына сәйкес салынған және A102(M) деп аталған 1-ші айналма жолдың Шығыс Крест жолы бөлігі салынды. M11 автокөлік жолының 2-ші айналма жолды (қазіргі Солтүстік айналма жолының бөлігі) және Шығыс даңғылын Харлоуға жалғастыратын бөлігі 1970-шы жылдардың соңында аяқталып, 1977 жылы қозғалысқа ашылды. Айналма жолдар жоспары қатты қарсылыққа ұшырады. 1970 жылы Паддингтон көшелерінің үстінен салынған қалалық автокөлік жолы Вествей ашылғанда наразылықтар болды, ал жергілікті депутат Джон Уилер кейіннен жолдың үйлерге 15 метрдей жақын орналасуын «экологиялық тұрғыдан мүлдем қабылдауға болмайтын» деп сипаттады. Арчвей жолы бойынша өткізілген қоғамдық тыңдау 1970-шы жылдары наразылықтардың нәтижесінде бірнеше рет тоқтатылды. 1974 жылы Ұлы Лондон Кеңесі 1-ші айналма жолды аяқтамайтынын мәлімдеді. M11 автокөлік жолына қарсы тұру үшін алғашқы Байланыс жолы әрекет тобы 1976 жылы құрылды, ал келесі он бес жыл бойы белсенділер бірқатар қоғамдық тыңдаулар арқылы үкіметтік жоспарларға қарсы күресті. Олардың балама ұсынысы – үйлерге зиян келтірмей, жол туннелін салу еді, бірақ бұл жоба құны жоғары болғандықтан қабылданбады. Жаңа жолдар салынатын аудандарда көлік жүргізушілер қалалық бір қатарлы жолдардың ұзақ бөліктерін пайдалануға мәжбүр болды. Әсіресе Лейтон, Лейтонстоун және Уанстед қалаларындағы жолдарда ауыр жүк көлігінің тығырыны байқалды. 1989 жылы жарық көрген «Дамуға арналған жолдар» ақ кітабында жол салу бағдарламасын кеңейту туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілді, сондай-ақ Лондон мен Челмсфорд арасындағы M12 автокөлік жолының және басқа да көптеген жобалардың жоспарлары қамтылды. Лейтон депутаты Гарри Коэн 1989 жылдың мамыр айында үкімет бұл жобадан бас тартуы керек екенін ұсынғанымен, қараша айында жоба бойынша қоғамдық тыңдау өтті.

Қарсылық акциясы

1980 жылдары жоспарлаудың салдарынан аймаққа зиян тиді, көптеген үйлер суретшілер мен басып кіргендердің қоғамдастығына айналды. Ақырында, жұмыстарды жүргізу үшін мердігерлер тағайындалды және жоспарланған бағыт бойындағы мүлікті міндетті түрде сатып алу жүзеге асырылды. 1993 жылдың наурыз айында жол құрылысына дайындық барысында, сол кездегі Көлік министрі, Кейтнесс графы, 263 мүліктің бұзуға ұшырауын, 550 адамның көшірілуін, оның ішінде 172 адамның қайта орналасу іздеп отырғанын болжады. Көптеген түпкі тұрғындар, кейбір жағдайларда өмір бойы сол үйлерде тұрғандары, сатуға немесе көшіп кетуге бас тартты. Жергілікті тұрғындардың жол құрылысына қарсы наразылығына Ұлыбританияның және одан тыс аймақтардан келген көптеген жолға қарсы белсенділер қосылды, олар жол бойындағы тегін тұрғын үйлерге қызығушылық танытты. Бұрын Веллингтегі Антинацистік лига төңкерісі сияқты оқиғаларға қатысқан, тәжірибелі наразылар науқанға күш берді. Жаңа келгендер бұрынғы наразылықтар кезінде дамытқан дағдыларын пайдаланып, үйлерге бастапқы кіреберістерді жауып, олардың арасында тікелей жаңа жолдар жасау арқылы "қорғаныс" құрды. Жол құрылысын кешіктіру үшін күрделі әдістер қолданылды. Отырыстар мен құрылыс алаңдарына басып кірулер саботажбен біріктіріліп, құрылыс жұмыстарын уақытша тоқтатуға әкелді. Бұл құрылыс алаңдарын қорғау үшін көптеген полицейлерді және үнемі күзетшілерді жұмысқа тартуға, үлкен шығындарға соқтырды. 1994 жылдың желтоқсанына қарай құрылыстың жалпы құны 6 миллион фунт стерлингке бағаланды және ай сайын 500 000 фунт стерлингке өсті. Наразылар науқанды жария етуде сәтті болды, Ұлыбританияның көптеген газеттері мен телеарналары наразылық акцияларын үнемі көрсетіп отырды. Сол кезде жаңа пайда болған компьютерлік жинау науқан үшін жарнама материалдарын жасау және БАҚ-қа факстер жіберу үшін қолданылды. Үкімет жол бойындағы тұрғындарды үйден шығарып, бос үйлерді бұзуды бастағанда, наразылар кейбір үйлер тобында "Ванстония" сияқты "автономиялық республикалар" деп аталатын жерлерді құрды. Инженерлерді бұзуды тоқтатуға мәжбүрлеу үшін экстремалды әдістер қолданылды, соның ішінде наразылармен бетонмен бекітілген туннельдер жасалды.

Джордж Гриндегі каштандар ағашы

1993 жылдың соңына дейін М11 жолын кеңейтуге қарсы жергілікті наразылық шектеулі болды. Наразылыққа қарамастан, он жылға жуық уақыт өткенімен, заңды жолдармен наразылық білдіру мүмкіндігі таусылып, жергілікті тұрғындар жолдың салынатынына көнбеді. 1993 жылдың қыркүйек айында сырттан келген наразылықшылар келгенде, көптеген тұрғындар олардың миссиясын «өз қозғалысы» деп қарастырмады. М11 жолын кеңейтудің бір бөлігі Уанстедтегі Джордж Грин астынан туннель салуды көздеді. Тұрғындар бұл жасыл кеңістікті және оның үстінде өскен 250 жылдық тәтті қаштаң ағашын сақтап қалады деп ойлаған, бірақ туннель «ашық әдіспен» салынғандықтан, ағашты кесу қажет болды. Жан Гослинг, Уанстедтегі жол бағдарлаушысы, ағаш құлатылатынын естіген соң, жергілікті балаларды қолдауға шақырды (кейіннен қызметтен босатылды, себебі униформасымен жұмыс істеген кезде наразылыққа қатысқан), ал балалар өз кезегінде ата-аналарын наразылыққа тартты. Осы кезде сырттан келген радикалдар жергілікті халықтың күшті қолдауын алғанын түсінді. 6 қарашада жергілікті тұрғындар ағашқа лента байлау рәсіміне жиналғанда, олардың жолына күзет қоршауы қойылды. Наразылықшылардың көмегімен олар оны бұзды. Наразылықшылар ағаш құлатылуын кешіктіруді жалғастырды. Науқанды жүргізуші заңгерлер сотта ағашқа жолданған хаттың оған заңды түрде тұруға құқық беретінін дәлелдеді, бұл да кешіктіруге себеп болды. 1993 жылдың 7 желтоқсанында таңертең бірнеше жүз полиция қызметкері наразылықшыларды күшпен шығаруға келді, бұл шара он сағатқа созылды. Наразылықшылар полицияға көптеген шағымдар жасады, бірақ полиция барлық айыптауларды жоққа шығарып, тәртіпсіздікті наразылықшыларға жабалақтады. Наразылыққа қатысты ақпарат БАҚ-та көбейді, бірнеше газет ағаштың суретін бас беттеріне шығарды. Лейтоннан депутат Гарри Коэн жобаны және оның ілгерілеуін сынауды бастады. 1994 жылдың наурыз айында ол: «Көлік министрлігінің М11 жолына қатысты дұрыс емес тәсілі – бұл дауыл, және оның құны да жоғары» деді, сондай-ақ полицияның қатысуын «Кувейттің Иракпен оккупациялануының кіші нұсқасы» деп сипаттады. Оның сөзіне сүйенсек, жергілікті тұрғын Хью Джонсқа бұзушылар балға мен шабуырмен қауіп төндірген, «жоба 250 жылдық қаштаң ағашы мен шамамен алты үйді бұзуға кеткен полиция уақытының өзіне 500 000 фунт стерлинг тұсқан».

Клермонт жолы

1994 жылға қарай, бұзуға жоспарланған мүліктер міндетті түрде сатып алынды, ал көбісі ас үйлер, ванна бөлмелері және баспалдақтары алынып тасталғандықтан тұруға жарамсыз болды. Бір ерекше жағдай – Клермонт жолындағы шағын көше, ол Орталық желінің қасына тікелей орналасқандықтан, оның барлық үйлерін бұзу қажет болды. Көшеге көлік департаментінің көшу ұсынысын қабылдамаған 92 жастағы Долли Уотсоннан басқа, көбінесе наразылық білдірушілер шоғырланды. Ол 32-ші үйде дүниеге келіп, өмірінің көп бөлігін сол жерде өткізген. Ол жолға қарсы наразылық білдірушілермен дос болып, «Олар лас хиппилер емес, менің ешқашан болмаған немерелерім» деді. Наразылық білдірушілер оның құрметіне эшафодтан салынған күзет мұнарасына оның есімін берді. Көшеде жандағы және үйлесімді қауым қалыптасты, тіпті билік өкілдері де оған құрметпен қарады. Үйлердің ішкі және сыртқы қабырғалары әртүрлі суреттермен боялды, ал көшеге мүсіндер орнатылды; көше «көргенге сенімсіз» дейтін көркемдік тамашаға айналды. 1994 жылдың қараша айында Клермонт жолынан күшпен шығарылған тұрғындар болды, бұл M11 байланыс жолына қарсылықтың ірі физикалық наразылық формасы ретінде аяқталды. Сот орындаушылары, толық тәртіпсіздікке қарсы жабдықталған полициямен бірге, бірнеше күн бойы үйлерді бұзды, ал көшеге жақын орналасқан Орталық желі қызметі уақытша тоқтатылды. Күшпен шығару аяқталғаннан кейін, қалған үйлер бұзылды. Нәтижесінде, салық төлеушілерге полиция шығындары үшін ғана бір миллион фунттан астам шығын келді. Дэвид Маклиннің сөзін келтіре келе: «Метрополитен полиция комиссарынан білдіргенімдей, Клермонт жолындағы үйлерді сот орындаушыларына беру үшін наразылықты күзетуге кеткен шығын 1 014 060 фунт стерлингті құрады». Коэн парламентте полицияның қатыгездігіне шағымданып, «Менің сайлаушыларымның көптегені, соның ішінде осал жандар және бағыт бойында тұрғандар қорлық көрді ме?» деді. Сол кездегі Көлік министрі Брайан Маухинни, наразылық білдірушілер бағытқа қарсы наразылықтарын білдіре алатын үш қоғамдық тыңдау өткізілгенін атап өтті.

Соңы жақындаған кезде

Клермонт жолындағы үйлерді бұзудан кейін, тұрғын емес наразылық білдірушілер Ньюбери сияқты басқа орындарға көшті. Осы уақытта Лейтонстоун метро станциясының жанындағы Филлбрук жолында вандализм мәселелеріне байланысты бірнеше үйлер бұзылған еді. 1995 жылға қарай, тұрған жалғыз үй – 135-ші үй болатын. Бұл үй бастапқыда қалғандарымен бірдей уақытта бұзу жоспарланған, бірақ пәтер иесіне көшу үшін қосымша уақыт беру мақсатында бұзылмаған. Олар көшкеннен кейін, 1995 жылдың 11 сәуірінде Көлік департаменті су құбырын және шатырдың бір бөлігін алып тастады, ал екі күзетші қызметте қалды. Күзетшілер сол кеште көліктерінде ұйықтап, үйді қараусыз қалдырғанда, наразылық білдірушілер үйге кірді. Үйге Мунстония деген ат берілді (оның үрейлі келбетіне орай, "The Munsters" сериалының атымен). "Ванстония" сияқты, олар өздерін шағын мемлекет деп жариялап, өздерінің мемлекеттік әнұранын және туын жасады, бірақ автор Джо Моран олардың заңдылығын наразылық білдірушілердің "ана елден" әлеуметтік жәрдемақы алуын жалғастыруымен күмәнделді. Клермонт жолындағыдай бір мұнара, шатырдың қалдықтарынан салынды, және қорғаныс және кедергілер жүйесі құрылды. Шамамен 30 наразылық білдірушінің ядросы үйде әрдайым адамдардың болуын қамтамасыз етті (бұл басып алынған үй үшін заңды талап, сондай-ақ шығаруға қарсы қорғаныс). Олар 1995 жылдың 21 маусымында ақыры шығарылды, содан кейін, Клермонт жолындағыдай, ғимарат дереу бұзылды. Мунстониядан наразылық білдірушілерді шығарудың жалпы құны 239 349,52 фунт стерлинг болды, бұл күзетшілердің қосымша шығындарын қамтымайды. Осы кезеңде басталған жол құрылысы, жергілікті тұрғындардың жүйелі саботаждауына қарамастан, көбінесе кедергісіз жалғасты. Ол 1999 жылы аяқталды және A12 деген белгі берілді; оның жалғасы, бұрынғы A102(M), Blackwall туннеліне дейін де осы нөмірді алды. Жолдың ресми ашылуы 1999 жылдың қазан айында салтанатсыз өтті, оны саясаткер емес, Тас жол агенттігінің бас директоры ашты, және салтанатты шараға тек аккредитациясы бар журналистер ғана қабылданды.

Наразылық акциясының салдары

M11 жол байланысына қарсы наразылық жол байланысының құрылысын тоқтату мақсатында ақыры сәтсіз аяқталды. Жоба бойынша төленген өтемақының жалпы сомасы шамамен 15 миллион фунт стерлингке бағаланды. M12 автожолына қатысты ұсыныстар 1994 жылы магистральдық жолдар бағдарламасының алғашқы қаралуы барысында тоқтатылды. Үкімет тарапынан маңызды жауап 1997 жылғы жалпы сайлаудан кейін Лейбористер партиясының билікке келуімен, Англиядағы магистральдық жолдарға жаңа келісім туралы жариялау арқылы болды. Бұл ұсыныс, соның ішінде Пеннин тауларындағы M65 автожолының құрылысы сияқты, көптеген бұрынғы жол жобаларын жойды, жанармай бағасын өсірді және жол жобалары тек қана шын мәнінде қажет болған жағдайларда ғана жүзеге асырылатынын қамтамасыз етті, сондай-ақ «жаңа жол салуға жауап ретінде ешқандай презумпция болмайды» деді. Кейбір наразылар «Көшелерді қайтарып алу» атты тікелей әрекеттер науқанына қосылды. Бейбітшілікті бұзды деген айыппен тұтқындалған және қамауға алынған наразыл Еуропалық адам құқықтары сотында Ұлыбритания үкіметінің заңнамасына шағымданып, бірақ сәтсіз аяқтады. 2002 жылы, жаңа жол құрылысы және авиацияның кеңеюіне жауап ретінде, жол наразылықтарының ардагерлерінен құралған делегация Көлік министрлігіне барып, өткен наразылықтардың символы ретінде D-құлыпты табыс етіп, жаңа тікелей әрекеттерге дайындалу туралы ескертті. Осы наразылықтардың біріне қатысқан Ребекка Лаш жол наразылықтарын қолдау және үкіметке қарсы күресу үшін Road Block ұйымын құрды. 2007 жылы Road Block «Жақсы көлік» науқанының бір бөлігіне айналды. M11 жол байланысына қарсы наразылықтар Undercurrents видео белсенділік ұйымының құрылуына түрткі болды. Олар белсенділерді наразылықтарды түсіруге оқытып, 1994 жылы M11 жол байланысы науқаны туралы «Тынысыңды ұста» атты 40 минуттық деректі фильмді шығарды. 2007 жылы BBC хабарлағандай, M11 жол байланысының құны наразылардың араласуына байланысты екі есеге өсті.