Жак Шабан Дельмас: Францияның 82-ші премьер-министрі

Кіріспе

Францияның 82-ші премьер-министрі

Жаков Шабан Делмас (жак шабан делмас; 7 наурыз 1915 – 10 қараша 2000) – француз галлистік саясаткер. Ол 1969 жылдан 1972 жылға дейін Жорж Помпиду басшылығымен премьер-министр қызметін атқарды. 1947 жылдан 1995 жылға дейін Бордо қаласының мэрі, ал 1946 жылдан 1997 жылға дейін Жиронде департаментінің депутаты болды.

Өмірбаян

Жак Шабан Делмас Парижде Жак Мишель Пьер Делмас болып дүниеге келген. Ол Sceaux қаласындағы Lycée Lakanal мектебін бітірген соң École Libre des Sciences Politiques ("Sciences Po") мектебіне түсті. Жерасты қарсыласы кезінде оның соңғы кодовое аты – Чабан болды; Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол өзінің атын ресми түрде Чабан Делмас деп өзгертті. Қарсылық қозғалысының бригадтық генералы ретінде ол 1944 жылғы тамыздағы Париж көтерілісіне генерал де Гольмен бірге қатысты. Ол Бірінші француз империясы кезінде Франсуа Северин Марсо Дегравьеден кейінгі ең жас француз генералы болды. Радикалдық партияның мүшесі болған ол ақыры Төртінші республика үкіметтеріне қарсы болған француз халқының галлистік жиналысына (RPF) қосылды. 1947 жылы ол Бордо қаласының мэрі болды, ол 48 жыл бойы оның сайлау округі болды. Ұлттық ассамблеяның мүшесі ретінде ол RPF фракциясында отырды. 1953 жылы RPF фракциясы бөлінген кезде (Шарль де Голь зейнеткерлікке шыққаннан кейін) Чабан Делмас Әлеуметтік әрекет үшін республикашылдар одағының төрағасы және Социал-республикалық партияның Ұлттық орталығының президенті болды. Ол орталық-солшыл партиялармен "бірлесті" және бір жылдан кейін Пьер Мендес Францияның кабинетіне Қоғамдық жұмыстар министрі болып кірді. Ол 1956 жылғы заң шығарушы сайлауда жеңіске жеткен орталық-солшыл коалиция Республикалық майданға қатысты. 1957-1958 жылдары Францияның қорғаныс министрі болды. Төртінші республика кезіндегі үкіметтік қызметі де Голь мен кейбір галлистердің күдігін тудырды. 1958 жылы генерал де Голь билікке оралғаннан кейін Шабан Делмас Бесінші француз республикасының құрылуына және жаңа Конституцияға келісті. Ол Жаңа Республика үшін одақ (UNR) құруға қатысты және де Гольдің қарсылығына қарамастан Ұлттық ассамблеяның төрағасы болып сайланды. Ол 1969 жылға дейін, де Гольдің президенттік мерзімі аяқталғанға дейін осы қызметте болды. Жақ Сустель сияқты кейбір галлистерден айырмашылығы, ол де Гольдің Алжирдің тәуелсіздік соғысын аяқтау саясатын қолдады. 1959 жылғы UNR съезінде ол қорғаныс және дипломатиядан тұратын "президенттік құзырау аймағын" алғаш рет атады. 1958 жылғы Конституцияның осы түсіндірмесі бүгінге дейін сақталған. 1969 жылы Жорж Помпиду президент болып сайланғаннан кейін ол 1968 жылғы мамыр дағдарысының шиеленіскен және қайшылыққа толы қоғамның салдары екенін түйіндеген Чабан Делмасты премьер-министр етіп тағайындады. Шабан Делмас француз қоғамындағы әртүрлі әлеуметтік күштер арасындағы диалогға негізделген "жаңа қоғамды" құруға тырысты. Басқа реформалардың қатарында бұқаралық ақпарат құралдарына мемлекеттік бақылау жеңілдетілді, сондай-ақ кедейлер мен қарттарға әлеуметтік көмек көрсетуді күшейткен заң қабылданды, бұл Францияның әлеуметтік мемлекет ретіндегі беделін нығайтты. Сонымен қатар, жалақы айырмашылығының өсуіне жол бермейтін ең төменгі жалақының жүйелі түрде өсірілуі жүзеге асырылды. Жаңа заңдық көмек жүйесі және бірқатар жаңа әлеуметтік жәрдемақылар енгізілді. Оның әлеуметтік саясатының нәтижесінде Чабан Делмас галлистік қозғалыстың "консервативті" қанаты үшін тым "либералды" саналды. Ол орталық-солшыл күштермен қайтадан "бірлесуге" тырысып жатыр деген күдік туды. Шындығында, "жаңа қоғам" бағдарламасын ұсынған кеңесшілері орталық-солшыл көзқарастарға жақын деп есептелді (Саймон Нора және Жак Делор, кейіннен Франсуа Миттеранның қаржы министрі болды). Сонымен қатар, Шабан Делмас пен президент Помпиду және президенттің жанындағы кеңесшілер арасында жасырын қақтығыс болды. Олар оны президенттік билікті өзінің пайдасына әлсіретуге тырысып жатыр деп айыптады. Сатирикалық Le Canard Enchaîné газеті оны салықтан жалтарғандықтан заң бұзды деп айыптады, ал 1972 жылы Чабан Делмас Ассамблеяда сенімсіздік дауысы үшін үгіт жүргізді. Ол оны алды, бірақ президент оны отставкаға кетуге мәжбүрледі. Екі жылдан кейін президент Помпидудың қайтысынан кейін Чабан Делмас өзі президенттікке кандидат болды. Оны "голлизмнің лордтары" қолдады, бірақ марқұм президентке жақын 43 тұлға, Жақ Ширак бастаған, Валери Жискар д'Эстеннің кандидатурасын қолдаған "43-тің шақыруын" жариялады. 1974 жылғы президенттік сайлаудың бірінші кезеңінде Чабан Делмас жеңілді, ол дауыс берудің 15,10%-ын ғана алды. Ширак президент Жискар д'Эстеннің премьер-министрі болды. Чабан Делмас Голлистік партияда (RPR) қалды және Ширактың басшылығына қарамастан, Ұлттық ассамблея төрағасының қызметіне оралды (1978-1981). Президент Миттеранмен достығының арқасында оның есімі бірінші "бірлескен өмір сүру" кезінде (1986-1988) премьер-министр болу мүмкіндігі ретінде талқыланды, бірақ ол үшінші рет Ұлттық ассамблеяның президенті болды және Ширак қайтадан премьер-министр болды. Чабан Делмас 1997 жылы, Ұлттық ассамблея мүшесінің он үшінші мерзімінің соңында және Бордо қаласының мэрі қызметін атқарған сегізінші мерзімі аяқталғаннан кейін зейнетке шықты.

Jacques Chaban Delmas was born Jacques Michel Pierre Delmas in Paris. He studied at the Lycée Lakanal in Sceaux, before attending the École Libre des Sciences Politiques ("Sciences Po"). In the resistance underground, his final nom de guerre was Chaban; after World War II, he formally changed his name to Chaban Delmas. As a general of brigade in the resistance, he took part in the Parisian insurrection of August 1944, with general de Gaulle. He was the youngest French general since François Séverin Marceau Desgraviers, during the First French Empire. A member of the Radical Party, he finally joined the Gaullist Rally of the French People (RPF), which opposed the Fourth Republic's governments. In 1947, he became mayor of Bordeaux, which was for 48 years his electoral fief. As a member of the National Assembly, he sat with the RPF. In 1953, when the RPF group split (and Charles de Gaulle supposedly retired), Chaban Delmas became head of the Union of Republicans for Social Action and president of the National Centre of Social Republicans party. He "tied up" with centre left parties and joined Pierre Mendès France's cabinet one year later as Minister of Public Works. He took part in the centre left coalition Republican Front, which won the 1956 legislative election. He was France's Defence Minister in 1957–1958. His governmental participation during the Fourth Republic inspired the distrust of de Gaulle and some Gaullists. Following Gen. de Gaulle's return to power in 1958, Chaban Delmas agreed to the advent of the French Fifth Republic and the new Constitution. He took part in the foundation of the Union for the New Republic (UNR) and was elected, against de Gaulle's will, chairman of the National Assembly. He kept this function until the end of de Gaulle's presidency in 1969. Unlike some Gaullists, for instance, Jacques Soustelle, he supported de Gaulle's policy to end the Algerian War of Independence. During the 1959 UNR Congress, he was the first politician to evoke a "reserved presidential domain," composed chiefly of defence and diplomacy. This interpretation of the Constitution of 1958 has survived. In 1969, when Georges Pompidou acceded to the presidency, he chose Chaban Delmas, who had concluded that the May 68 crisis was the consequence of a strained and conflicted society, as prime minister. Chaban Delmas tried to promote what he called "a new society", based on dialogue between the different social forces in French society. Amongst other reforms, government authority over the mass media was relaxed, while legislation was passed on social welfare coverage for the poor and elderly which consolidated France's profile as a welfare state. In addition, regular increases were made to the minimum wage which prevented greater wage disparities. A new legal aid scheme was introduced, along with a number of new social welfare benefits. As a result of his social policies, Chaban Delmas was viewed as too "progressive" by the "conservative" wing of the Gaullist movement. He was suspected of wanting to "tie up" again with the centre left. Indeed, his advisers who inspired the "new society" programme were considered as close to the centre left (Simon Nora and Jacques Delors who would serve as Finance Minister under François Mitterrand). Besides, a latent conflict opposed Chaban Delmas to President Pompidou and the presidential circle. They accused him of trying to weaken the presidency in favour of himself. The satirical paper Le Canard Enchaîné accused him of breaking the law through tax evasion and in 1972, Chaban Delmas canvassed for a vote of confidence in the Assembly. He did obtain this, but the President still managed to force his resignation. Two years later, following the death in office of President Pompidou, Chaban Delmas ran for the presidency himself. He was supported by the "lords of gaullism", but 43 personalities close to the late president, led by Jacques Chirac, published the Call of the 43 in favour of the candidacy of Valéry Giscard d'Estaing. Chaban Delmas was defeated on the first ballot of the 1974 presidential election, winning only 15.10% of the vote. Chirac became President Giscard d'Estaing's prime minister. Chaban Delmas stood in the Gaullist Party (RPR) and, in spite of Chirac's leadership, returned to the chair of the National Assembly (1978–1981). Due to his friendship with President Mitterrand, his name was mentioned as a possible prime minister during the first "cohabitation" (1986–1988), but he instead became president of the National Assembly for the third time and Chirac again became premier. Chaban Delmas retired in 1997, towards the end of his thirteenth term of member of the National Assembly and two years after the end of his eighth term as Mayor of Bordeaux.