Кіріспе

Жалпы көзбен көрінетін планеталар

Классикалық планета – бұл қалың көзбен көрінетін және жылдызды аспан фондық тұрақты жұлдыздармен салыстырғанда қозғалатын астрономиялық нысан. Жер бетіндегі адамдар үшін жеті классикалық планета (жеті шам) бар. Олар ең жарқынынан ең әлсізіне дейін: Күн, Ай, Венера, Юпитер, Марс, Меркурий және Сатурн. Грек астрономдары, мысалы Гемин мен Птолемей, классикалық антикалық дәуірде осы классикалық планеталарды жазды және грек тілінде "саяхалаушы" деген мағына беретін "планета" терминін енгізді (πλάνης және πλανήτης), бұл нысандардың тұрақты жұлдыздарға қатысты аспан сферасында қозғалатынын көрсетеді. Сондықтан гректер алғаш рет планеталардың көрінетін ерекшеліктеріне астрологиялық байланыстар жасады. Телескоптардың пайда болуымен 1610 жылы Галилейдің спутниктері сияқты басқа да аспан денелері табылды. Бүгінде "планета" термині мағынасы өзгеріп, планета – Күнді (немесе басқа жұлдыздарды) тікелей айналатын және өз орбитасын тазартқан табиғи спутник деп анықталады. Сондықтан жеті классикалық планетаның бес ғана планета ретінде танылды, Жер, Уран және Нептунмен бірге.

Вавилондық

Бабылдықтар жеті планетаны таныды. Британ мұражайындағы екі тілдегі тізім Бабылдың жеті планетасын келесі ретпен көрсетеді:

Ай, Син. Күн, Шамаш. Юпитер, Меродах. Венера, Иштар. Сатурн, Нинип. Меркурий, Небо. Марс, Нергал.

Мандалық

Мандайлықтарда жеті планетаның есімдері жеті вавилондық планеталардан алынған. Жалпы алғанда, жеті классикалық планеталар (; šibiahia, "планеталар"; немесе, біріктірілген, šuba šibiahia "Жеті планета") Мандайлықтарда көбінесе жағымсыз қарастырылады, өйткені олар Руханың сүйіктілерінің бір бөлігін құрайды, Қараңғылық әлемінің патшайымы, ол сонымен қатар олардың анасы болып табылады. Дегенмен, жеке-жеке алғанда, кейбір планеталар оң қасиеттермен байланыстырылуы мүмкін. Мандай тіліндегі жеті планетаның атаулары аккад тілінен алынған.

| Планета | Мандаик | Мандаик жазу | Аккад | Басқа атаулар | Қауымдастықтар |
|---|---|---|---|---|---|
| Күн | Шәмиш | ܫܲܡܫܲܐ | Šamaš | Адунай ← еврейше Адонай | жарық және өмір күштері, Явар Зива (Күлкілі жарық) және Симат Хайи (Өмір қазынасы); Язукаиандар |
| Венера | Либат | ܠܶܒܲܬ | Delebat | Амамит (жер асты құдайы), Аргиуат, Даития, Кукбат (жұлдыздың кішіргізілуі), Спиндар, ʿстира (яғни, Иштар немесе Астарта), Руха немесе Руха ḏ qudša (Киелі Рух) | махаббат пен ұрпақ беруде табыс |
| Меркурий | Нбу (ʿНбу) | ܢܶܒܘܿ | Nabû | Макурпиль, Мшиха ← Мессия; ʿатарид ← арабша | білім, жазу; және христиандық |
| Ай | Син | ܣܶܝܢ | Sīnu | Агил, Ṭаṭмʿил, Ṣаурʿил, және Сирамис | түсік тастау және қалыптан тыс туулар |
| Сатурн | Киван | ܟܹܝܘܲܢ | Kayyamānu | Br Šamiš (Күннің ұлы) | еврейлер; сенбі күні |
| Юпитер | Бил | ܒܶܝܠ | Bēlu | Ангʿил | еркек; "ыстық және ылғалды" |
| Марс | Нириг | ܢܶܪܝܓ | Nergallu | Марик | зорлық; Ислам |

Жасалма көзбен көретін планеталар

Меркурий мен Венера Жер орбитасының ішкі жағында орналасқандықтан, тек көкшұмыс уақытында ғана көрінеді. Венера аспандағы үшінші ең жарқын объекті және ең айқын планета. Меркурий Күнге жақындығынан көру қиынырақ. Ұзақ көкшұмыс және ең үлкен созылу кезіндегі өте төмен бұрыш, Меркурийді полюстік аймақтардан көру үшін оптикалық сүзгілерді қажет етеді. Марс қарама-қарсы тұрғанда ең жарқын болады, бұл шамамен жиырма бес ай сайын болады. Юпитер мен Сатурн бес планетаның ішіндегі ең ірілері, бірақ Күннен алыс болғандықтан, оларға аз күн сәулесі жетеді. Дегенмен, Юпитер көбінесе Венерадан кейін аспандағы екінші ең жарқын объекті болып табылады. Сатурнның жарқырауы көбінесе оның сақиналары арқасында күшейеді, олар эклиптикаға қатысты еңістік бұрышына байланысты әртүрлі деңгейде жарық шашыратады; алайда, сақиналардың өзі Жерден қанағаттандырылмайды.