Кіріспе

Самариялық жазуды самариялықтар діни жазбалар үшін қолданады, оның ішінде Самариялық Пятикнигі, самариялық иврит тіліндегі жазбалар, сондай-ақ самариялық арамей және кейде араб тіліндегі түсіндірмелер мен аудармалар үшін пайдаланады. Самариялық жазу – палео-иврит әліпбиінің тікелей ұрпағы, ал ол финики әліпбиінің бір түрі еді. Палео-иврит – еврей Киелі кітабының көп бөлігі бастапқыда осы әліпбиде жазылған, көптеген ғалымдардың пікірінше, бұл жазбалар Proto Sinaitic жазуынан пайда болған. Палео-иврит әліпбиін ежелгі израильдіктер, яһудилер мен самариялықтар қолданған. Еврейлердің Бабыл тұтқындығынан бері дәстүрлі түрде қолданылып келе жатқан, көбірек танымал «төртбұрышты әріптермен» жазылатын иврит әліпбиі – арамей әліпбиінің стильделген түрі, бірақ діни түсініктері бойынша, бұл жазу Құдайдың саусағымен Синай тауында берілген және содан бері өзгеріссіз қолданылып келеді делінеді. Тарихи тұрғыдан арамей әліпбиі б.з.д. 8 ғасырда финикилік/палео-ивриттен ерекшеленді. Парсы империясы құлағаннан кейін, яһудилер арамей түріне тоқтамас бұрын екі жазуды да қолданды, содан кейін ол ивритті жазу үшін қайта қолданылғандықтан, де-факто «иврит әліпбиі» атанды. Кейін яһудилер қысқа мерзімге ішінде тек тетраграмматонды жазу үшін палео-ивритті (самарлық прототипін) қолданды, бірақ одан кейін бұл әдет те тоқтатылды. Бұл әліпбидің ағымдағы жазу стилі де бар. Самарлық әліпбиі алғаш рет 1631 жылы Жан Мориннің «Самарлық Пятикнигі» қолжазбасын жариялағаннан кейін Батыс әлеміне танылды. 1616 жылы саяхатшы Пьетро делла Валле Дамаскіден осы мәтіннің көшірмесін сатып алды, және бұл қолжазба, қазір Codex B деп белгілі, париждік кітапханаға сақталды.

Даму

Төмендегі кесте самариялық жазудың қалыптасуын көрсетеді. Сол жақта сәйкес келетін еврей әріптері салыстыру үшін келтірілген. X бағанында әріптердің қазіргі түрі көрсетілген.