Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ел атауы=Ұлыбритания және Солтүстік Ирландияның Біріккен Корольдігі|
сурет орны=File:Europe UK (orthographic projection).svg|
бағдарлама басталуы=10 сәуір 1940|
бірінші сынақ=3 қазан 1952|
бірінші қосылу=15 мамыр 1957|
соңғы сынақ=26 қараша 1991|
ең үлкен өнімділік= (28 сәуір 1958)|
жалпы сынақтар=45 жарылыс|
ең жоғары қор=520 ядролық қару (1970-ші жылдар)|
қазіргі қор=225 жеткізу тәсілі (Trident II SLBM)
none
country name=United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland|
image location=File:Europe UK (orthographic projection). svg|
program start=10 April 1940|
first test=3 October 1952|
first fusion=15 May 1957|
last test=26 November 1991|
largest yield= (28 April 1958)|
total tests=45 detonations|
peak stockpile=520 warheads (1970s)|
current stockpile=225 method of delivery (Trident II SLBM)
Биологиялық қару
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық ғалымдар биологиялық қаруды қолдануды зерттеді, оның ішінде шотландтың Грюинард аралында көкбас қолдану сынағын өткізді, ол 1990 жылы спораларды жою үшін төрт жылдық қарқынды бағдарлама аяқталғанға дейін, оны елу жылға жуық уақыт бойы ластады және қоршады. Сондай-ақ, олар 1942 жылдан 1943 жылдың ортасына дейін антракс спораларын қосу үшін ойықпен 5 миллион зығыр майынан жасалған торттар өндірді. Бұл өнімдер Германияға арнайы жасалған әрқайсысы 400 тортты қамтитын контейнерлерді пайдалана отырып, «Вегетариандық операция» деп аталатын жобада тасталуы керек еді. Ол аурудың неміс сиыр етін және сүт қораларын жоюы және мүмкін адам халқына таралуы көзделді. Дайындықтар 1944 жылдың басына дейін аяқталмады. «Вегетариандық операция» тек Германияның Ұлыбританияға қарсы антракс шабуылы жағдайында ғана қолданылуы керек еді. Соғыстан кейін шабуылдық қаруды әзірлеу 1950-ші жылдары оба, бруцеллез, туляремия және кейінірек жылқы энцефаломиелиті мен вакцина вирустарын (соңғысы шаянның салыстырмалы қауіпсіз симуляторы ретінде) сынаумен жалғасты. Атап айтқанда, сынақтардың бес жиынтығы теңізде аэрозоль бұлттары мен жануарларды қолдану арқылы жүргізілді. 1948-1949 жылдары Антигуа маңында «Жеңіс» операциясы. 1952 жылы Сторнуэй маңында «Казан» операциясы. Бұл сынақ кезінде «Карелла» траулері пневмониялық оба бактерияларының (Yersinia pestis) бұлты арқылы жүзіп өтті. Ол инкубациялық кезең аяқталғанға дейін жасырын бақылауда болды, бірақ экипаждың ешқайсысы ауырмады. 1953 жылы Сторнуэй маңында «Гесперус» операциясы. 1954 жылы Насау маңында «Озон» операциясы. 1954-1955 жылдары Насау маңында «Жоққа шығару» операциясы. 1956 жылы британ үкіметі биологиялық және химиялық қаруды қолданудан бас тартқаннан кейін бұл бағдарлама тоқтатылды. 1974 жылы биологиялық қаруларға тыйым салынды, ал Ұлыбритания 1975 жылы наурыз айында Биологиялық және Токсиндік Қарулар туралы конвенцияны ратификациялады.
During the Second World War, British scientists studied the use of biological weapons, including a test using anthrax on the Scottish island of Gruinard which left it contaminated and fenced off for nearly fifty years until an intensive four year program to eradicate the spores was completed in 1990. They also manufactured five million linseed oil cattle cakes with a hole bored into them for addition of anthrax spores between 1942 and mid 1943. These were to be dropped on Germany using specially designed containers each holding 400 cakes, in a project known as Operation Vegetarian. It was intended that the disease would destroy the German beef and dairy herds and possibly spread to the human population. Preparations were not complete until early 1944. Operation Vegetarian was only to be used in the event of a German anthrax attack on the United Kingdom. Offensive weapons development continued after the war into the 1950s with tests of plague, brucellosis, tularemia and later equine encephalomyelitis and vaccinia viruses (the latter as a relatively safe simulant for smallpox). In particular, five sets of trials took place at sea using aerosol clouds and animals. Operation Harness off Antigua in 1948–1949. Operation Cauldron off Stornoway in 1952. The trawler Carella unknowingly sailed through a cloud of pneumonic plague bacilli (Yersinia pestis) during this trial. It was kept under covert observation until the incubation period had elapsed but none of the crew fell ill.
Operation Hesperus off Stornoway in 1953. Operation Ozone off Nassau in 1954. Operation Negation off Nassau in 1954–1955. The program was canceled in 1956 when the British government renounced the use of biological and chemical weapons. In 1974, biological weapons were banned, and the United Kingdom ratified the Biological and Toxin Weapons Convention in March 1975.
Химиялық қару
Ұлыбритания Гаага конвенцияларына (1899 және 1907 жылдарғы) қол қойды, олар соғыста улы газдарды қолдануға тыйым салды. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1915 жылдың сәуірінен бастап Германияның британдық әскерлерге қарсы хлор қолдануына жауап ретінде, британдық әскерлер алғаш рет 1915 жылдың 25 қыркүйегінде Лоос шайқасында хлорды қолданды. Соғыс аяқталған кезде, екі тараптан да улы газдарды қолдану кеңінен таралды, ал 1918 жылға қарай артиллериялық оқтардың төрттен бірі газбен толтырылды және Ұлыбритания шамамен 25 400 тонна уытты химиялық заттар өндірді. Ұлыбритания әртүрлі улы газдарды қолданды, бастапқыда хлор, кейін фосген, дифосген және қыша газы. Сонымен қатар, олар хлорметилхлороформат, хлоропикрин, бромацетон және этил йодацетат сияқты жеңіл әсер ететін газдарды салыстырмалы түрде аз мөлшерде қолданды. Газдар көбінесе араластырылатын, мысалы, «ақ жұлдыз» - хлор мен фосгеннің тең көлемдегі қоспасы, онда хлор тығыз, бірақ уытты фосгенді таратуға көмектесетін. Техникалық жетістіктерге қарамастан, соғыс барысында химиялық қарулардың тиімділігі төмендеді, себебі екі тарап та қорғаныс жабдықтары мен оқытуды жетілдірді. Қараңыз: Бірінші дүниежүзілік соғыста улы газдардың қолданылуы. Соғыстан кейін 1919 жылы Корольдік әуе күштері большевик әскерлеріне қыша газын тастады, ал соғыс және әуе күштері министрі Уинстон Черчилль RAF-тің 1920 жылы Ирактағы ірі көтеріліс кезінде оны қолдануын ұсынды. Тарихшылар газ қолданылған-қолданылмағаны туралы пікірде бөлініп тұр. Ұлыбритания 1930 жылдың 9 сәуірінде Женева хаттамасын ратификациялады. Ұлыбритания 1993 жылдың 13 қаңтарында Химиялық қарулар туралы конвенцияға қол қойды және 1996 жылдың 13 мамырында ратификациялады. Женева хаттамасына қол қойылғаннан кейін де, Ұлыбритания 1930 жылдардың басынан бастап химиялық қаруларды кеңінен сынады. Равалпиндидегі тәжірибелерде жүздеген үнді сарбаздары майдан даласында қолдануға болатын дозаны анықтау үшін қыша газына ұшырады. Көптеген сарбаздар газға ұшырағаннан кейін ауыр күйіктерге шалдықты. Көптеген бұрынғы әскери қызметкерлер жүйкеге әсер ететін заттарды сынауға қатысқаннан кейін ұзақ мерзімді ауруларға шағымданып келді. Олардың айтуынша, ерікті болып тұрғанда оларға эксперименттер мен тәуекел туралы жеткілікті ақпарат берілмеген, бұл 1947 жылғы Нюрнберг кодексін бұзу болып табылады. Портон Даундағы зәбірленулер туралы полиция ұзақ тергеу жүргізді, ол «Operation Antler» деп аталды және 1939 жылдан 1989 жылға дейін түрлі химиялық қаруларды және қарсы шараларды сынауға еріктілерді қолдануды қамтыды. 2004 жылдың 5 мамырында Рональд Мэддисонның 1953 жылдың 6 мамырында сарин қолданылған эксперимент кезінде қайтысы бойынша тергеу басталды. Оның өлімі бұрынғы қорғаныс министрлігінің жеке тергеуімен «апатты оқиға» салдарынан болған деп табылған, бірақ 2002 жылы Жоғарғы сот бұл шешімді жоққа шығарды. 2004 жылғы сот отырысы 15 қарашада аяқталды, қазылар алдындағы жюри Мэддисонның өліміне «терапиялық емес экспериментте жүйкеге әсер ететін затты қолдану» себеп болды деген шешім шығарды.
The UK was a signatory of the Hague Conventions (1899 and 1907) which outlawed the use of poison gas in warfare. However, during the First World War, in retaliation to the use of chlorine by Germany against British troops from April 1915 onwards, British forces deployed chlorine themselves for the first time during the Battle of Loos on 25 September 1915. By the end of the war, poison gas use had become widespread on both sides and by 1918 a quarter of artillery shells were filled with gas and Britain had produced around 25,400 tons of toxic chemicals. Britain used a range of poison gases, originally chlorine and later phosgene, diphosgene and mustard gas. They also used relatively small amounts of the irritant gases chloromethyl chloroformate, chloropicrin, bromacetone and ethyl iodoacetate. Gases were frequently mixed, for example white star was the name given to a mixture of equal volumes of chlorine and phosgene, the chlorine helping to spread the denser but more toxic phosgene. Despite the technical developments, chemical weapons suffered from diminishing effectiveness as the war progressed because of the protective equipment and training which the use engendered on both sides. See Use of poison gas in World War I. After the war, the Royal Air Force dropped mustard gas on Bolshevik troops in 1919, and Winston Churchill, secretary of state for war and air, suggested that the RAF use it in Iraq in 1920 during a major revolt there. Historians are divided as to whether or not gas was in fact used. The UK ratified the Geneva Protocol on 9 April 1930. The UK signed the Chemical Weapons Convention on 13 January 1993 and ratified it on 13 May 1996. Despite the signing of the Geneva Protocol, the UK carried out extensive testing of chemical weapons from the early 1930s onwards. In the Rawalpindi experiments, hundreds of Indian soldiers were exposed to mustard gas in an attempt to determine the appropriate dosage to use on battlefields. Many of the subjects suffered severe burns from their exposure to the gas. Many ex servicemen have complained about suffering long term illnesses after taking part in tests on nerve agents. It was alleged that before volunteering they were not provided with adequate information about the experiments and the risk, in breach of the Nuremberg Code of 1947. Alleged abuses at Porton Down became the subject of a lengthy police investigation called Operation Antler, which covered the use of volunteers in testing a variety of chemical weapons and countermeasures from 1939 until 1989. An inquest was opened on 5 May 2004 into the death on 6 May 1953 of a serviceman, Ronald Maddison, during an experiment using sarin. His death had earlier been found by a private MoD inquest to have been as a result of "misadventure" but this was quashed by the High Court in 2002. The 2004 hearing closed on 15 November, after a jury found that the cause of Maddison's death was "application of a nerve agent in a non therapeutic experiment".
Ядролық қару
Британиялық ядролық қаруды Ұлыбританияның Атомдық қарулар мекемесі жобалайды және әзірлейді. Ұлыбританияда ядролық қаруланған Trident зымырандарымен қаруланған төрт су асты кемесі бар. Операция принципі теңізде әрдайым кем дегенде бір су асты кемесі болу арқылы қорқыту әсерін сақтауға негізделген және ол суық соғыс кезеңінде жасалған. Бір су асты кемесі жөндеуден өтіп жатыр, қалған екеуі портта немесе оқу-жаттығуларда. Әрбір су асты кемесі 16 Trident II D 5 зымыранын тасымалдай алады, олардың әрқайсысы 12 оқ-дәріге дейін жеткізе алады, бұл бір кемеге ең көп дегенде 192 оқ-дәріге тең. Алайда 1998 жылы британ үкіметі әр су асты кемесінде 48 оқ-дәрі ғана болады деп жариялады (бұрынғы үкімет белгілеген шектің жартысына дейін азайтып), яғни ракетаға орташа есеппен үш. Бірақ бір немесе екі зымыран әр су асты кемесінде "стратегиялық емес" мақсатта аз қаруланған болуы мүмкін, сондықтан қалғандары көбірек қаруланған. Британдықтар жасаған оқ-дәрілерді 0,3 килотонна, 5–10 кт және 100 кт аралығында таңдауға болады; бұл өнімділік күштілендірілмеген негізгі бөлік, күштілендірілген негізгі бөлік немесе толық "физикалық пакет" арқылы қамтамасыз етіледі. Ұлыбритания Polaris сату келісімі бойынша (Trident үшін өзгертілген) АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "қорынан" 58 зымыранға құқықтарды сатып алды. Бұл зымырандар Ұлыбританияда жасалған оқ-дәрілермен жабдықталған және техникалық қызмет көрсету қажет болған кезде ауыстырылады. Келісім бойынша АҚШ Ұлыбританияға зымырандарды қолдануға қатысты белгілі бір кепілдіктер берді; алайда АҚШ-тың британдық ядролық қаруды қолдануға вето құқығы жоқ. Британдық ядролық оқ-дәрілердің кейбір ядролық емес компоненттері тиімділік үшін АҚШ-тан сатып алынады. Ұлыбритания 1968 жылы ратификациялаған Ядролық қаруды таратпау туралы шарт бойынша "ядролық қаруға ие бес мемлекеттің" бірі болып табылады. Ұлыбритания АҚШ-қа өз аумағынан ядролық қаруды орналастыруға рұқсат береді, алғашқысы 1954 жылы келді. 1980 жылдары ядролық қаруланған АҚШ-тың жерден зымырандарды ұшыру құралдары RAF Greenham Common және RAF Molesworth-те орналастырылды. 2005 жылы RAF Лейкенхитте АҚШ Әскери-әуе күштерінің F 15E ұшақтарына орналастыру үшін шамамен 110 тактикалық B61 ядролық бомбасы сақталған деп есептеледі. 2007 жылдың наурыз айында Ұлыбритания Парламенті £20 млрд. сомасында елдің Trident ядролық су асты кемелері жүйесін жаңартуды мақұлдады. 2008 жылдың шілдесінде The Guardian газеті Британияның ядролық қару-жарағын 3 млрд фунт стерлингке ауыстыру және жаңарту туралы шешім қабылданғанын хабарлады. 2020 жылдың 25 ақпанында Ұлыбритания қазіргі Ұлыбританияның ядролық оқ-дәрілері ауыстырылатынын және АҚШ-тың Trident SLBM және оған байланысты жүйелеріне сәйкес келетінін атап өтетін жазбаша мәлімдеме шығарды. 2021 жылдың наурызында британ үкіметі "Бәсекелестік дәуірдегі жаһандық Ұлыбритания" атты интегралды шолуды жариялады, онда үкіметтің Trident-ты теңізде үнемі қорқыту ретінде жаңартып, ұстап тұру міндеттемесі расталды. Сондай-ақ, "қауіпсіздік ортасының өзгеруіне" байланысты Ұлыбританияның ядролық қару-жарақ қорының шегі 180-ден 260-қа дейін көтерілетіні хабарланды.
British nuclear weapons are designed and developed by the UK's Atomic Weapons Establishment. The United Kingdom has four submarines armed with nuclear armed Trident missiles. The principle of operation is based on maintaining deterrent effect by always having at least one submarine at sea, and was designed during the Cold War period. One submarine is normally undergoing maintenance and the remaining two are in port or on training exercises. Each submarine carries up to sixteen Trident II D 5 missiles, which can each carry up to twelve warheads, for a maximum of 192 warheads per vessel. However, the British government announced in 1998 that each submarine would carry only 48 warheads (halving the limit specified by the previous government), which is an average of three per missile. However one or two missiles per submarine are probably armed with fewer warheads for "sub strategic" use causing others to be armed with more. The British designed warheads are thought to be selectable between 0.3 kilotons, 5–10 kt and 100 kt; the yields obtained using either the unboosted primary, the boosted primary, or the entire "physics package". The United Kingdom has purchased the rights to 58 missiles under the Polaris Sales Agreement (modified for Trident) from the United States Navy's "pool". These missiles are fitted with United Kingdom–built warheads and are exchanged when requiring maintenance. Under the agreement the United States was given certain assurances by the UK regarding the use of the missiles; however the United States does not have any veto on the use of British nuclear weapons. Some non nuclear components for the British nuclear warhead are procured from the U. S. for reasons of cost effectiveness. The United Kingdom is one of the five "Nuclear Weapons States" (NWS) under the Nuclear Non Proliferation Treaty, which the UK ratified in 1968. The UK permits the U. S. to deploy nuclear weapons from its territory, the first having arrived in 1954. During the 1980s nuclear armed USAF Ground Launched Cruise Missiles were deployed at RAF Greenham Common and RAF Molesworth. As of 2005 it is believed that about 110 tactical B61 nuclear bombs are stored at RAF Lakenheath for deployment by USAF F 15E aircraft. In March 2007, the UK Parliament voted to renew the country's Trident nuclear submarine system at a cost of £20bn. In July 2008, The Guardian claimed that the decision had already been made to replace and upgrade Britain's nuclear warhead stockpile at a cost of £3bn, extending the life of the warheads until 2055. On 25 February 2020, the UK released a Written Statement outlining that the current UK nuclear warheads will be replaced and will match the US Trident SLBM and related systems. In March 2021, the British government published the Integrated Review, titled Global Britain in a Competitive Age, which reaffirmed the government's commitment to upgrading and maintaining Trident as a continuous at sea deterrent. The review also announced that the cap for the UK's stockpile of nuclear warheads would rise from 180 to 260 — the first time it has risen since the Cold War — due to the "evolving security environment".