Кіріспе

ел атауы=Ұлыбритания және Солтүстік Ирландияның Біріккен Корольдігі|
сурет орны=File:Europe UK (orthographic projection).svg|
бағдарлама басталуы=10 сәуір 1940|
бірінші сынақ=3 қазан 1952|
бірінші қосылу=15 мамыр 1957|
соңғы сынақ=26 қараша 1991|
ең үлкен өнімділік= (28 сәуір 1958)|
жалпы сынақтар=45 жарылыс|
ең жоғары қор=520 ядролық қару (1970-ші жылдар)|
қазіргі қор=225 жеткізу тәсілі (Trident II SLBM)

Биологиялық қару

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық ғалымдар биологиялық қаруды қолдануды зерттеді, оның ішінде шотландтың Грюинард аралында көкбас қолдану сынағын өткізді, ол 1990 жылы спораларды жою үшін төрт жылдық қарқынды бағдарлама аяқталғанға дейін, оны елу жылға жуық уақыт бойы ластады және қоршады. Сондай-ақ, олар 1942 жылдан 1943 жылдың ортасына дейін антракс спораларын қосу үшін ойықпен 5 миллион зығыр майынан жасалған торттар өндірді. Бұл өнімдер Германияға арнайы жасалған әрқайсысы 400 тортты қамтитын контейнерлерді пайдалана отырып, «Вегетариандық операция» деп аталатын жобада тасталуы керек еді. Ол аурудың неміс сиыр етін және сүт қораларын жоюы және мүмкін адам халқына таралуы көзделді. Дайындықтар 1944 жылдың басына дейін аяқталмады. «Вегетариандық операция» тек Германияның Ұлыбританияға қарсы антракс шабуылы жағдайында ғана қолданылуы керек еді. Соғыстан кейін шабуылдық қаруды әзірлеу 1950-ші жылдары оба, бруцеллез, туляремия және кейінірек жылқы энцефаломиелиті мен вакцина вирустарын (соңғысы шаянның салыстырмалы қауіпсіз симуляторы ретінде) сынаумен жалғасты. Атап айтқанда, сынақтардың бес жиынтығы теңізде аэрозоль бұлттары мен жануарларды қолдану арқылы жүргізілді. 1948-1949 жылдары Антигуа маңында «Жеңіс» операциясы. 1952 жылы Сторнуэй маңында «Казан» операциясы. Бұл сынақ кезінде «Карелла» траулері пневмониялық оба бактерияларының (Yersinia pestis) бұлты арқылы жүзіп өтті. Ол инкубациялық кезең аяқталғанға дейін жасырын бақылауда болды, бірақ экипаждың ешқайсысы ауырмады. 1953 жылы Сторнуэй маңында «Гесперус» операциясы. 1954 жылы Насау маңында «Озон» операциясы. 1954-1955 жылдары Насау маңында «Жоққа шығару» операциясы. 1956 жылы британ үкіметі биологиялық және химиялық қаруды қолданудан бас тартқаннан кейін бұл бағдарлама тоқтатылды. 1974 жылы биологиялық қаруларға тыйым салынды, ал Ұлыбритания 1975 жылы наурыз айында Биологиялық және Токсиндік Қарулар туралы конвенцияны ратификациялады.

Химиялық қару

Ұлыбритания Гаага конвенцияларына (1899 және 1907 жылдарғы) қол қойды, олар соғыста улы газдарды қолдануға тыйым салды. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1915 жылдың сәуірінен бастап Германияның британдық әскерлерге қарсы хлор қолдануына жауап ретінде, британдық әскерлер алғаш рет 1915 жылдың 25 қыркүйегінде Лоос шайқасында хлорды қолданды. Соғыс аяқталған кезде, екі тараптан да улы газдарды қолдану кеңінен таралды, ал 1918 жылға қарай артиллериялық оқтардың төрттен бірі газбен толтырылды және Ұлыбритания шамамен 25 400 тонна уытты химиялық заттар өндірді. Ұлыбритания әртүрлі улы газдарды қолданды, бастапқыда хлор, кейін фосген, дифосген және қыша газы. Сонымен қатар, олар хлорметилхлороформат, хлоропикрин, бромацетон және этил йодацетат сияқты жеңіл әсер ететін газдарды салыстырмалы түрде аз мөлшерде қолданды. Газдар көбінесе араластырылатын, мысалы, «ақ жұлдыз» - хлор мен фосгеннің тең көлемдегі қоспасы, онда хлор тығыз, бірақ уытты фосгенді таратуға көмектесетін. Техникалық жетістіктерге қарамастан, соғыс барысында химиялық қарулардың тиімділігі төмендеді, себебі екі тарап та қорғаныс жабдықтары мен оқытуды жетілдірді. Қараңыз: Бірінші дүниежүзілік соғыста улы газдардың қолданылуы. Соғыстан кейін 1919 жылы Корольдік әуе күштері большевик әскерлеріне қыша газын тастады, ал соғыс және әуе күштері министрі Уинстон Черчилль RAF-тің 1920 жылы Ирактағы ірі көтеріліс кезінде оны қолдануын ұсынды. Тарихшылар газ қолданылған-қолданылмағаны туралы пікірде бөлініп тұр. Ұлыбритания 1930 жылдың 9 сәуірінде Женева хаттамасын ратификациялады. Ұлыбритания 1993 жылдың 13 қаңтарында Химиялық қарулар туралы конвенцияға қол қойды және 1996 жылдың 13 мамырында ратификациялады. Женева хаттамасына қол қойылғаннан кейін де, Ұлыбритания 1930 жылдардың басынан бастап химиялық қаруларды кеңінен сынады. Равалпиндидегі тәжірибелерде жүздеген үнді сарбаздары майдан даласында қолдануға болатын дозаны анықтау үшін қыша газына ұшырады. Көптеген сарбаздар газға ұшырағаннан кейін ауыр күйіктерге шалдықты. Көптеген бұрынғы әскери қызметкерлер жүйкеге әсер ететін заттарды сынауға қатысқаннан кейін ұзақ мерзімді ауруларға шағымданып келді. Олардың айтуынша, ерікті болып тұрғанда оларға эксперименттер мен тәуекел туралы жеткілікті ақпарат берілмеген, бұл 1947 жылғы Нюрнберг кодексін бұзу болып табылады. Портон Даундағы зәбірленулер туралы полиция ұзақ тергеу жүргізді, ол «Operation Antler» деп аталды және 1939 жылдан 1989 жылға дейін түрлі химиялық қаруларды және қарсы шараларды сынауға еріктілерді қолдануды қамтыды. 2004 жылдың 5 мамырында Рональд Мэддисонның 1953 жылдың 6 мамырында сарин қолданылған эксперимент кезінде қайтысы бойынша тергеу басталды. Оның өлімі бұрынғы қорғаныс министрлігінің жеке тергеуімен «апатты оқиға» салдарынан болған деп табылған, бірақ 2002 жылы Жоғарғы сот бұл шешімді жоққа шығарды. 2004 жылғы сот отырысы 15 қарашада аяқталды, қазылар алдындағы жюри Мэддисонның өліміне «терапиялық емес экспериментте жүйкеге әсер ететін затты қолдану» себеп болды деген шешім шығарды.

Ядролық қару

Британиялық ядролық қаруды Ұлыбританияның Атомдық қарулар мекемесі жобалайды және әзірлейді. Ұлыбританияда ядролық қаруланған Trident зымырандарымен қаруланған төрт су асты кемесі бар. Операция принципі теңізде әрдайым кем дегенде бір су асты кемесі болу арқылы қорқыту әсерін сақтауға негізделген және ол суық соғыс кезеңінде жасалған. Бір су асты кемесі жөндеуден өтіп жатыр, қалған екеуі портта немесе оқу-жаттығуларда. Әрбір су асты кемесі 16 Trident II D 5 зымыранын тасымалдай алады, олардың әрқайсысы 12 оқ-дәріге дейін жеткізе алады, бұл бір кемеге ең көп дегенде 192 оқ-дәріге тең. Алайда 1998 жылы британ үкіметі әр су асты кемесінде 48 оқ-дәрі ғана болады деп жариялады (бұрынғы үкімет белгілеген шектің жартысына дейін азайтып), яғни ракетаға орташа есеппен үш. Бірақ бір немесе екі зымыран әр су асты кемесінде "стратегиялық емес" мақсатта аз қаруланған болуы мүмкін, сондықтан қалғандары көбірек қаруланған. Британдықтар жасаған оқ-дәрілерді 0,3 килотонна, 5–10 кт және 100 кт аралығында таңдауға болады; бұл өнімділік күштілендірілмеген негізгі бөлік, күштілендірілген негізгі бөлік немесе толық "физикалық пакет" арқылы қамтамасыз етіледі. Ұлыбритания Polaris сату келісімі бойынша (Trident үшін өзгертілген) АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "қорынан" 58 зымыранға құқықтарды сатып алды. Бұл зымырандар Ұлыбританияда жасалған оқ-дәрілермен жабдықталған және техникалық қызмет көрсету қажет болған кезде ауыстырылады. Келісім бойынша АҚШ Ұлыбританияға зымырандарды қолдануға қатысты белгілі бір кепілдіктер берді; алайда АҚШ-тың британдық ядролық қаруды қолдануға вето құқығы жоқ. Британдық ядролық оқ-дәрілердің кейбір ядролық емес компоненттері тиімділік үшін АҚШ-тан сатып алынады. Ұлыбритания 1968 жылы ратификациялаған Ядролық қаруды таратпау туралы шарт бойынша "ядролық қаруға ие бес мемлекеттің" бірі болып табылады. Ұлыбритания АҚШ-қа өз аумағынан ядролық қаруды орналастыруға рұқсат береді, алғашқысы 1954 жылы келді. 1980 жылдары ядролық қаруланған АҚШ-тың жерден зымырандарды ұшыру құралдары RAF Greenham Common және RAF Molesworth-те орналастырылды. 2005 жылы RAF Лейкенхитте АҚШ Әскери-әуе күштерінің F 15E ұшақтарына орналастыру үшін шамамен 110 тактикалық B61 ядролық бомбасы сақталған деп есептеледі. 2007 жылдың наурыз айында Ұлыбритания Парламенті £20 млрд. сомасында елдің Trident ядролық су асты кемелері жүйесін жаңартуды мақұлдады. 2008 жылдың шілдесінде The Guardian газеті Британияның ядролық қару-жарағын 3 млрд фунт стерлингке ауыстыру және жаңарту туралы шешім қабылданғанын хабарлады. 2020 жылдың 25 ақпанында Ұлыбритания қазіргі Ұлыбританияның ядролық оқ-дәрілері ауыстырылатынын және АҚШ-тың Trident SLBM және оған байланысты жүйелеріне сәйкес келетінін атап өтетін жазбаша мәлімдеме шығарды. 2021 жылдың наурызында британ үкіметі "Бәсекелестік дәуірдегі жаһандық Ұлыбритания" атты интегралды шолуды жариялады, онда үкіметтің Trident-ты теңізде үнемі қорқыту ретінде жаңартып, ұстап тұру міндеттемесі расталды. Сондай-ақ, "қауіпсіздік ортасының өзгеруіне" байланысты Ұлыбританияның ядролық қару-жарақ қорының шегі 180-ден 260-қа дейін көтерілетіні хабарланды.