Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Араб эпостық әдебиеті араб әдебиетіндегі эпостық поэзия мен эпостық фантастиканы қамтиды. Дерлік барлық қоғамдар батырлар туралы халық ертегілерін жасаған. Бұл ертегілердің көпшілігі аңыз болғанымен, олардың көпшілігі нақты оқиғалар мен тарихи тұлғаларға негізделген.
none
Arabic epic literature encompasses epic poetry and epic fantasy in Arabic literature. Virtually all societies have developed folk tales encompassing tales of heroes. Although many of these are legends, many are based on real events and historical figures.
Халықтық эпос
Тағрибат Бәни Хилал – араб эпосы, Бану Хилал тайпасының 11-ші ғасырда Мысырдан Туниске саяхаты мен соңғысын жаулап алуын баяндайды. 2003 жылы ЮНЕСКО оны адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврлерінің бірі деп жариялады. 13 ғасырда Антар ибн Шаддад – исламнан бұрынғы Арабияның әртіс-жауынгер ақыны туралы «Антар» атты араб дастаны жарық көрді. 1898 жылы француз суретшісі Этьен Дине «Антар» дастанының аудармасын жариялады, осы арқылы Антар бин Шаддад Еуропаға танылды. Содан кейін Диана Ричмондтың «Антар және Абла» сияқты бірнеше туындылар пайда болды, олар Антар бин Шаддад туралы аңыздарды Батысқа таныстыруға ықпал етті.
Taghribat Bani Hilal is an Arabic epic recounting the Banu Hilal's journey from Egypt to Tunisia and conquest of the latter in the 11th century. It was declared one of mankind's Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity by the UNESCO in 2003. In the 13th century, an Arabic epic poem entitled Antar was created based on Antarah ibn Shaddad, a pre Islamic Arabian Abyssinian warrior poet. In 1898 the French painter Étienne Dinet published his translation of Antar, which brought Antar bin Shaddad to European notice. It has been followed by a number of derivative works such as Diana Richmond's Antar and Abla, which furthered Western exposure to the Antar bin Shaddad legends.
Фантастикалық эпостық әдебиет
"Мың бір түн" (Араб түндері) – барлық араб әдебиетінің ең танымал туындысы және әлі күнге дейін араб еместердің араб мәдениеті туралы қалыптасқан көзқарастарын анықтайды. Көбінесе "Мың бір түн" әңгімелерінің құрамына жатқызылатын Аладдин мен Әли Бабаның әңгімелері іс жүзінде олардың ішіне кірмеген. Олар алғаш рет Антуан Галланның француз тіліндегі аудармасында пайда болды, ол оларды дәстүрлі араб әңгімешілерінен естіген, ал бұрын тек толық емес араб қолжазбаларында ғана кездесетін. Араб әдебиетіндегі тағы бір маңызды кейіпкер – Синбад, ол да осы "Әңгімелерден" шыққан. "Мың бір түн" әдетте араб эпостық әдебиетінің жанрына жатқызылады, оған тағы бірнеше шығармалар кіреді. Бұл туындылар, әдетте "Әңгімелер" сияқты, қысқа әңгімелер мен эпизодтардан құралған ұзын хикая. Қолда бар нұсқалардың көпшілігі 14 ғасырдан кейін жазылған, бірақ олардың көпшілігі бұрыннан жиналған, ал түпнұсқа әңгімелердің көбі исламнан бұрынғы кезеңге жатады. Бұл жинақтардағы әңгімелердің түрлеріне жануарлар туралы аңыздар, мақал-мәтелдер, джихад немесе дінді тарату туралы әңгімелер, қызықты оқиғалар, нұсқаулық әңгімелер, айлакер Али Зайбақ және әзілкеш Джуха туралы әңгімелер кіреді. Эпос 10 ғасырда қалыптасып, 14 ғасырда аяқталды; әңгімелердің саны мен мазмұны қолжазбадан қолжазбаға өзгереді. Ағылшын тіліне аударғанда барлық араб фантастикалық әңгімелер "Араб түндері" деп аталды, тіпті олар "Мың бір түн кітабында" болмаған жағдайда да, ал бірқатар әңгімелер Еуропада "Араб түндері" деп танымал, бірақ араб қолжазбаларында кездеспейді. Көптеген имитациялар жазылды, әсіресе Францияда. Бұл эпостың кейіпкерлері, мысалы Аладдин, Синбад және Әли Баба, Батыс мәдениетінде мәдени иконаларға айналды. Оның танымалдылығының бір себебі тарихи және географиялық білімнің артуы болуы мүмкін, сондықтан аз белгілі және керемет оқиғаларға толы жерлер "бұрынғы заманда" немесе "алыс елде" орналастырылды; бұл үдеріс жалғасуда және қиял әлемі нақты уақыт пен орынмен байланысын жоғалтуы мүмкін. Араб және парсы мифологиясының элементтері, мысалы жындылар, бахамуттар, сиқырлы кілемдер, сиқырлы шамдар және т.б., қазіргі заманғы фантастикада жиі кездеседі. "Араб түндері" араб эпостық әдебиетіндегі жалғыз фантастикалық туынды емес. Арабша қысқа әңгімелердің қолжазбалары 1933 жылы неміс шығыстанушысы Хелмұт Риттер Аясофия мешітінде тапқан кезде табылды және ол оны ана тіліне аударды. 1956 жылы араб тілінде басылып шықты. Онда араб әлемінен шыққан әңгімелер бар, олар 10 ғасырда пайда болған. Ортағасырлық араб әңгімелер жинағының тақырып парағы жоғалған, бірақ кіріспесінің алғашқы сөйлемінде "әл хикаят әл ‘ажиба вал ахбар әл хариба" деп жазылған, бұл ағылшын тілінен аударғанда "Таңғажайып оқиғалар және таңғажайып жаңалықтар" деген мағына береді. Сондай-ақ, "Мұхаммедтің баспалдағы кітабы" (Liber scalae Machometi) Мұхаммедтің жұмаққа көтерілуі және Ибн Арабидің рухани жазбалары туралы айтады.
The One Thousand and One Nights (Arabian Nights) is easily the best known of all Arabic literature and which still shapes many of the ideas non Arabs have about Arabic culture. The stories of Aladdin and Ali Baba, usually regarded as part of the Tales from One Thousand and One Nights, were not actually part of the Tales. They were first included in French translation of the Tales by Antoine Galland who heard them being told by a traditional Arab storyteller and only existed in incomplete Arabic manuscripts before that. The other great character from Arabic literature, Sinbad, is from the Tales. The Thousand and One Nights is usually placed in the genre of Arabic epic literature along with several other works. They are usually, like the Tales, collections of short stories or episodes strung together into a long tale. The extant versions were mostly written down relatively late on, after the 14th century, although many were undoubtedly collected earlier and many of the original stories are probably pre Islamic. Types of stories in these collections include animal fables, proverbs, stories of jihad or propagation of the faith, humorous tales, moral tales, tales about the wily con man Ali Zaybaq and tales about the prankster Juha. The epic took form in the 10th century and reached its final form by the 14th century; the number and type of tales have varied from one manuscript to another. All Arabian fantasy tales were often called "Arabian Nights" when translated into English, regardless of whether they appeared in The Book of One Thousand and One Nights, in any version, and a number of tales are known in Europe as "Arabian Nights" despite existing in no Arabic manuscript. Many imitations were written, especially in France. Various characters from this epic have themselves become cultural icons in Western culture, such as Aladdin, Sinbad and Ali Baba. Part of its popularity may have sprung from the increasing historical and geographical knowledge, so that places of which little was known and so marvels were plausible had to be set further "long ago" or farther "far away"; this is a process that continues, and finally culminate in the fantasy world having little connection, if any, to actual times and places. A number of elements from Arabian mythology and Persian mythology are now common in modern fantasy, such as genies, bahamuts, magic carpets, magic lamps, etc. Arabian Nights was not the only Fantasy story that exist in Arabic epic literature. Arabic short stories scripts was discovered in 1933 when Hellmut Ritter, a German orientalist, stumbled across it in the mosque of Ayasofya and translated it into his mother tongue. An Arabic edition was belatedly printed in 1956. It contains stories from the Arab world the stories originating in the 10th century, the title page of this medieval Arab story collection has been lost, but the opening sentence of its introduction declares that these are "al hikayat al ‘ajiba wa’l akhbar al ghariba", which translate in english to "Tales of the Marvellous and News of the Strange". as Liber scalae Machometi, "The Book of Muhammad's Ladder") concerning Muhammad's ascension to Heaven, and the spiritual writings of Ibn Arabi.
Ғылыми фантастика
Аль Рисалах әл Камилиях фил Сиера әл Набауия (Пайғамбардың өмірбаяны туралы Камилдің трактаты), ағылшын тілінде Theologus Autodidactus деп белгілі, араб ғалымы Ибн әл-Нафис (1213–1288) жазған, ең ерте белгілі ғылыми фантастикалық романдардың бірі. Бұл роман, сонымен қатар, ертедегі даладағы оқиғалар мен ересек болу оқиғасы ретінде қарастырылады, және өздігінен тіршілік пайда болуы, футурология, апокалиптикалық тақырыптар, әлемнің аяқталуы мен соңғы сот, қайта тірілу және өмірден кейінгі өмір сияқты әртүрлі ғылыми фантастикалық элементтерді қамтиды. Осы оқиғаларға мифологиялық немесе табиғаттан тыс түсіндірмелер берудің орнына, Ибн әл-Нафис анатомия, биология, физиология, астрономия, космология және геология салаларындағы терең ғылыми білімін қолданып, осы сюжеттік элементтерді түсіндіруге тырысты. Оның осы ғылыми фантастикалық туындысының басты мақсаты – ислам дінінің ұстанымдарын ғылым мен философия тұрғысынан түсіндіру болды. Мысалы, осы роман арқылы Ибн әл-Нафис метаболизмнің ғылыми теориясын енгізеді, ал дененің қайта тірілуін түсіндіру үшін өкпе қан айналымының өзіндік ашылуына сілтеме жасайды. Роман кейіннен 20-ғасырдың басында ағылшын тіліне Theologus Autodidactus деп аударылды. «Мың бір түн» (Арабия түндері) жинағындағы бірнеше әңгімелерде де ғылыми фантастикалық элементтер кездеседі. Мысалы, «Бұлукияның оқиғаларында» басты кейіпкер Бұлукияның өлместік шөп іздеуі оны теңіздерді зерттеуге, Едем бағына және тозаққа саяхаттауға, өзінен әлдеқайда үлкен әлемдерге, ғарыштық ғылыми фантастика элементтерін болжауға итермелейді; саяхаты барысында ол джинндер, су қыздары, сөйлейтін жыландар, сөйлейтін ағаштар және басқа да тіршілік нысандарымен кездеседі. «Мыс қаласы» сахара арқылы ежелгі жоғалған қаланы табу және Сүлеймен бір кезде жынды тұтқындау үшін қолданған мыс ыдысты қалпына келтіру мақсатымен жүргізілген археологиялық экспедициядағы саяхатшылар тобының оқиғасын баяндайды, олар жол бойы мумияланған патшайыммен, тасқа айналған тұрғындармен, шынайы адамдарға ұқсайтын роботтармен және автоматтармен, сымсыз билейтін қуыршақтармен және бұл саяхатшыларды ежелгі қалаға бағыттайтын мыс атты роботпен кездеседі. «Қара жылқы» роботты көрсетеді, ал «Үшінші Қаландердің әңгімесі» қайықшы түріндегі роботты бейнелейді. «Мыс қаласы» мен «Қара жылқы» прото-ғылыми фантастиканың ерте мысалдары саналады. Ерте араб прото-ғылыми фантастикасының басқа мысалдарына әл-Фарабидің «Тамаша қаланың тұрғындарының пікірлері» (утопиялық қоғам туралы) және ұшатын кілем сияқты элементтер жатады.
Al Risalah al Kamiliyyah fil Siera al Nabawiyyah (The Treatise of Kamil on the Prophet's Biography), known in English as Theologus Autodidactus, written by the Arabian polymath Ibn al Nafis (1213–1288), is one of the earliest known science fiction novels. While also being an early desert island story and coming of age story, the novel deals with various science fiction elements such as spontaneous generation, futurology, apocalyptic themes, the end of the world and doomsday, resurrection and the afterlife. Rather than giving supernatural or mythological explanations for these events, Ibn al Nafis attempted to explain these plot elements using his own extensive scientific knowledge in anatomy, biology, physiology, astronomy, cosmology and geology. His main purpose behind this science fiction work was to explain Islamic religious teachings in terms of science and philosophy. For example, it was through this novel that Ibn al Nafis introduces his scientific theory of metabolism, and he makes references to his own scientific discovery of the pulmonary circulation in order to explain bodily resurrection. The novel was later translated into English as Theologus Autodidactus in the early 20th century. A number of stories within the One Thousand and One Nights (Arabian Nights) also feature science fiction elements. One example is "The Adventures of Bulukiya", where the protagonist Bulukiya's quest for the herb of immortality leads him to explore the seas, journey to the Garden of Eden and to Jahannam, and travel across the cosmos to different worlds much larger than his own world, anticipating elements of galactic science fiction; along the way, he encounters societies of jinns, mermaids, talking serpents, talking trees, and other forms of life. "The City of Brass" features a group of travellers on an archaeological expedition across the Sahara to find an ancient lost city and attempt to recover a brass vessel that Solomon once used to trap a jinn, and, along the way, encounter a mummified queen, petrified inhabitants, lifelike humanoid robots and automata, seductive marionettes dancing without strings, and a brass horseman robot who directs the party towards the ancient city. "The Ebony Horse" features a robot while the "Third Qalandar's Tale" also features a robot in the form of an uncanny boatman. "The City of Brass" and "The Ebony Horse" can be considered early examples of proto science fiction. Other examples of early Arabic proto science fiction include Al Farabi's Opinions of the residents of a splendid city about a utopian society, and elements such as the flying carpet.