Кіріспе

Норвегиялық романист, ақын және драматург Йонас Лориц Идимил Ли (; 6 қараша 1833 – 5 шілде 1908) – Хенрик Ибсен, Бьёрнстерн Бьёрнсон және Александр Киелландпен бірге 19 ғасырдағы норвегия әдебиетінің төрт ең ірі өкілінің бірі саналады.

Өмірбаян

Йонас Ли Норвегияның Бускеруд графтығындағы Овр Эйкердегі Хокксунд қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Паулин Кристин Тиллер (1799–1877) және Монс Ли (1803–81) болды. Йонас туғаннан кейін бес жыл өткен соң, оның әкесі Солтүстік мұхит шеңберінің ішінде орналасқан Тромсё қаласының шерифі болып тағайындалды, және жас Йонас өмірінің ең әсерлі алты жылын сол шалқары портта өткізді. Ол Фредриксверндегі теңіз мектебіне жіберілді, бірақ нашар көру қабілеті теңізде қызмет етуден бас тартуға мәжбүр етті. Ол Бергендегі Берген собор мектебінде (Bergen katedralskole) оқыды, ал 1851 жылы Кристиания университетіне түсіп, Ибсен және Бьёрнсонмен танысты. 1857 жылы заң мамандығын бітірді, және көп ұзамай Мьоса көлі мен Швеция шекарасы арасында орналасқан Конгсвингер қаласында заңгерлік тәжірибесін бастады.

Мансап

Конгсвингерде клиенттер көп емес еді, ал Лай газеттерге жазуға уақыт тауып, Кристианияның кейбір журналдарына жиі қатысатын болды. Оның алғашқы туындысы – 1866 жылы жарық көрген өлеңдер жинағы, бірақ ол сәттілікке жете алмады. Келесі төрт жыл бойы ол негізінен журналистикамен айналысты, көп еңбек етіп, көп пайда таппады, бірақ жазу шеберінің қаламын меңгерді және кейінгі өмірінде көмектесетін стильді қалыптастырды. 1863 және 1864 жылдары Лай «Illustreret Nyhedsblad» журналын басқарды. 1870 жылы ол «Den Fremsynte» атты күшті повесть жариялады, ол Солтүстік Норвегиядағы теңіз және сенімдер туралы әңгімелейді. Келесі жылы ол Нордландқа қайта оралып, Финнмаркқа саяхаттады. 1874 жылдан бастап Норвегия Парламенті оған суретшінің жалақысын тағайындады. Үкіметтен осы аз зейнетақыны алғаннан кейін, ол бала кезіндегі жерлерге еуропалық ең керемет контраст іздеді және Римге аттанды. Біраз уақыт Солтүстік Германияда тұрды, содан кейін Баварияға көшіп, қыстарын Парижде өткізді. 1882 жылы ол Норвегияға қайтып келді, бірақ Еуропаға оралды. Оның туған жерінен ерікті түрде кетіп жүруі 1893 жылдың көктемінде аяқталды, ол Кристиансанд маңындағы Холскогенге қоныстанды. Одан кейін көптеген еңбектері жарық көрді.

Шығармалары

Өзінің шығармаларында Джонас Лий көбінесе Норвегия халқының табиғатын, тұрмысын және әлеуметтік рухын жазуларында көрсетуге тырысты. Оның шығармалары әртүрлі орталардағы отбасылық өмірді, соның ішінде білімді топтардағы әйелдерге қойылған әлеуметтік және зиялық шектеулерді бейнелеумен айналысты. Лий – жан-жақты, либералды және заманауи, бірақ сонымен қатар дәстүрге берілген жазушы. (1883) офицер отбасының өмірін көрсететін ерекше құжат және осындай отбасылардың қыздарына ұсынылған шектеулі мүмкіндіктер туралы айтады. Оның "Трольд" атты екі әңгіме жинағы Солтүстік Норвегияның балықшылары мен жағалаудағы қарапайым халықтың сенімдері мен ырым-жырымдарын қамтиды. Көп антологияға енген "Илияс және Драу" әңгімесі алғаш рет Gyldendal Norsk Forlag баспасынан шыққан жинаққа енген, ал кейіннен Роалд Дальдің "Үркіткіш әңгімелер кітабы" (1983) кітабында қайта басылды.

Жеке өмір

1860 жылы ол өзінің туысы Томасэна Генриетта Лиге (1833–1907) үйленді. Олардың бес баласы болды. Екеуі ерте қайтыс болды; қалғандары – дипломат Майкл Стром Ли (1862–1934), жазушылар Монс Ли (1864–1931) және Эрик Рурринг Мёйньишен Ли (1869–1943). Джонас Ли 1908 жылы Сандвикадағы Флескумда Томасэнаның қайтысынан бір жылдай кейін дүние салды. 1904 жылы Норвегия королі Лиге Сент-Олаф орденінің Ұлы крестімен марапаттады. Джонас Ли автор Бернт Лидің (1868–1916) інісі болды. Генриетта Томассин Ли – Норвегияда туған американдық суретші Джонас Лидің тәтесі болды.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

Кішкентай сұр (1873, миссис Арбутнот аударған). Ұшқыш және оның әйелі (1876, Сара Чапман Торп Булл аударған; және тағы да Г. Л. Тоттенхэм, 1877). "Болашақ" барқы (1879, Сара Чапман Торп Булл аударған). Комодордың қызы (1892, Х. Л. Брекстад пен Гертруда Хьюз аударған). Солтүстік теңіздерден таңғажайып әңгімелер (1893, R. Nisbet Bain аударған). "Көрген" (1894, Джесси Мьюр аударған). Өмірдің бір құлы (1895). Ниобе (1897, Х. Л. Брекстад аударған). Таңдалған әңгімелер мен өлеңдер (1914). Гилждегі отбасы (1920, Самуэль Коффин Истман аударған). "Көргіш" және басқа норвегиялық әңгімелер (1990, Брайан Мортон мен Ричард Тревор аударған).