Кіріспе

Германияның тарихи аймағы

Рейнланд аймағы ретінде

Рейнланд (нем. Rheinland; голл. Rijnland; латынша атауы: Rhenania) – Батыс Германиядағы Рейн өзені бойында, негізінен оның орталық бөлігінде орналасқан шартты түрде белгіленген аймақ.

Мерзім

Тарихи тұрғыдан алғанда, "Рейн аймағы" термині (физикалық жағынан алғанда) Орталық Еуропадағы Рейн өзенінің жағалауындағы жерлерді қамтиды, осы аймақты рипуар және сали франктері қоныстандырған және ол франктердің Аустразиясының бір бөлігі болған. Жоғары орта ғасырларда өзен бойында Лотарингияның бұрынғы түбірлік герцогтығынан көптеген императорлық мемлекеттер пайда болды, бірақ олардың ешқайсысы ортақ саяси немесе мәдени біртүтастыққа қол жеткізбеді. "Рейн" ұғымының қалыптасуы XVI ғасырдан XVIII ғасырға дейінгі Киелі Рим империясының кезеңімен байланысты, осы кезде империяның императорлық иеліктері (аумақтары) қорғаныс және сот ісін жүзеге асыруға жауапты аймақтық округтерге – императорлық округтерге біріктірілді. Рейн өзені арқылы өтетін он округтің үшеуі өздерінің атауларында өзенді атады: Жоғарғы Рейн округі, Сайлау Рейн округі және Төменгі Рейн-Вестфалия округі (шамамен бүгінгі Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия федералды жерімен тең). Империяның құлдырау кезеңінде, Бірінші коалиция соғысынан кейін, қысқа ғұмырлы Цисрения Республикасы құрылды (1797–1802). Бұл термин Рейннің батысындағы француз басқыншылығының барлық аймағын (неміс тілінде: Linkes Rheinufer) қамтыды, сонымен қатар шығыс жағалаудағы көпір басының шағын бөлігі де кірді. Француз империясы құлағаннан кейін Юлих-Клевес-Берг және Төменгі Рейн аймақтары Пруссия Корольдігіне қосылды. 1822 жылы Пруссия әкімшілігі осы аумақты Рейн провинциясы (Rheinprovinz, сондай-ақ Рейн Пруссиясы деп те аталады) ретінде қайта ұйымдастырды, бұл дәстүр қазіргі Рейнланд-Пфальц және Солтүстік Рейн-Вестфалияның неміс штаттарының атауларында сақталды. 1800 жылдардың басында Рейнландтан келген адамдар Миссури Рейнін қоныстандырды, ол АҚШ-тың Миссури штатындағы неміс мәдени аймағы және шарап өндіруші аймақ, оны Еуропадағы Рейнға топырағы мен топографиясының ұқсастығын байқағаннан кейін атады. 1860 жылға қарай Миссури Рейніне қоныс аударғандардың жартысына жуығы Рейн провинциясының астанасы Кобленцтен келген. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Рейнландтың батыс бөлігін Антанта күштері басып алды, содан кейін 1919 жылғы Версаль келісімі бойынша демилитаризацияланды, ал 1925 жылғы Локарно келісімдерімен бекітілді. Нацистік Германия 1936 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға үш жыл бұрын, дипломатиялық ерік-жігердің бір бөлігі ретінде осы аумақты қайта әскерилендірді.

География

Батыста аймақ Люксембург, Бельгия және Нидерланд шекараларына дейін созылады; шығысында өзен бойындағы қалалар мен қалаларды және Бергиш аймағын Вестфалия (Сигерланд) және Гессен аймақтарына дейін қамтиды. Оңтүстікке қарай Солтүстік Палатин таулы жерлеріне дейін созылған бұл аймақ, Саар аймағынан басқа, терминнің қазіргі қолданылуымен үлкен дәрежеде сәйкес келеді. Оңтүстік және шығыс бөліктері негізінен төбелі жерлер (Вестервальд, Хунсрюк, Сибенгебирге, Таунус және Эйфель) және өзен аңғарларымен тілген, негізінен Орта Рейн Бингенге дейін (немесе сирек жағдайларда Некар мен Кельн өзендерінің қосылған жерлері арасында) және оның Ахр, Мозель және Нахе салаларымен кесілген. Солтүстік Германия жазығының шекарасын Төменгі Рурь өзені көрсетеді. Оңтүстікте өзен Рейн массивінен өтеді. Аймақ Рур индустриалды аймағының батыс бөлігін және Кельн жазығын қамтиды. Рейн аймағының ірі қалалары: Аахен, Бонн, Кельн, Дюйсбург, Дюссельдорф, Эссен, Кобленц, Крефелд, Леверкузен, Майнц, Мёнхенгладбах, Мюльхайм-ан-дер-Рур, Оберхаузен, Ремшайд, Солинген, Трир және Вупперталь. Жер аттары және жергілікті әулеттік тегі атаулары көбінесе франктердің мұрасына байланысты. Рейн өзенінің батыс жағалауындағы жерлер римдіктердің ықпалымен ерекшеленеді, оның ішінде жүзім шаруашылығы да бар. Орталық аймақтарда халықтың көп бөлігі католик шіркеуінің мүшелері болып табылады.

Римге дейінгі кезең

Тарихи кезеңнің алғашқы жылдарында Арден мен Рейн арасындағы аумақтарды треверлер, эбурондар және басқа кельт тайпалары мекендеген, бірақ олардың барлығы олардың герман көршілерінің ықпалына көбінесе аз-кем түсті. Рейннің шығыс жағалауында, Майн мен Ланн аралығында германдық хатти тайпасының бір тармағы – маттиактердің қоныстары орналасқан, ал одан солтүстікке қарай усипеттер мен тенктерилер болған. Француздар ғасырлар бойғы ескірген шектеулерді жойып, бұрын-соңды болмаған тиімділік деңгейін енгізді. Көптеген ұсақ княздықтарға бөлінген және үңкей бөлінген аймақтағы хаос пен кедергілер Париждің бақылауындағы және Наполеонның туыстары басқарған ұтымды, қарапайым, орталықтандырылған жүйеге жол берді. Ең маңызды әсері – барлық феодалдық жеңілдіктер мен тарихи салықтардың жойылуы, Наполеон кодексінің құқықтық реформаларының енгізілуі, сондай-ақ сот және жергілікті әкімшілік жүйелерінің қайта ұйымдастырылуы болды. Рейнландтың Франциямен экономикалық интеграциясы өркендеуге ықпал етті, әсіресе өнеркәсіптік өндірісте, ал жаңа тиімділікпен бизнес қарқынды дамыды және сауда кедергілері азайды. Яһудилер геттодан босатылды. Қарсылық шектеулі болды; көптеген немістер, әсіресе қалалық элиталар жаңа режимді құптады, бірақ бір қышқыл нүкте – француз шенеуніктерінің Рим-католик шіркеуіне деген жаушылдығы болды, ол көптеген тұрғындардың таңдауы еді. Реформалар тұрақты болды. Он жылдар өткен соң Рейнландтағы жұмысшылар мен шаруалар жақыпшылдыққа жүгініп, үкіметтік бағдарламаларға қарсылық көрсетті, ал зиялылар Наполеон кодексін сақтауды талап етті (ол бір ғасыр бойы қолданыста болды).

Пруссияның ықпалы

Пруссияның ықпалы 1609 жылы Клевес герцогтігін басып алу арқылы шағын масштабта басталды. Бір ғасырдан кейін Жоғарғы Гелдерс және Моерс та Пруссияның құрамына кірді. Вена конгресі француздарды қуғынға салып, төменгі Рейн аймақтарының барлығын Пруссияға берді, және Пруссия оларды француздардың билігінде бойына сіңірген либералды институттарын бұзбай сақтауға рұхсат берді. Рейн провинциясы 1871 жылы Германия біріккеннен кейін Пруссияның бір бөлігі болып қала берді.

1918-1945 жылдар

Рейн өлкесін оккупациялау 1918 жылдың 11 қарашасында Германиямен жасалған келісімнен кейін жүзеге асты. Оккупациялық әскерлер американдық, бельгиялық, британдық және француздық күштерден тұрды. Версаль келісіміне сәйкес, неміс әскерлеріне Рейн өзенінің батысындағы және Рейн өзенінен 50 шақырымға дейінгі аралықтағы барлық аумақтарға кіруге тыйым салынды. 1920 жылы, Франция тарапынан қатты қысым көрсетілгеннен кейін, Саар Рейн провинциясынан бөлініп, 1935 жылғы референдумға дейін Ұлттар Лигасының басқаруына берілді, содан кейін аймақ Германияға қайтарылды. Сонымен қатар, 1920 жылы Эупен және Малмеди округтері Бельгияға берілді (Бельгияның неміс тілдес қауымдастығын қараңыз). 1923 жылдың қаңтарында Германияның өтемақы міндеттемелерін орындамауына жауап ретінде француз және бельгиялық әскерлер Рур аймағын оккупациялап, барлық маңызды өнеркәсіптік аймақтарды қатаң бақылады. Немістер пассивті қарсылық көрсетті, бұл гиперинфляцияға алып келді, ал француздар күткен өтемақының аз бөлігін ғана алды. Француз әскерлері 1925 жылдың тамызында Рур аймағынан шықты. Рейн өлкесінің қалған бөлігінің оккупациясы 1930 жылдың 30 маусымында аяқталды. 1936 жылдың 7 наурызында Версаль келісімін бұза отырып, неміс әскерлері Рейн аймағына және Рейн бойындағы басқа да аймақтарға кірді. Рейн өзенінің батысындағы Германия аумағы неміс әскерлері үшін жабық болған еді. 1945 жылы Рейн өлкесінде одақтас әскерлер неміс қорғанысын жеңген кезде ауыр шайқастар болды.

1946 жылдан кейін

1946 жылы Рейнланд жаңадан құрылған Гессен, Солтүстік Рейн-Вестфалия және Рейн-Пфальц штаттарына бөлінді. Солтүстік Рейн-Вестфалия – Германияның маңызды өнеркәсіптік аймақтарының бірі, онда маңызды минералдық қорлар (көмір, қорғасын, лигнит, магний, мұнай және уран) және су көлігі дамыған. Рейн-Пфальц штатында егіншілік көбірек маңызға ие, соның ішінде Ахр, Миттельрайн және Мозель аймақтарындағы жүзім шаруашылығы да бар.