Габсбург Нидерландындағы соғыс (1566-1648): Реформация, салықтар, ақсүйектер құқығы себеп болды. Вильгельм Оранский басшылығымен Нидерланд тәуелсіздік күресі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Габсбург Нидерландысындағы соғыс (шамамен 1566/1568–1648)
War in the Habsburg Netherlands (c. 1566/1568–1648)
Сегіз жылдық соғыс немесе Голландиялық көтеріліс (Nederlandse Opstand) (шамамен 1566/1568–1648) – Габсбург Нидерландысындағы әртүрлі көтерілісшіл топтар мен испан үкіметі арасындағы қарулы қақтығыс. Соғыстың себептері Реформация, орталықтандыру, артық салық салу, голланд дворяндары мен қалаларының құқықтары мен жеңілдіктері болды. Бастапқы кезеңдерден кейін Нидерландтың билеушісі Испанияның Филипп II әскерін жіберіп, көтерілісшілер бақылаған аумақтардың көп бөлігін қайта басып алды. Алайда, испан армиясындағы кең тараған бүліктер жалпы көтеріліске әкелді. Көшіп кеткен Вильгельм Сырттанбастың басшылығымен, католик және протестант басымдығын көрсететін провинциялар Гент пактісі арқылы корольдік режимге қарсы тұрып, діни бейбітшілік орнатуға тырысты, бірақ жалпы көтеріліс ұзаққа соқпады. Испания Нидерландының губернаторы және Испания генералы Парма герцогының тұрақты әскери және дипломатиялық жетістіктеріне қарамастан, Утрехт одағы қарсылығын жалғастырды, 1581 жылғы Бас тарту актісі арқылы тәуелсіздік жариялады және 1588 жылы кальвинистер басымдығымен Голландия Республикасын құрды. Одан кейінгі он жылда Республика (оның орталық аймақтары енді қауіпке ұшырамайтын) солтүстік және шығыста жаулап алулар жасады және 1596 жылы Франция мен Англиядан дипломатиялық мойындау алды. Голландиялық отарлық империя пайда болды, ол Португалияның теңіз арқылы орналасқан аумақтарына голландтардың шабуылдарымен басталды. Екі тарап та соңғы нәтижеге келмей тұрып, 1609 жылы он екі жылдық бітімге келісті; ол 1621 жылы аяқталғаннан кейін, отыздан астам жылдық соғыстың бір бөлігі ретінде шайқастар қайта басталды. 1648 жылы Мюнстер бейбітшілігімен (Вестфалия бейбітшілігінің бір бөлігі) соғыс аяқталды, Испания Оңтүстік Нидерландыны сақтап қалды және Голландия Республикасын тәуелсіз мемлекет ретінде мойындады.
The Eighty Years' War or Dutch Revolt (Nederlandse Opstand) (c. 1566/1568–1648) was an armed conflict in the Habsburg Netherlands between disparate groups of rebels and the Spanish government. The causes of the war included the Reformation, centralisation, excessive taxation, and the rights and privileges of the Dutch nobility and cities. After the initial stages, Philip II of Spain, the sovereign of the Netherlands, deployed his armies and regained control over most of the rebel held territories. However, widespread mutinies in the Spanish army caused a general uprising. Under the leadership of the exiled William the Silent, the Catholic and Protestant dominated provinces sought to establish religious peace while jointly opposing the king's regime with the Pacification of Ghent, but the general rebellion failed to sustain itself. Despite Governor of Spanish Netherlands and General for Spain, the Duke of Parma's steady military and diplomatic successes, the Union of Utrecht continued their resistance, proclaiming their independence through the 1581 Act of Abjuration, and establishing the Calvinist dominated Dutch Republic in 1588. In the Ten Years thereafter, the Republic (whose heartland was no longer threatened) made conquests in the north and east and received diplomatic recognition from France and England in 1596. The Dutch colonial empire emerged, which began with Dutch attacks on Portugal's overseas territories. Facing a stalemate, the two sides agreed to a Twelve Years' Truce in 1609; when it expired in 1621, fighting resumed as part of the broader Thirty Years' War. An end was reached in 1648 with the Peace of Münster (a treaty part of the Peace of Westphalia), when Spain retained the Southern Netherlands and recognised the Dutch Republic as an independent country.
Он екі жылдық бітім (1609 1621)
Әскери шығындар мен сауданың азаюы Испания мен Нидерланд Республикасын қаржылық қиындыққа түсірді. Жағдайды жеңілдету үшін 1609 жылдың 9 сәуірінде Антверпенде атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды, бұл Нидерланд көтерілісінің аяқталуын және Он екі жылдық бітімнің басталуын білдірді. Бұл бітімге келу Голландияның жақтасы Йохан ван Олденбарневельт үшін үлкен дипломатиялық жетістік болды, себебі Испания осы келісім арқылы Республиканың тәуелсіздігін ресми мойындады. Испанияда бұл бітім үлкен жеңіліс ретінде қабылданды – ол саяси, әскери және идеологиялық тұрғыдан жеңіліске ұшырады, ал оның беделіне келген нұқсан зор болды. Антверпенге және одан тысқары қатынас үшін Схельда өзенінің жабылуы, сондай-ақ испандық және португалдық отарлық теңіз жолдарында голландтық сауда операцияларының қабылдануы – испандықтар наразы болған бірнеше мәселе болды. Халықаралық деңгейде бейбітшілік орнағанымен, Нидерландтың ішкі ісінде саяси алабұдырлық күшейді. Теологиялық даудан бастау алған оқиғалар ремонстранттар (арминиандар) мен контрремонстранттар (гомаристтер) арасында дүрбелеңге ұласты. Жалпы, регенттер бірінші топты, ал қарапайым халық екінші топты қолдады. Үкімет те араласты, Олденбарневельт ремонстранттардың жағына шықты, ал статхолдер Мауриц Нассау оларға қарсы болды. Нәтижесінде Дорт синоды ремонстранттарды діннен тайғаны үшін айыптап, ұлттық шіркеуден шеттетуге үкім шығарды. Ван Олденбарневельт өзінің одақтасы Жиль ван Леденбергпен бірге өлім жазасына кесілді, ал тағы екі ремонстрант одақтасы – Ромбоут Хогербиц пен Хьюго Гроций өмір бойына түрмеге жабылды.
The military upkeep and decreased trade had put both Spain and the Dutch Republic under financial strain. To alleviate conditions, a ceasefire was signed in Antwerp on 9 April 1609, marking the end of the Dutch Revolt and the beginning of the Twelve Years' Truce. The conclusion of this Truce was a major diplomatic coup for Holland's advocate Johan van Oldenbarnevelt, as Spain by concluding the Treaty, formally recognised the independence of the Republic. In Spain the truce was seen as a major humiliationshe had suffered a political, military and ideological defeat, and the affront to its prestige was immense. The closure of the river Scheldt to traffic in and out of Antwerp, and the acceptance of Dutch commercial operations in the Spanish and Portuguese colonial maritime lanes were just a few points that the Spanish found objectionable. Although there was peace on an international level, political unrest took hold of Dutch domestic affairs. What had started as a theological quarrel resulted in riots between Remonstrants (Arminians) and Counter Remonstrants (Gomarists). In general, regents would support the former and civilians the latter. Even the government got involved, with Oldenbarnevelt taking the side of the Remonstrants and stadtholder Maurice of Nassau their opponents. In the end, the Synod of Dort condemned the Remonstrants for heresy and excommunicated them from the national Public Church. Van Oldenbarnevelt was sentenced to death, together with his ally Gilles van Ledenberg, while two other Remonstrant allies, Rombout Hogerbeets and Hugo Grotius received life imprisonment.
Мюнстер бейбітшілігі
Испания мен Республика арасындағы келіссөздер 1646 жылдың қаңтарында Отыз жылдық соғыстағы соғысушы тараптар арасындағы жалпы бейбіт келіссөздердің бөлігі ретінде ресми түрде басталды. Штаттар Генералы бірнеше провинциялардан сегіз делегат жіберді, өйткені ешқайсысы басқаларына өздерін жеткілікті түрде өкілдік етуге сенбеді. Олар: Виллем ван Рипперда (Оверейссель), Франс ван Дония (Фрисландия), Адриан Клант тот Стедум (Гронинген), Адриан Паув және Ян ван Матенсе (Голландия), Бартольд ван Гент (Гельдерланд), Йохан де Кнуйт (Зеланд) және Годерт ван Риде (Утрехт). Испания делегациясын Пенаранданың 3-ші графы Гаспар де Бракамонте басқарды. Келіссөздер қазіргі Нидерланд үйінде Мюнстерде өтті. Голландия мен Испания делегациялары көп ұзамай он екі жылдық бітім шартының мәтініне негізделген келісімге келді. Осылайша, Испания Нидерландтың тәуелсіздігін мойындады. Голландия тарапынан қойылған талаптар (Шельданың жабылуы, Мейеридің берілуі, Голландияның Оңтүстік және Америкадағы жаулап алынған жерлерінің ресми берілуі және испан эмбаргосының алынуы) көбінесе қанағаттандырылды. Алайда, басты тараптар арасындағы жалпы келіссөздер созылды, себебі Франция жаңа талаптар қоя берді. Сондықтан Республика мен Испания арасындағы бейбіт келісімді жалпы бейбіт келіссөздерден бөліп қарау туралы шешім қабылданды. Бұл екі тарапқа техникалық тұрғыдан жеке бейбіт келісімге келуге мүмкіндік берді (Францияның наразылығына орай, ол 1635 жылғы Республикамен жасалған одақтастық шартын бұзады деп мәлімдеді). Келісімнің мәтіні (79 баптан тұрады) 1648 жылдың 30 қаңтарында бекітілді. Содан кейін ол ратификациялау үшін тараптарға (Испания королі Филипп IV және Штаттар Генералына) жіберілді. Бес провинция 4 сәуірде ратификациялауға дауыс берді (штадтхолдер Виллемнің кеңесіне қарсы) (Зеланд пен Утрехт қарсы болды). Утрехт ақырында басқа провинциялардың қысымына көнді, бірақ Зеланд қарсы тұрып, қол қоюдан бас тартты. Ақырында Зеландтың келісімінсіз бейбіт келісімді ратификациялау туралы шешім қабылданды. Бейбіт келісім конференциясына қатысушылар 1648 жылдың 15 мамырында бейбіт келісімге ант берді (Зеландтың өкілі қатысудан бас тартса да, Утрехт өкілі, мүмкін, дипломатиялық себептермен ауруға шалдықты). Франция мен Киелі Рим империясы, Швеция мен Киелі Рим империясы арасындағы 1648 жылдың 14 және 24 қазандағы келісімдері Вестфалия бейбітшілігін құрайды, бірақ Республика оған қол қоймады. Осы келісімдерге сәйкес Республика Швейцария кантондары сияқты Киелі Рим империясынан ресми түрде "тәуелсіздік" алды. Екі жағдайда да бұл бұрыннан қалыптасқан жағдайды формализациялау болды. Франция мен Испания келісімге келмеді, сондықтан 1659 жылғы Пиреней бейбітшілігіне дейін соғыста болды. Республикада бейбітшілікке арналған салтанатты шаралар өткізілді. Ол 5 маусым 1648 жылы Эгмонт пен Хорн графтарының өлім жазасын орындалған күнінің 80 жылдығына орай салтанатты түрде жарияланды.
The negotiations between Spain and the Republic formally started in January 1646 as part of the more general peace negotiations between the warring parties in the Thirty Years' War. The States General sent eight delegates from several of the provinces as none trusted the others to represent them adequately. They were Willem van Ripperda (Overijssel), Frans van Donia (Friesland), Adriaen Clant tot Stedum (Groningen), Adriaan Pauw and Jan van Mathenesse (Holland), Barthold van Gent (Gelderland), Johan de Knuyt (Zeeland) and Godert van Reede (Utrecht). The Spanish delegation was led by Gaspar de Bracamonte, 3rd Count of Peñaranda. The negotiations were held in what is now the Haus der Niederlande in Münster. The Dutch and Spanish delegations soon reached an agreement, based on the text of the Twelve Years' Truce. It therefore confirmed Spain's recognition of Dutch independence. The Dutch demands (closure of the Scheldt, cession of the Meierij, formal cession of Dutch conquests in the Indies and Americas, and lifting of the Spanish embargoes) were generally met. However, the general negotiations between the main parties dragged on, because France kept formulating new demands. Eventually it was decided therefore to split off the peace between the Republic and Spain from the general peace negotiations. This enabled the two parties to conclude what technically was a separate peace (to the annoyance of France, which maintained that this contravened the alliance treaty of 1635 with the Republic). The text of the Treaty (in 79 articles) was fixed on 30 January 1648. It was then sent to the principals (King Philip IV of Spain and the States General) for ratification. Five provinces voted to ratify (against the advice of stadtholder William) on 4 April (Zeeland and Utrecht being opposed). Utrecht finally yielded to pressure by the other provinces, but Zeeland held out and refused to sign. It was eventually decided to ratify the peace without Zeeland's consent. The delegates to the peace conference affirmed the peace on oath on 15 May 1648 (though the delegate of Zeeland refused to attend, and the delegate of Utrecht suffered a possibly diplomatic illness). In the broader context of the treaties between France and the Holy Roman Empire, and Sweden and the Holy Roman Empire of 14 and 24 October 1648, which comprise the Peace of Westphalia, but which were not signed by the Republic, the Republic now also gained formal "independence" from the Holy Roman Empire, just like the Swiss Cantons. In both cases this was just a formalisation of a situation that had already existed for a long time. France and Spain did not conclude a treaty and so remained at war until the peace of the Pyrenees of 1659. The peace was celebrated in the Republic with sumptuous festivities. It was solemnly promulgated on the 80th anniversary of the execution of the Counts of Egmont and Horne on 5 June 1648.