Теофиль Делькассе: Францияның саяхатшысы және дипломаты
Théophile Delcassé
Теофиль Делькассе – франциялық саяхатшы, 1898-1905 ж. сыртқы істер министрі. Германияға қарстылығымен, Ресей және Ұлыбританиямен Entente Cordiale одағын құрумен белгілі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз мемлекет қайраткері (1852–1923)
French statesman (1852–1923)
Теофил Делькассэ (1 наурыз 1852 – 22 ақпан 1923) – 1898 жылдан 1905 жылға дейін Францияның сыртқы істер министрі қызметін атқарған француз саясаткері. Ол Германияға деген жеккөруімен және Ресей мен Ұлыбританиямен Антанта Кордиальге айналған одақтарды құруға жасаған күш-жігерімен ең көп танылды. Ол Радикалдық партия мүшесі және Леон Гамбеттаның қолдауында болған.
Théophile Delcassé (1 March 185222 February 1923) was a French politician who served as foreign minister from 1898 to 1905. He is best known for his hatred of Germany and efforts to secure alliances with Russia and Great Britain that became the Entente Cordiale. He belonged to the Radical Party and was a protege of Léon Gambetta.
Өмірбаян
Делькасс 1852 жылдың 1 наурызында Арийж департаментіндегі Памир қаласында дүниеге келді. Ол "Француз Республикасы" және "Le Temps" газеттеріне сыртқы саясат тақырыбында мақалалар жазды, ал 1888 жылы туған департаментінен кеңесші ретінде сайланды, "Леон Гамбеттаның адал ізбасары" деп ұсынылды. Келесі жылы ол Фуа округінен депутат ретінде палатаға енді.
Delcassé was born on 1 March 1852, at Pamiers, in the Ariège département. He wrote articles on foreign affairs for the République Française and Le Temps, and in 1888 was elected conseiller général of his native département, standing as "un disciple fidèle de Léon Gambetta." In the following year he entered the chamber as deputy for Foix.
Колониялық мәселелер
Делькасс колониялар жөніндегі екінші Рибо кабинетінде (қаңтар – сәуір 1893) колониялар жөніндегі хатшының орынбасары болып тағайындалды және 1893 жылдың желтоқсанында Дупу кабинеті құлағанға дейін Дупу кабинетінде қызметін сақтады. Француз колониялық кеңсесінің жеке департамент болып, басында министр тұруына оның күш-жігерінің көп бөлігі себеп болды, және ол екінші Дюпю кабинетіне (1894 жылдың мамырынан 1895 жылдың қаңтарына дейін) осы қызметке тағайындалды. Ол француз колониялық кәсіпорнына, әсіресе Батыс Африкада үлкен серпіліс берді, жаңадан иеленген Дагоме колониясын ұйымдастырды және Лиотар миссиясын Жоғарғы Убангиге жіберді. Оппозицияда болған кезде Делькасс теңіз істеріне ерекше назар бөлді, және танымал сөздерінде француз теңіз күштерінің міндеті колониялық кәсіпорынды қамтамасыз ету және дамыту екенін айтты, британдық флотқа бақталатын барлық әрекеттерді сынға алды, сондай-ақ Францияның Англияға ең тиімді жауабы – коммерциялық эсминецтер салу екенін жақтады.
Delcassé was appointed under secretary for the colonies in the second Ribot cabinet (January to April 1893), and retained his post in the Dupuy cabinet till its fall in December 1893. It was largely owing to his efforts that the French colonial office was made a separate department with a minister at its head, and to this office he was appointed in the second Dupuy cabinet (May 1894 to January 1895). He gave a great impetus to French colonial enterprise, especially in West Africa, where he organized the newly acquired colony of Dahomey, and despatched the Liotard mission to the upper Ubangi. While in opposition, Delcassé devoted special attention to naval affairs, and in noted speeches he declared that the function of the French navy was to secure and develop colonial enterprise, deprecated all attempts to rival the British fleet, and advocated the construction of commerce destroyers as France's best reply to England.
Сыртқы істер министрі
1898 жылы маусымда екінші Бриссон кабинеті құрылғанда ол Габриэль Ханотоны сыртқы істер министрі лауазымынан алмастырды және бұл лауазымды Дупуй, Вальдек Руссо, Комбс және Рувье премьер-министрліктері кезінде сақтап қалды. 1898 жылы Делькасс капитан Маршанның Судандағы Фашода қаласын басып алуынан (Фашода оқиғасы) туындаған қиын жағдаймен айналысуға мәжбүр болды, ол 1899 жылдың 23 қаңтарында палатада сөйлеген сөзінде мойындағандай, толық жауапкершілікті қабылдады, себебі бұл тікелей Лиотар экспедициясының нәтижесінде болды; ал 1899 жылдың наурыз айында ол Ұлыбританиямен келісімге келді, осылайша қиындық шешілді және Франция Солтүстік-Батыс Африкадағы өзінің кең колониялық империясын нығайтты. Сол жылы ол Америка Құрама Штаттары мен Испания арасында (басты делдал – Вашингтондағы француз елшісі Жюль Камбон) делдалдық жасап, бейбіт келіссөздерді сәтті аяқтады. Делькасс бастапқыда Германиямен келісімге келуге дайын, шартты жағдайға келген адам болды, бірақ Берлин оның ұсыныстарын қабылдамады. Содан кейін ол Германияға қарсы күшті ұстанымға келді, тіпті император Вильгельм оны «Францияда Германия үшін ең қауіпті адам» деп атады. Делькасс Франция мен Италия арасындағы қарым-қатынасты жақсартты: сонымен қатар ол Ресеймен одақтастықты нығайта берді және 1899 жылдың тамызында Санкт-Петербургке сапар жасады, осы сапарды 1901 жылдың сәуірінде қайталады. 1900 жылдың маусымында ол Испаниямен келісімге келіп, Батыс Африкадағы француз және испан иеліктерінің ұзақ жылдар бойы даулы болған шекараларын белгіледі. Соңында, оның ең үлкен жетістігі – Ұлыбританиямен «Entente Cordiale» келісімін жасады, ол колониялық және басқа да мәселелерді қамтыды, олар ұзақ жылдар бойы дау тудырды, әсіресе Мысыр, Ньюфаундленд және Мароккоға қатысты. Германияда Франция мен Англия арасындағы жақындасуға күмән туды, ал 1905 жылы Германияның ықпалдылығы Франция саясаты мәселесінде Делькасс жеке басқарып өткізген дағдарыста байқалды, бұл Германия үшін өте жағымсыз жағдай болды. Жағдай ушықты, Германия Делькасске 1906 жылдың маусымында отставкаға келуге мәжбүр етті. Ол жеке өмірге шығып, 1908 жылы Англияға сапар шеккенде жылы күтіп алынды.
On the formation of the second Brisson cabinet in June 1898 he succeeded Gabriel Hanotaux as Foreign Minister, and retained that post under the subsequent premierships of Dupuy, Waldeck Rousseau, Combes and Rouvier. In 1898 Delcassé had to deal with the delicate situation caused by Captain Marchand's occupation of the town of Fashoda in the Sudan (the Fashoda Incident) for which, as he admitted in a speech in the chamber on 23 January 1899, he accepted full responsibility, since it arose directly out of the Liotard expedition; and in March 1899 he concluded an agreement with Britain by which the difficulty was finally adjusted, and France consolidated her vast colonial empire in North West Africa. In the same year he acted as mediator (the main mediator being Jules Cambon, French ambassador in Washington) between the United States of America and Spain, and brought the peace negotiations to a successful conclusion. Delcassé was originally a moderate willing to find a compromise with Germany, but Berlin ignored his overtures. He then became very anti German, to the point that Kaiser Wilhelm called him "The most dangerous man for Germany in France." Delcassé improved relations between France and Italy: at the same time, he adhered firmly to the alliance with Russia, and in August 1899 made a visit to Saint Petersburg, which he repeated in April 1901. In June 1900 he made an arrangement with Spain, fixing the long disputed boundaries of the French and Spanish possessions in West Africa. Finally, in his greatest achievement, he concluded the Entente Cordiale with Great Britain, covering colonial and other questions which had long been a matter of dispute, especially concerning Egypt, Newfoundland and Morocco. Suspicion of the growing entente between France and England soon arose in Germany, and in 1905 German assertiveness was shown in a crisis which was forced on in the matter of French policy by Delcassé personally, a sore point with Germany. The situation became acute, and Germany forced Delcassé's resignation in June 1906. He retired into private life, but in 1908 was warmly welcomed on a visit to England.
Теңіз ісі
1909 жылы Делькассе француз флотын тексеру үшін тағайындалған комиссияның төрағасы болып тағайындалды. 1909 жылғы 24 мамырда жасалған баяндамада француз флотының дайындық деңгейінің төмендігі және әскери-теңіз басқару мен ұйымдастырудың дұрыс еместігі айтылды. 1911 жылғы 2 наурызда Делькассе Эрнест Монис үкіметінде Теңіз министрі болып тағайындалды. Делькассе британдық және француз флоттары арасындағы тығыз ынтымақтастықты күшейтті. Бұл келісім Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Ұлыбританияның Германияға қарсы Франция тарапына қосылуына маңызды ықпал етті. 1911 жылғы 25 қыркүйекте «Либерте» соғыс кемесі Тулон портында тұрғанда, оның алдыңғы бөлігіндегі қосымша қаруларға арналған оқ-дәрі қоймасында жарылыс болды, нәтижесінде кеме қирады. 210 теңізші қаза тауып, 136-сы ауыр жарақат алды. Оқиғаның болған уақытында капитан Луи Жорс демалыста болған. Жарылыстан кейін Депутаттар палатасында Жорстің абыройы және теңіз күштерінде тұрақсыз ұнтақ қолдануға байланысты жауапкершілік туралы пікірталас өтті. Жорс әскери сот алдында жауап берді, бірақ 1911 жылғы 21 желтоқсанда толық ақталды. Әскери-теңіз комитетінің төрағасы Пол Пэнлеве «Иена» соғыс кемесінде болған жарылыстан кейін тергеу комиссиясын құрды. Капитан Антуан Шверер осы комиссияның мүшесі болды және 1912 жылы «Теңіз ұнтақтары туралы есеп» деген сынды баяндама жазды. Делькассе 1907 жылға дейін жасалған барлық оқ-дәрілерді жаңасына алмастыруды бұйырды. Ескі оқ-дәрілер кемелерден алынып тасталды, ал қалғандары дифениламинді тұрақтандырғыш қосылған жаңа жарылғыш заттармен бірте-бірте ауыстырылды. Ұнтақтарды жақсарту жөніндегі жұмыстар жалғасты, соның нәтижесінде ірі апаттар болған жоқ. «Ұнтақ дағдарысы» 1914 жылға дейін толық шешілмеді. Делькассе Жозеф Кайо үкіметінде 1912 жылғы 14 қаңтардағы құлауға дейін өзінің лауазымын сақтап қалды. Раймонд Пуанкаре Делькассені премьер-министр және сыртқы істер министрі болуға шақырды, бірақ ол бас тартты; алайда, кейіннен Пуанкаре үкіметінде Теңіз министрі ретінде қалуға келісті.
In 1909 Delcassé was appointed chairman of a commission appointed to investigate the French navy. The report was drawn up on 24 May 1909 and concluded that the French navy was unprepared and the naval administration and organization were in disarray. Delcassé was appointed Minister of Marine on 2 March 1911 in the cabinet of Ernest Monis. Delcassé promulgated closer cooperation between the British and French fleets. This arrangement was an important factor in leading Britain to side with France against Germany when World War I started. On 25 September 1911, as the battleship Liberté was moored in Toulon harbor, an accidental explosion in one of her forward ammunition magazines for the secondary guns destroyed the ship. 210 men died and 136 were seriously injured. The captain, Louis Jaurès, was on leave at the time. After the explosion there was a debate in the Chamber of Deputies in which the honour of Jaurès and the responsibility for the use of unstable powder by the navy was questioned. Jaurès had to face a court martial, but was acquitted unanimously on 21 December 1911. Paul Painlevé, president of the navy committee, appointed a commission of inquiry after the explosion, which followed that of the battleship Iéna. Captain Antoine Schwerer was a member of the commission of inquiry and wrote a scathing "Report on Naval Powders" (1912). Delcassé ordered that all ammunition made before 1907 be replaced. The older ammunition was removed from the ships, and the remainder was steadily replaced with a new explosive containing diphenylamine as a stabilizer. Continued efforts were made to improve the powders, and there were no more major disasters. It was not until 1914 that the "powder crisis" was fully resolved. Delcassé retained his position in the cabinet of Joseph Caillaux until its fall on 14 January 1912. Raymond Poincaré then urged Delcassé to become prime minister and minister of foreign affairs, but Delcassé declined; however, he would later agree to remain in Poincaré's cabinet as Minister of the Navy.
Кейінгі мансап
Президент Арман Фаллиердің өкілеттігі 1913 жылдың қаңтарында аяқталды, және Делкасс теңіз министрлігінен кетіп, президенттікке кандидат болуға шешім қабылдады. Бірақ ол жеңе алмады. Поанкаре жеңіске жеткен сайлаудан кейін Аристид Бриан жаңа кабинет құрды. Бриан Делькассэге жаңа кабинетте теңіз министрі немесе соғыс министрі лауазымын ұсынды, бірақ Делькассэ бас тартты. Бірақ көп ұзамай ол Ресейдегі елші, содан кейін соғыс министрі болып тағайындалды. 1914 жылдың 26 тамызында немістер солтүстік және шығыстағы жетістіктерін жариялағаннан кейін Рене Вивиани кабинет отставкаға кететінін мәлімдеді. Бір сағат ішінде жарияланған жаңа кабинетте Вивиани өзінің лауазымын сақтап қалды. Делькассе сыртқы істер министрі, Аристид Бриан әділет министрі, ал Александр Миллеран соғыс министрі болды. Делькассе 1915 жылдың 14 қазанында, ішінара пікір келіспеушіліктеріне, ішінара денсаулығының нашарлауына байланысты кабинеттен кетті.
President Armand Fallières' term in office expired in January 1913, and Delcassé decided to leave the Ministry of Marine and run for the presidency. He did not succeed. After the election, which was won by Poincaré, a new cabinet was formed by Aristide Briand. Briand offered Delcassé the post of minister of marine or minister of war in the new cabinet, but Delcassé declined. He would soon be appointed ambassador to Russia, and then minister of war. On 26 August 1914 after the Germans announced successes in the north and east, René Viviani announced the resignation of the cabinet. In the new cabinet, announced within an hour, Viviani retained his post. Delcassé was minister of foreign affairs, Aristide Briand was minister of justice and Alexandre Millerand was Minister of War. Delcassé resigned from the Cabinet on 14 October 1915, partly on the grounds of differing opinions and partly because of ill health.
Портрет бейнесі
1941 жылы түсірілген «Ом Крюгер» неміс фильмінде Харальд Полсен (Делькассэ «Франция сыртқы істер министрі» деп көрсетілген) рөлін сомдады. 2012 жылғы филиппин фильмі «Эль Президентеде» Оливер Борлен осы рөлді ойнады.
Portrayed by Harald Paulsen (Delcassé is credited as the "French Foreign Minister") in the 1941 German film Ohm Krüger. Portrayed by Oliver Borlen in the 2012 Filipino film, El Presidente.