Кіріспе

Американдық математик, американдық популяциялық генетик Джордж Роберт Прайс (16 қазан 1922 – 6 қаңтар 1975) – американдық популяциялық генетик. Прайс 1967 жылы Прайс теңдеуін жасауымен әйгілі. Алғаш физикалық химик, кейін ғылыми журналист болған ол 1967 жылы Лондонға көшіп, Галтон зертханасында теориялық биология саласында жұмыс істеді. Ол үш маңызды жаңалық енгізді: біріншіден, В. Д. Гамильтонның туыстық таңдау жөніндегі еңбегін жаңа Прайс теңдеуі арқылы қайта қарастырып, топтық таңдауды қолдады; екіншіден, (Джон Мейнард Смитпен бірге) эволюциялық тұрақты стратегия (ЭТС) тұжырымын ұсынды, бұл ойын теориясының орталық ұғымы; үшіншіден, Фишердің табиғи іріктеудің негізгі теоремасын формалдады. Прайс христиан дініне өтіп, барлық мүлкін кедейлерге сыйлады. Прайс қалқанша безі ауруына байланысты депрессияға түсіп, дәрі-дәрмек қабылдамауы салдарынан өз-өзіне қол жұмсады.

Ұлыбританияда

В. Д. Гамильтон Прайс алғаш рет оған қашан хабарласқанын есіне түсіре алмады, бірақ Прайс Гамильтонның 1964 жылғы туыстық таңдау жөніндегі мақалаларын оқығанын, ал популяциялық генетика немесе статистика саласында ешқандай дайындықсыз Прайс теңдеуін жасағанын айтады – бұл популяциядағы аллель жиілігінің өзгеруін анықтайтын ковариация теңдеуі. Теңдеудің бірінші бөлігі бұрын Алан Робертсон мен К. К. Ли тарапынан шығарылған болса да, оның екінші құрауы оны іріктеудің барлық деңгейлеріне, мейоздық драйвқа, дәстүрлі табиғи іріктеуге, сондай-ақ кеңейтілген инклюзивті жарамдылыққа және топтық іріктеуге қолдануға мүмкіндік берді.

Мәсіхшілікті қабылдауы

1970 жылы 6 маусымда Прайс діни сезімге толы болды және Жаңа өсиеттің жақын тұтынушысы болды. Ол өмірінде тым көп нәрсе кездейсоқтықтан туғандай болды деп ойлады. Әсіресе, ол "Құтылу мерекесінің он екі күні" деген ұзақ эссе жазды, онда Иса Назареттің қайтысына байланысты Құтылу аптасының күнтізбесінің іс жүзінде сәл ұзақ болғанын дәлелдеді. Кейіннен ол Киелі кітапты зерттеуден қол үзді және өмірін солтүстік Лондондағы мұқтаж адамдарға көмектесу арқылы қоғамдық қызметке арнады.

Эволюциялық теориядағы басқа еңбектері

Прайс Фишердің табиғи іріктеудің негізгі теоремасының жаңа түсіндірмесін, Прайс теңдеуін жасады, ол қазір бұрынғы күңкіл нәтиженің ең жақсы түсіндірмесі ретінде қабылданды. Сонымен қатар, Прайс, организм өзін құрбан ете отырып, гендерін (алтруизм) одан әрі таратуы мүмкін болғандай, жақын туысқан организмдерге олардың ортақ гендерін жақсырақ таратуға мүмкіндік берсе, сол түрдің басқаларын жою үшін де өзін құрбан ете алады деген тұжырым жасады. Бұл теріс альтруизм В. Д. Гамильтонның жұмысында сипатталған және Гамильтонның ашуы деп аталады. Прайстың альтруизм туралы «математикалық» теориясы, организмдердің генетикалық жағынан бір-біріне қаншалықты ұқсас болса, бір-біріне альтруизм көрсету ықтималдығы соғұрлым артады дейді. Осылайша, екі ата-анадан көбейетін түрде организм биологиялық ата-анасына, толыққанды бауырына немесе тікелей ұрпағына альтруистік мінез-құлық танытуы мүмкін. Бұның себебі – осы туыстардың әрқайсысының генетикалық құрамында (мысалы, бауырлар үшін) бастапқы организмдегі гендердің шамамен 50% құрамы бар. Егер бастапқы организм альтруистік әрекеттің салдарынан қайтыс болса да, екі немесе одан көп жақын туысы сақталған жағдайда, ол өзінің толық генетикалық мұрасын таратуға үлгереді. Сәйкесінше, организм биологиялық әжесіне/атасына, немересіне, інісіне/қарындасына, немере інісіне/қарындасына немесе жартылай бауырына альтруистік мінез-құлық көрсетуінің ықтималдығы төмендеу (әрқайсысы бастапқы организмдегі гендердің төрттен бірін алып жүреді); ал алғашқы туысқанына (бастапқы организмдегі гендердің сегізден бірін алып жүреді) альтруизм көрсетуінің ықтималдығы одан да төмен. Теория, екі организмнің генетикалық жағынан бір-бірінен алшақтауына байланысты, олардың бір-біріне альтруизм көрсету мүмкіндігі де азаяды деп тұжырымдайды.

Үйсіздерге көмек көрсету

Прайс өзінің теңдеуінің салдарынан күйзеліске бой алды. Теориясын дұрыс екенін немесе жоқ екенін дәлелдеу үшін ол жат адамдарға көбірек (сапасы да, саны да) мейірімділік көрсетуге кірісті. Осылайша, өмірінің соңғы жылдарын үйсіздерге көмектесуге арнады, көбінесе үйсіздерді үйіне шақырып алып, оларға баспана берді. Кейде үйдегілер оның жұмысына кедері келтіргенде, ол Галтон зертханасындағы кеңсесінде ұйықтады. Ол ішімдікке тәуелді адамдарға көмектесу үшін барлық мүмкіндіктерін жұмсады, бірақ оларға өз мүлкін ұрлауға көмектескен сайын, күйзелісі күшейе берді. Соңында ол аймақтағы құрылыс жобасының салдарынан жалға алған үйінен шығарылды, бұл оны ренжітті, себебі ол енді үйсіздерге баспана бере алмайтын болды. Ол Солтүстік Лондонның әртүрлі қираған үйлеріне көшіп, 1974 жылғы Рождествода қайтадан күйзеліске түсті.

Тану

Прайстың еңбегі 20 жыл бойы көбінесе назардан тыс қалды; ол теориялық биология саласында аз ғана уақыт жұмыс істеді және ғылыми мақалаларын жариялауда жеткілікті мұқият болған жоқ. Бірақ соңғы жылдары жағдай өзгерді. 2000 жылы Джеймс Шварц жариялаған мақала тарихи әділетсіздікті түзеуге бастама берді. 2010 жылы Орен Харманның LA Times Book Prize сыйлығын жеңіп алған «Альтруизмнің құны: Джордж Прайс және мейірімділіктің бастауын іздеу» атты өмірбаяны жарық көрді және үлкен қызығушылық тудырып, Прайс пен оның тарихын көпшілік назарына жеткізді. Крейг Бакстердің Прайс туралы «Альтруистерлер» атты сахналық пьесасы төртінші STAGE халықаралық сценарий конкурсында жеңіске жетті. 2016 жылдың 29 наурызында Фарнворттың «Мейірімділікті есептеу» пьесасы Камден халық театрында үш апталық толық сатылған көрсетілімдерді бастады.

Медиада

Прайс теңдеуінің тарихы, оның альтруизмге қолданылуы және оның ашқан адамның өміріне тигізген терең әсері "Қараңғы заттар: бұрмаланған, бірақ шындық" телешоуының "Жақсылықтың құрбаны" атты бөлімінде көрсетілді. Прайстың альтруизмді зерттеуге қосқан үлесі және альтруизмнің күдікті жеке пайдасы жоқ екенін дәлелдеуге жасаған тырабы туралы мәліметтер 2010 жылдың желтоқсан айында NPR радиосының "The Good Show" бағдарламасында талқыланды. Прайстың өмірі мен еңбегі, сондай-ақ Билл Гамильтонмен бірлескен жұмысы Адам Кертистің "Махаббатпен қараушы машиналарын" атты деректі фильмдер сериясының үшінші және соңғы бөлімінің орталық тақырыбы болып табылады, онда оның қызы Кэтлинмен сұхбат жарияланған. Джордж Р. Прайстың өмірбаяны 2010 жылы Крейг Бакстер тарапынан пьесаға түсірілді, оның "Альтруистер" пьесасы сол жылы S. T. A. G. E. (Ғылымгерлер, технологтар және суретшілер зерттеулерді дамытады) халықаралық драматургиялық конкурсын жеңіп алды.

Мұра

Джордж Р. Прайс қағаздары Ұлыбритания кітапханасында сақталады. Осы қағаздарға Ұлыбритания кітапханасының каталогы арқылы қол жеткізуге болады.