Рудьярд Киплингтің «Сталки және компания» повесі

Кіріспе

1899 жылғы Рудьярд Киплингтің әңгімелері. "Stalky & Co." – бұл британдық интернаттағы жасөспірімдер туралы Рудьярд Киплингтің романы. Бұл мектептегі әңгімелер жинағы, оның үш жас кейіпкері патриотизм мен билікке деген білгіш, сыншыл көзқарасты көрсетеді. Алғаш рет 1899 жылы, өткен екі жыл ішінде журналдарда жарияланғаннан кейін басылды. Оқиғалар "Колледж" немесе "Колл." деп аталатын мектепте өтеді, ол Киплинг бала кезінде оқыған United Services College негізінде құрылған. Әңгімелерде кек алу, қорқынышты жағдайлар, зорлық-зомбылық және сексуалдық мәселелерге ишаралар бар, бұл оларды балаларға арналған немесе идеалистік емес етеді. Мысалы, Beetle ертеректегі, көбірек адал, ұлдарға арналған "Эрик, немесе Біртіндеп" кітабын әжуалайды, осылайша өзінің әлемдік көзқарасын көрсетіп береді. Соңғы тарауда ұлдардың ересек болғаннан кейін Үндістандағы қарулы күштеріндегі өмірінен оқиғалар айтылады. Мектептегі балалардың жасаған шалақ әрекеттері Британ империясының құралы ретінде олардың рөліне керемет дайындық болғаны айтылады. Джордж Оруэлл 1940 жылы "Stalky балалар әдебиетіне зор әсер еткен" деп жазды.

Қысқаша мазмұны

Роман бұрын жарық көрген тоғыз әңгімеден тұрады, ал кіріспедегі атаусыз өлең «Әлі атақты адамдарды мадақтайық» (Сирах 44:1) деп басталады. Әңгімелердің кейбіреулері кітап түрінде жиналғанға дейін бірнеше журналдарда жарияланған. Әңгімелер кітапта келген ретімен, сондай-ақ журналдарда жарияланған күні мен орны көрсетілген:

"In Ambush" (тамыз, 1898, McClure's Magazine; желтоқсан, 1898, Pearson's Magazine): Үш жігіт "бункерде" (жасырынған жерде) оқып, темекі шегеді. Олар М’Түрк есімді жігіт арқылы күзетшінің жұмыс берушісіне, мектептің жанындағы жер иесі полковникке хабар береді, ол оларды өз жеріне шақырады. Кейін сержант Фокси, мырза Кинг және мырза Праут жігіттерді қадағалайды, мектептен алыс кеткенде не істеп жатқанын білу үшін, ал Сталки оларды полковниктің жеріне жетелейді. Полковник оларды кіргені үшін сөккенімен, тыңдап тұрған жігіттерді қызықтырады. Басшы жігіттердің кінәсіз екенін білгенімен, оларды тәртіпсіздік жасағаны үшін сабап жазалайды. "Шамның құлдары, 1-бөлім" (сәуір, 1897, Cosmopolis: Әдеби шолу): Үш жігіт және төмендегі оқу бөлмесіндегі үш оқушы "Аладдин" пантомимасын репетициялап жатқанда, мырза Кинг сөзін үзеді, өйткені ол Битлдің өзі туралы жазған пасквильдерін тапқан. Ол Битлді өз кабинетіне алып барып, Кингке өлеңдерді көрсеткен кішкентай оқушының алдында сөккенімен жазалайды. Сталки мас картерді катапультамен атып, оны Кингке тас лақтыруға итермелейді. Битл бұл мүмкіндікті пайдаланып, тастардың Кингтің кабинетіне және әңгімені жеткізушіге келтірген зиянын арттырады. "Жағымсыз эпизод" (қаңтар, 1899, McClure's Magazine және Windsor Magazine): Мырза Кинг Битлді бұрын теңізде шомылудан қорқып, Кингтің үйінің (жатақхананың) оқушыларын Проут үйінің оқушыларын «иіссіздер» деп мазақ етуге итермелейді. Битл жақында үйренген сәулеттік білімді пайдаланып, жігіттер өлтірген мысықты Кингтің үйінің төбесіне қояды, бұл Кингтің үйіне үлкен ұят келтіреді. "Импрессионистер" (ақпан, 1899, McClure's Magazine және Windsor Magazine): Мырза Праут үш жігітті оқудан шығарады, өйткені әрқайсысы өзі жақсы білетін пәндерде басқалардың жұмысын орындайды. Олар үйде құпиялар, интригалар және жүйелі өріс қорлықтары бар деген әсер қалдырады, содан кейін оларды басқа оқушылардан алыстату үшін оқу бөлмесіне қайтарады. "Әдепті реформаторлар" (наурыз, 1899, McClure's Magazine және Windsor Magazine): Пастор Джон Гиллетт үш жігітке зорлық көріп жүрген кішкентай оқушыны қорғауға кеңес береді. Олар зорлық көрсетушілерді (екі үлкен жігітті) ойынға байлап беруге алдап, көптеген оқырмандарды қорқытқан көріністе, олар өздері ұстауға келіскенше, оларды аяусыз азаптайды. "Кішкентай дайындық" (сәуір, 1899, McClure's Magazine және Windsor Magazine): Басшы үш жігітті шектен тыс және темекі шегуден ұстап алады және оларды сабап жазалайды, олар кек алуды көздейді. Семестр соңында бірнеше «Ескі оқушылар» (бұрынғы оқушылар) келіп тұрады. Олардың бірі, Крандалл, Үндістандағы әскери офицер, басқа бір «Ескі оқушының» шайқастан кейін өлгенін көрген. Басшы Крандаллды өзінің ескі жатақханасында ұйықтатып, жігіттер оның әңгімесін тыңдауға жиналады. Төсекке жатпайтындықтан жазалау үшін, Басшы оларды дайындыққа жібереді (оқу) соңғы түнде. Оқушылар көтеріліске түседі. Үш жігіт Бас олардың үстінен шексіз кездескенде, бас өмірін үлкен қауіпке тіге отырып, басқа оқушыны дифтериядан құтқару үшін, оның жұтқыншағынан псевдо мембрананы сорып, құтқарып қалғанын білді. Олар Басшының ерлігі туралы хабарды таратады. Ол көтерілісті тоқтатуға келгенде, барлық оқушылар жазасына қарамастан, оны үнемі құттықтап отырады. "Олардың елінің туы" (мамыр, 1899, McClure's Magazine; шілде, 1899, Pearson's Magazine): Колледждің кеңес кеңесіндегі генерал сержант Фоксиді кешігіп келгені үшін жаза ретінде Сталки мен Битлді қоса, жігіттерді бұрғылап жатқанын көреді. Ол олардың ерікті түрде бұрғылауды жүзеге асыратынын ойлайды және мектепте жақсы жабдықталған кадет корпусы болуы керек деп шешеді. Бірнеше жігіт әскери офицер болу үшін дайындыққа белсене қатысады. Дегенмен, парламент мүшесі мектепте «патриотизм» тақырыбында баяндама жасауға шақырылады. Ол жігіттердің әскери отбасылары мен болашағына деген терең және жеке сезімдерін әдепсіз ашулайды, содан кейін оларды таңғалдыратын әрекетпен Юнион Джекті желбіретеді. Сталки бастаған курсанттар корпусының мүшелері келесі күні таңертең жұмыстан кетті. "Соңғы мерзім" (мамыр, 1899, Windsor Magazine): Үш жігіт жергілікті жас әйел, Мэри Йеоменмен флирттесіп, оны сүйіп, әзілдеседі. Ұялшаң және зиялы префект Тулке оларды көргенде, олар Мэриді оны сүйіп алуға көндіреді. Префекттер үш жігіттің әдепсіздігін сынауға тырысады, бірақ олар Тулкенің «әдепсіздігін» хабарлап, басқа префекттер онымен сөз байласып отыр деген ұсыныс жасайды. Үш жігіт мектепке ешкімге айтпауға келіседі, бірақ олар кетіп бара жатқан күні, ал префекттер қайтып келеді. "Шамның құлдары, 2-бөлім" (мамыр, 1897, Cosmopolis: Әдеби шолу): Кейіпкерлердің жасы енді отызға жуық, көбісі Үндістанда мемлекеттік қызметкерлер немесе әскерлер. Сталкиден басқа «Аладдин» пантомимасына қатысқан барлық қатысушылар Англияда дос адамның (Киплингтің «Алақандар кеңесі» әңгімесін баяндаған «Нәресте») имениесінде кездеседі. Олар Битлге (осы әңгіменің баяндаушысы) Сталки, армия капитаны, өзінің шағын жасағын қоршаудан шығару үшін қарсыластарына шабуыл жасап, оларды бір-бірімен соғыстыруға мәжбүр еткенін айтады, дәл сол сияқты ол картерді мырза Кингке тас лақтыруға итерген; сонымен қатар Сталки өзінің сөйлеу шеберлігі мен тілдік дағдыларын пайдаланып, өзінің сик және патан одақтастарын біріктіріп, содан кейін өзін жергілікті билеуші ретінде орнатып алған.

"In Ambush" (August 1898, McClure's Magazine; December, 1898, Pearson's Magazine): The three boys, reading and smoking in their "bunker" (hide out), see a gamekeeper shooting a fox, something anathema in a place where foxhunting is practiced. When M'Turk tells the keeper's employer, a colonel who owns land adjoining their school, he gratefully invites them to visit his land. Later Sergeant Foxy, Mr. King, and Mr. Prout follow the boys to see what they're up to when far from the school, and Stalky leads them onto the colonel's land. The colonel upbraids them for trespassing, amusing the boys, who are eavesdropping. Though the Head finds out that the boys are technically innocent, he canes them for causing trouble. "Slaves of the Lamp, Part I." (April 1897, Cosmopolis: A Literary Review;): While the three boys and the three in the study (private room) below are rehearsing a pantomime of "Aladdin", Mr. King interrupts, as he has found lampoons Beetle wrote about him. He takes Beetle to his study and reprimands him in front of the younger boy who showed King the verses. By shooting a drunken carter with a catapult, Stalky induces him to throw stones at King. Beetle takes the opportunity to increase the damage that the stones do to King's study and to the tale bearer. "An Unsavoury Interlude" (January, 1899, McClure's Magazine and Windsor Magazine): Mr. King taunts Beetle for having formerly been afraid of bathing in the sea, leading the boys of King's house (dormitory) to taunt those of Prout's house as "stinkers". With the help of architectural knowledge Beetle has recently learned, the boys put a cat that they killed above the ceiling in King's house, causing a real stink, to King's house's much greater embarrassment. "The Impressionists" (February, 1899, McClure's Magazine and Windsor Magazine): Mr. Prout evicts the three boys from their study because each has been doing the others' work in the classes that he is good at. They give the impression of conspiracies, intrigues, and systematic usury in the house till he sends them back to their study to get them away from the other pupils. "The Moral Reformers" (March, 1899, McClure's Magazine and Windsor Magazine): The Rev. John Gillett suggests that the three boys protect a small boy who is being bullied. They trick the bullies (two older boys) into letting themselves be tied up for a game, and in a scene that has horrified many readers, torment the bullies without mercy until they convincingly agree to behave themselves. A Little Prep." (April, 1899, McClure's Magazine and Windsor Magazine): The Head catches the three boys out of bounds and smoking and has them caned, and they intend revenge. Some Old Boys (former pupils) visit at the end of the term. One of them, Crandall, an army officer in India, had seen another Old Boy die after a skirmish. The Head has Crandall sleep in his old dormitory, and boys crowd in to hear his story. To punish them for leaving their beds, the Head has them do prep. (study) on the last night. The pupils riot. The three boys had learned that when the Head had happened upon them out of bounds, he had been out to save another pupil from diphtheria by sucking the pseudo membrane out of his throat, at great risk to the Head's life. They spread the report of the Head's heroism. When he comes to stop the rioting, all the pupils cheer him incessantly despite his punishment. "The Flag of Their Country" (May 1899, McClure's Magazine; July, 1899, Pearson's Magazine): A general on the College's Board of Council sees Sergeant Foxy drilling boys, including Stalky and Beetle, as a punishment for lateness. He thinks they're drilling voluntarily and decides the school should have a well equipped cadet corps. A number of boys participate enthusiastically to prepare for their intended careers as military officers. However, a Member of Parliament is invited to give a speech on 'patriotism' to the school. He tactlessly outrages the boys' deep and private feelings about their military families and future, culminating by waving a Union Jack, an action which baffles them. Led by Stalky, the members of the cadet corps quit the next morning. "The Last Term" (May, 1899, Windsor Magazine): The three boys enjoy flirting with and kissing a local young woman, Mary Yeo. When a shy and intellectual prefect named Tulke sees them, they persuade Mary to kiss him. The prefects try to criticise the three for immorality, but they turn the tables by reporting Tulke's "immorality" and suggesting that the other prefects are conspiring with him. The three boys grudgingly agree not to tell the rest of the school, but do so on the last day, when they're leaving but the prefects will be back. "Slaves of the Lamp, Part II." (May 1897, Cosmopolis: A Literary Review): The characters are now about thirty, and most are civil servants or soldiers in India. All the participants in the Aladdin pantomime except Stalky reunite in England at the estate of a friend ("the Infant", who narrated Kipling's story "A Conference of the Powers"). They tell Beetle (the narrator of this story) how Stalky, an army captain, got his small force out of a siege by shooting at his enemies to get them to fight each other, as he had got the carter to throw stones at Mr. King; meanwhile Stalky used his charisma and language skills to keep his Sikh and Pathan allies together and then to set himself up as almost a local ruler.

Сын

Бұл оқиғалар жарияланғанда, кейбір сыншылар оларды мақтады, оның ішінде күнделікті газеттердегілердің көпшілігі де болды. Мысалы, «Афинеум» ертегілердің әзіл-сықағы мен реализміне ерекше назар аударды. Алайда, көптеген сын-пікірлер қатал болды, әсіресе Роберт Бьюкененнің «Қазіргі заманғы шолу» журналындағы Киплинг туралы эссесі, онда Бьюкенен Киплингтің шығармасын британ мәдениетінің варварлыққа қайта оралуының белгісі деп қарастырып, кітап туралы: «Жайкындық, қатыгездік, жабайылық әр беттен сезіледі» деді. Генри Джеймс бұл кітапты «нашар», Сомерсет Моэм «тітіркендіргіш» деп атады. Джордж Сэмпсонның «Ағылшын әдебиетінің қысқаша Кембридж тарихы» кітабында, А. С. Бенсон мен Эдмунд Уилсон да қатал сынға ұшыратты. Г. Уэллс «Сталки және оның достарын» «жаман садистер» деп атады. Өзінің «Тарихтың жобасында» ол үш ұлдың екі бұзақыны «қуанышпен» (автормен ортақ) қорлауға итермеленгенін және мектеп директоры оған келісетіндей көрінетінін айтты, соның салдарынан билікті және жорамал моральды қатыгездіктің дұрыс екендігінің типологиялық негіздемесі деп қарастырды. Ол былай деп қосты: «Осы арқылы біз заманауи империализмнің ең жаман, ең кері және соңында өлімге алып келетін идеясының кілтін көреміз; заң мен заңсыз зорлық-зомбылық арасындағы тымықты келісім идеясы». [Түпнұсқадағы курсив]. Ол ұлдардың әрекеттерін патшалық Ресейдегі Қара жүздердің жасаған қырғындарын, Джеймсонның шабуылын және «Сэр Эдвард Карсон мен Ф. Э. Смиттың (қазір лорд Биркенхед) Ирландиядағы оқиғаларын» салыстырды. Екінші жағынан, Ричард Ле Галлиен оны «мүмкін, ең жақсы мектептегі оқиға» деп атады және оның қарсыластарына «Жағымсыз эпизод» оқиғасын келтіріп: «Бұл қатыгездік емес, бұл балалардың ісі; тек балалардың ғана».

Өлгеннен кейін жарық көрген қолжазба

Киплинг Сталки мен компания туралы "Сцилла мен Харибдис" атты қосымша әңгіме жазды, ол оның өмірінде жарияланбады. Онда Сталки мен оның достары Солтүстік Девондағы Аппледор маңында гольф ойнағанда алдап жүрген полковникті ұстайды. Бұл әңгіме тек қолжазба түрінде сақталды, ол "Сталки және компания" атты түпнұсқа қолжазбаның соңына тіркелді: мүмкін, ол бастапқы тарау ретінде жоспарланған. 1936 жылы Киплинг қайтыс болғаннан кейін, қолжазбаны Императорлық қызмет қорына тапсырды, ол Императорлық қызмет колледжін (Біріккен қызметтер колледжінің ізбасары) басқарды. 1942 жылы бұл мектеп Хейлиберимен бірігіп, Хейлибери және Императорлық қызмет колледжі болып құрылды. Қолжазба 1962 жылы Хейлибериде мектептің 100 жылдығына арналған көрмеде қойылды, ал 1989 жылы көп жыл бойы банк сақтау құпиясында болғаннан кейін колледж архивіне ауыстырылды. "Сцилла мен Харибдис" әңгімесінің бар екені белгілі болғанымен, ол ешқашан жазылған немесе кеңінен талқыланбаған еді. Оны 2004 жылы Кембридждегі Магдалина колледжінің бұрынғы Киплинг стипендиаты Джереми Левинс тапты. Содан кейін мектеп Киплинг қоғамымен бірлесіп, оны жариялауға шешім қабылдады.

Теледидарлық бейімдеу

1982 жылы BBC осы әңгімелерді теледидарға бейімдеді. Алты бөлімдік сериалда Роберт Адди Сталки, ал Дэвид Парфитт Битл рөлінде түсті. Сериалды Родни Беннетт түсірді, ал Барри Леттс продюсерлік жасады.