Кіріспе

Әскери доктрина

Шексіз су асты кемелерімен жүргізілетін соғыс – бұл теңіз соғысының бір түрі, онда су асты кемелері жүк тасымалдайтын кемелер мен танкерлер сияқты сауда кемелерін ескертусіз батырады. Шексіз су асты кемелерімен соғыс жүргізудің қолданылуы Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі халықаралық қатынастарға маңызды әсер етті. Оның тарихы неміс шешімдерімен үлкен байланысты. Суда шектеусіз соғыс жүргізуді шектеуге бағытталған әрекеттер болды, олардың кейбіреулері 20-ғасырдың басына дейін, жер үсті шабуылшыларына арналған ережелерді кеңейту ретінде қалыптасқан. Бастапқыда су асты кемелері палубалық қаруларды пайдаланып, су бетінде сәтті шабуылдар жасаса, ал су астында ескертусіз шабуылдау нысананың қаруланған жағдайда қашып кетуіне немесе өзін қорғауына мүмкіндік бермейді.

Тарих

Әдеттегі теңіз заңдары (әсіресе, крейсерлік ережелер деп аталатын) жаудың әскери кемелеріне еркін шабуыл жасауға рұқсат берсе, азаматтық және бейтарап кемелерге тек контрабанда (бұрын жарияланған тізімде көрсетілген) тасымалдаған жағдайда ғана араласуға болады, ал экипаждың өмірі сақталған болуы керек. Теңіздегі соғысқа ресми шектеулер 1899 жылғы Гаага конвенциясымен белгіленген. Дегенмен, Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Германияның императорлық теңіз күштерінің салыстырмалы түрде әрекетсіздігі жоғары лауазымды шенеуніктер тарапынан қатты сынға ұшырады. Теңіз күштерінің рөлін арттыру және U-кемелерінің соғысындағы алғашқы табыстарға қуанып, адмирал Тирпиц және адмирал фон Поль U-кемелеріне британдық (және кейбір жағдайларда бейтарап) кемелерге шабуыл жасауға еркін рұқсат берілсе, Британияны алты апта ішінде "ұстамдылыққа" мәжбүрлеуге болатын жоспарды ұсынды. Адмиралдар баспасөз арқылы қоғамдық пікірге жүгініп, су асты кемелерін "ғажайып қару" ретінде көрсетті, бірақ қолда бар кемелердің саны өте аз болды. "Шок эффектісі" кеме қатынасын тоқтатуға және бейтарап елдердің бұл науқанды британдық теңіз блокадасына лайықты жауап деп есептеуіне әкелуі күтілді. Канцлер Бетман Холльвег 1915 жылдың 1 ақпанында бұл стратегияны қабылдады және келесі күні нұсқаулық шығарды, ал 4-і күні бұл туралы ресми хабарландырылды. Ең драматикалық жағдай 1915 жылдың мамыр айында бірнеше минут ішінде суға батты. АҚШ-тың наразылығына жауап ретінде Германия канцлері Бетман Холльвег жолаушылар кемелерін нысанаға алмау және бейтарап кемелерге соққы бермеу үшін барлық күшін салу туралы құпия нұсқаулық берді, бұл шара 1915 жылдың тамызында "Германияның" суға батуынан кейін шектеусіз соғысты тоқтату туралы ресми және қоғамдық мәлімдемеге әкелді. Су асты кемелері 1916 жылға дейін жүлделік ережелер бойынша жұмыс істеді, тіпті 1915 жылы да шабуылдардың көп бөлігі су бетінде жасалды. Императорлық адмиралтейство штабының бастығы адмирал Хеннинг фон Хольцендорф 1917 жылдың басында шабуылдарды қайта бастау және осылайша британдықтарды аштыққа ұшырату үшін сәтті әрекет етті. Германияның жоғары басшылығы шектеусіз су асты кемелері соғысын қайта бастаудың АҚШ-пен соғысқа бастауы мүмкін екенін түсінді, бірақ американдық жұмылдырудың Батыс майданда неміс жеңісіне жеткізбеу үшін тым баяу болатынын есептеді. Бұрын бейтарап болған АҚШ британдықтардың жағына қарай соғысқа қосылды. Германияның қабылдаған шешімі АҚШ-ты соғысқа кіргізген "итеру механизмі" болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін сауда кемелеріне су асты кемелерінің шабуылдарын тыйым салатын халықаралық ережелерді құруға күшті күш жұмсалды. Франция келісімді ратификацияламағандықтан, ол күшіне енген жоқ. 1936 жылы мемлекеттер Су асты кемелері соғысына қатысты Лондон хаттамасына қол қойды. Теңіз шабуылы қабылданатын болып есептелуі үшін, жауынгерлік кемелер сауда кемелерін іздестіріп, экипаждарды "қауіпсіз жерге" жеткізіп, содан кейін батыруы керек болды. Соғыс аралық кезеңде су асты кемелерімен шектеусіз соғысқа тыйым салу тым беймәлім деп сипатталды, осылайша ережелерді және келісімдерді қалай түсіндіруге қатысты келіспеушіліктер туды.