Кіріспе
Ғаламды картаға түсіретін ғылым. Космография термині екі ерекше мағынаға ие: дәстүрлі түсінік бойынша, ол ғаламның, аспан мен Жердің жалпы ерекшеліктерін картаға түсіруге арналған ғылымның алғашқы түрі болды; ал қазіргі кезде, байқалатын ғаламның ірі масштабты құрылымын анықтауға бағытталған жұмысты сипаттау үшін қолданылады. Космографияға қатысты ежелгі көзқарастарды әдетте ежелгі Таяу Шығыс және ерте Грецияда басым болған ежелгі Шығыс космологиясы дәстүріне сәйкес келетін және келмейтін болып бөлуге болады.
The term cosmography has two distinct meanings: traditionally it has been the protoscience of mapping the general features of the cosmos, heaven and Earth; more recently, it has been used to describe the ongoing effort to determine the large scale features of the observable universe. Premodern views of cosmography can be traditionally divided into those following the tradition of ancient near eastern cosmology, dominant in the Ancient Near East and in early Greece.
Дәстүрлі қолданысы
14 ғасырдағы парсы дәрігері Закария әл-Казуинидің "Ажаиб әл-махлуқат уа ғараиб әл-мавжудат" еңбегі космографияның алғашқы туындысы саналады. Дәстүрлі индуизм, буддизм және джайнизм космографиясы өзендермен, құрлықтармен және теңіздермен оралаған, Меру тауының ортасында орналасқан ғаламды бейнелейді. Бұл космографиялар ғаламның өте ұзақ уақыт аралықтарында қайта-қайта жаратылып, жойылатынын жорамалдайды. 1551 жылы Испанияның Сарагоса қаласынан Мартин Кортес де Альбакар "Брев компендио де ла эсфера и дель арте де навигар" атты еңбегін жариялады. Ағылшын тіліне аударылып, бірнеше рет қайта басылған бұл туынды көп жылдар бойы Ұлыбританияда зор ықпалға ие болды. Ол шар тәрізді карталарды ұсынды және магниттік ауытқу мен магниттік полюстердің бар екенін атап өтті. Питер Хейлиннің 1652 жылғы "Космография" кітабы (оның 1621 жылғы "Микрокосмос" еңбегінен кеңейтілген) бүкіл әлемді ағылшын тілінде сипаттауға жасалған алғашқы әрекеттердің бірі болды және Австралия мен Калифорнияның алғашқы сипаттамаларын қамтиды. Кітапта төрт бөлім бар, олар Еуропа, Азия, Африка және Американың географиясы, саясаты және мәдениетін зерттейді. Сондай-ақ, Terra Incognita туралы қосымша ақпарат бар, оның ішінде Австралия, Утопия, Ұлыс жері және "Батырлар елі" сипатталған. 1659 жылы Томас Портер кішірек, бірақ толымды "Бүкіл әлемнің қысқаша сипаттамасы" еңбегін жариялады, онда жаратылыстан бастап әлемдегі оқиғалардың жылнамасы келтірілген. Бұлардың барлығы Еуропаның Ренессанс дәуіріндегі белгілі әлемді зерттеу (немесе түсіну) үрдісінің бір бөлігі болды.
Қазіргі қолданысы
Астрофизикада "космография" термині байқаланатын ғаламның кең ауқымды материялық таралуы мен кинематикасын анықтау әрекеттерін сипаттау үшін қолданыла бастады, бұл Фридманн-Лемайтр-Робертсон-Уокер метрикасына байланысты, бірақ ғаламның материялық/энергетикалық құрамына байланысты масштаб факторының уақытқа қатысты өзгеруінен тәуелсіз. Бұл сөзді Бакминстер Фуллер өз лекцияларында да жиі қолданған. 10000 галактика каталогында Талли-Фишер қатынасын қолдану арқасында ғаламның жергілікті құрылымының 3D бейнелерін құруға мүмкіндік болды. Бұл Ләниакеа суперторабы деп аталатын жергілікті суперторапты анықтауға әкелді.