Кіріспе
Ұсынылған тілдер тобы Пенотия – Солтүстік Американың батыс бөлігіндегі көптеген жергілікті американ тілдерін қамтитын тілдер тобы. Бұл тілдер бұрын Британдық Колумбия, Вашингтон, Орегон және Калифорния штаттарында кеңінен таралған. Пенотия тұқымының немесе филамының болуы мамандар арасында пікірталас тудырып келген. Тіпті оның құрамындағы кейбір тілдер тобының біртұтастығы да күмәнді. Фила ішіндегі тілдерді салыстырып зерттеуде туындайтын кейбір қиындықтар олардың ерте жойылуымен және жеткіліксіз құжатталғандығымен байланысты. Пенотияның жақында ұсынылған кейбір кіші топтарына нақты дәлелдер келтірілді. Кэтрин Каллаган Мивокан және Костаноан тілдерін Утиан тілдер отбасына біріктірді. Каллаган соңғы кезде Утиан мен Йокутсан тілдерін Йок-Утиан отбасына тоғыстыратын дәлелдер ұсынды. Сонымен қатар, Плото Пенотия тобының (алғаш 1894 жылы Дж.Н.Б. Хьюитт және Джон Уэсли Пауэлл Шахапавайлутан деп атаған) құрамында Кламат-Модок, Молала және Сахаптин тілдері (Нез-Персе және Сахаптин) бар екенін растайтын сенімді дәлелдер бар.
Penutian is a proposed grouping of language families that includes many Native American languages of western North America, predominantly spoken at one time in British Columbia, Washington, Oregon, and California. The existence of a Penutian stock or phylum has been the subject of debate among specialists. Even the unity of some of its component families has been disputed. Some of the problems in the comparative study of languages within the phylum are the result of their early extinction and limited documentation. Some of the more recently proposed subgroupings of Penutian have been convincingly demonstrated. The Miwokan and the Costanoan languages have been grouped into a Utian language family by Catherine Callaghan. Callaghan has more recently provided evidence supporting a grouping of Utian and Yokutsan into a Yok Utian family. There also seems to be convincing evidence for the Plateau Penutian grouping (originally named Shahapwailutan by J. N. B. Hewitt and John Wesley Powell in 1894) which would consist of Klamath–Modoc, Molala, and the Sahaptian languages (Nez Percé and Sahaptin).
Этимологиясы мен айтылуы
Пенотиан атауы Винтуан, Майдуан және Йокутсан тілдерінде "екі" деген мағынаны білдіретін сөздерге (шамамен осылай айтылады) және Утиан тілдерінде (шамамен осылай айтылады) негізделген. Бұл атаудың түпнұсқада /p//ɪ/'/nj//uː//t//i//ə//n/ деп айтылуы жоспарланған болуы мүмкін, кейбір сөздіктерде де осылай көрсетілген. Алайда, лингвистердің көпшілігі, тіпті барлығы да осы терминді /p//ɪ/'/nj//uː//ʃ//ən/ деп айтады.
ХХ ғасырдың ортасындағы күмәндер
ХХ ғасырдың ортасында ғалымдар панутиялық тілдер отбасының ұқсастығы алыс өткендегі ортақ прототіл емес, көршілес халықтар арасындағы қарыз алудың нәтижесі болуы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Мэри Хаас осы қарыз алу туралы былай дейді: «Тіпті генетикалық туыстық анық көрсетілген жағдайларда да, туыс немесе туыс емес көршілес тайпалардан қасиеттердің таралуының куәлігі кеңінен кездеседі. Бұл түрлі Хокан тілдерінің және түрлі Пенотиан тілдерінің жарамдылығын анықтау міндетін одан да қиындатады [және] тағы бір рет диффузиялық зерттеулер генетикалық зерттеулермен қатар тарихқа дейінгі кезең үшін де маңызды екенін көрсетеді, тіпті одан да көп назар қажет етеді – генетикалық зерттеулермен бірге диффузиялық зерттеулерді жүргізудің қажеттілігін көрсетеді. Бұл Хокан және Пенотиан тілдерінің кездесетін барлық жерлерінде, әсіресе Калифорнияда, олар мыңдаған жылдар бойы қатар өмір сүрген болуы мүмкін екендігіне қатысты ерекше маңызға ие». Хаас және басқалардың алаңдаушылығына қарамастан, 1964 жылы Индиана штатының Блумингтон қаласында өткен консенсустық жіктелімде Мексикадан солтүстікке қарай Солтүстік Америкадағы Сапирдің барлық топтары Пенотиандық филум құрамында сақталды. 1976 жылы Нью-Йорк штатының Освего қаласында өткен конференцияда Кемпбелл мен Митун Солтүстік Америка тілдерінің отбасыларын жіктеуде Пенотиандық филумды дәлелденбеген деп қарастырғандықтан, кері тәсіл қолданылды.
Even where genetic relationship is clearly indicated the evidence of diffusion of traits from neighboring tribes, related or not, is seen on every hand. This makes the task of determining the validity of the various alleged Hokan languages and the various alleged Penutian languages all the more difficult [and] point[s] up once again that diffusional studies are just as important for prehistory as genetic studies and what is even more in need of emphasis, it points up the desirability of pursuing diffusional studies along with genetic studies. This is nowhere more necessary than in the case of the Hokan and Penutian languages wherever they may be found, but particularly in California where they may very well have existed side by side for many millennia. (Haas 1976:359)
Despite the concern of Haas and others, the Consensus Classification produced at a 1964 conference in Bloomington, Indiana, retained all of Sapir's groups for North America north of Mexico within the Penutian Phylum. The opposite approach was taken following a 1976 conference at Oswego, New York, when Campbell and Mithun dismissed the Penutian phylum as undemonstrated in their resulting classification of North American language families.
Пенотиандық гипотезаның дәлелдері
Пенотия тілдерінің көптегенінде аблаут болғандықтан, дауысты дыбыстарды реконструкциялау қиын. Дегенмен, дауыссыз дыбыстардың сәйкестіктері жиі кездеседі. Мысалы, прото-йокут (ішкі Пенотия) ретрофлекстері Кламат (жота Пенотия) тіліндегі сәйкес дыбыстарға, ал прото-йокут тіс дыбыстары Кламат альвеолярлы, Калапуя, Такельма және Винту тілдеріндегідей айқын байланыстарды көрсетпейді. Төменде Уильям Шипли ұсынған, Кемпбелл (1997) еңбегінде келтірілген Пенотия дыбыстарының сәйкестіктері келтірілген.
**p, **ph p, ph p p, ph p, ph p, ph p p
**k k k k k k k k
**q, **qh q, qh k q k x ( k) k k
**m m m m m m m m
**n n n n n n n n
**w w w w w w w w
(l) l l l , l l , l l l l
r #**r s[C, L[V h tl, s tl ṭh n l, r ** r d, l d (r?) r ṭh (n?) r
** r ʔ ʔ r r ṭh n r
**s s s s s s s s s