Британдық аудармашы және скандинав әдебиеті зерттеушісі Джордж Веббе Дасент

Кіріспе

Британдық аудармашы сэр Джордж Уэбб Дасент, Д. К. Л. (1817–1896) – британдық заңгер, халық ертегілерін аударған және The Times газетіне үлес қосқан адам.

Өмір

Дасент 1817 жылғы 22 мамырда Британдық Батыс Үндістандағы Сент-Винсентте, бас прокурор Джон Рош Дасенттің ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы – әкесінің екінші әйелі, Шарлотта Марта, капитан Александр Берруз Ирвиннің қызы еді. Ол Вестминстер мектебінде, Лондон Корольдік колледжінде және Оксфорд университетінде білім алды, онда сыныптасы Дж. Т. Делейнмен достық қарым-қатынас орнатты. 1840 жылы университетті классикалық әдебиет мамандығы бойынша бітіргеннен кейін, Швецияның Стокгольм қаласындағы дипломатиялық міссияда Томас Картрайттың хатшысы болып тағайындалды. Ол жерде Якоб Гримммен танысты, оның ұсынысымен скандинав әдебиеті мен норвегиялық мифологияға қызығушылық танытты. Ол зерттеулерінің алғашқы нәтижесін – «Проза немесе Кіші Эдда» (1842) атты ағылшын тіліне аудармасын жариялады, содан кейін Расмус Кристиан Расктың «Исландия немесе Ескі норвегия тілінің грамматикасы» (1843) аудармасы жарық көрді. 1845 жылы Англияға оралғаннан кейін, ол мектептегі әріптесі Делейннің қарындасы Франсис Луизаға үйленгеннен кейін «Таймс» газетінің көмекші редакторы болды. Дасенттің прус дипломаты Кристиан Чарльз Йосиас фон Бунсенмен байланысы газеттің сыртқы саясатын дамытуға үлкен үлес қосты. Газетте жұмыс істеген кезінде Дасент скандинав әңгімелерінің аудармаларын жариялап, скандинав зерттеулерін жалғастырды. Ол сондай-ақ заңгерлік мамандық алды және 1852 жылы Мидл Темплде адвокат ретінде практика жасауға қабылданды, сондай-ақ сол жылы Докторлар кеңесіне адвокат ретінде қабылданды. 1853 жылы ол Лондон Корольдік колледжінде ағылшын әдебиеті мен қазіргі заман тарихының профессоры болып тағайындалды. 1859 жылы Петер Кристен Асбьорнсен мен Йорген Мое жинаған норвегиялық халық ертегілерінен («Norske Folkeeventyr») аударма жариялады, оның ішінде «Халық ертегілерінің шығу тегі мен таралуы туралы кіріспе мақаласы» бар. Оның ең танымал еңбегі – Стокгольмде тұңғыш рет аударған исландтық «Ньялдың сағасы» («Жалынды Ньялдың тарихы», 1861) болды. Бұл еңбек исланд әдебиетіне қызығушылықты арттырып, одан әрі аудармалар жасауға мүмкіндік берді. Дасент 1861-1862 жылдары Исландияға сапар жасады, онда Рейкьявик тұрғындары оны ағылшын және норвегиялық халықтар арасындағы байланысты нығайтқан сағаға ғашықтардың бірі ретінде құттықтады. Сол сапардан кейін ол «Заңнан тыс Ғисли» (1866) аудармасын жариялады. 1870 жылы ол мемлекеттік қызмет комиссары болып тағайындалды және осыған байланысты «Таймс» газетіндегі лауазымынан кетті. 1876 жылы ол Англияда рыцарь атағын алды, бірақ ол бұрыннан Дания рыцарі болған еді. Дасент 1892 жылы мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты және 1896 жылғы 11 маусымда Аскотта қайтыс болды. Ол әйелі, екі ұлы және қызы Франсис Эмили Мэри (1855 жылы туған) қалдырды. Кіші ұлы – жазушы және мемлекеттік қызметкер Артур Ирвин Дасент, ал үлкен ұлы – сэр Джон Рош Дасент еді. Тағы бір ұлы, Джордж Уильям Мануэль Дасент (1849-1872) Темзадағы Сэндфордқа жақын жерде суға батып қайтыс болды.

Dasent was born 22 May 1817 at St. Vincent, British West Indies, the son of the attorney general, John Roche Dasent. His mother was the second wife of his father; Charlotte Martha was the daughter of Captain Alexander Burrowes Irwin. He was educated at Westminster School, King's College London, and Oxford University, where he befriended classmate J. T. Delane. After graduating from university in 1840 with a degree in Classical literature, he was appointed secretary to Thomas Cartwright on a diplomatic post in Stockholm, Sweden. There he met Jakob Grimm, at whose recommendation he first became interested in Scandinavian literature and Norse mythology. He published the first result of his studies, an English translation of The Prose or Younger Edda (1842), followed by a translation of Rasmus Christian Rask's Grammar of the Icelandic or Old Norse Tongue (1843). Returning to England in 1845, he became assistant editor of The Times under his schoolmate Delane, whose sister, Frances Louisa, he married in 1846. Dasent's connections to Prussian diplomat Christian Charles Josias von Bunsen has been credited with significantly contributing the paper developing its foreign policy. While working for the newspaper, Dasent still continued his Scandinavian studies, publishing translations of various Norse stories. He also read for the Bar and was called in 1852 by the Middle Temple, and was admitted to Doctors' Commons as an advocate the same year. In 1853, he was appointed professor of English literature and modern history at King's College London. In 1859 he published Popular Tales from the Norse, his translation of Norwegian Folktales (Norske Folkeeventyr) collected by Peter Christen Asbjørnsen and Jørgen Moe, including in it an "Introductory Essay on the Origin and Diffusion of Popular Tales." Perhaps his best known work, The Story of Burnt Njal, a translation of the Icelandic Njal's Saga that he had first attempted while in Stockholm, was issued in 1861. This work established sustained interest in Icelandic literature, so that more translations would follow. Dasent made a visit during 1861 1862 to Iceland, where he was hailed in Reykjavík as one of the saga lovers who had strengthened ties between the English and Norse. Subsequent to that visit, he published his translation of Gisli the Outlaw (1866). In 1870, he was appointed a civil service commissioner and consequently resigned his post at The Times. In 1876 he was knighted in England, though he was already a Danish knight. Dasent retired from the public service in 1892 and died at Ascot on 11 June 1896. He was survived by his wife, two sons, and a daughter, Frances Emily Mary (born 1855). The younger son was the writer and civil servant Arthur Irwin Dasent, and the elder son was Sir John Roche Dasent. Another son, George William Manuel Dasent (1849–1872), drowned near Sandford on Thames.

Ықпал

Дж. Р. Р. Толкин Дасенттің «Сорья-Мория қамалы» әңгімесін Мория шахталарының атының болу мүмкіндігін көрсетеді. Толкин сондай-ақ Дасенттің «сүйектер мен сорпа» бейнесін дереккөздерді зерттеу үшін әңгімелерді елемеуге қарсы аргумент ретінде пайдаланды: «Мұндағы «сорпа» дегеніміз – автор немесе әңгімеші ұсынған әңгіме, ал «сүйектер» – оның бастаулары немесе материалдары».