Кіріспе
Болгария облысы
Тарих
Бұл аймақ кем дегенде неолит дәуірінен бері қоныстанған және металлургия мен теңіз жүзуде ерекше дағдылары бар, дамыған әлеуметтік құрылым мен діні бар Энеолит мәдениетінің маңызды орталығы болды (мысалы, әлемдегі ең көне адам жасаған алтын қазынасының орны – Варна некрополі). Солницата, Еуропадағы ең ерте белгілі қала, қазіргі Варна облысында орналасқан. Б.з.д. бірінші мыңжылдықта оны классикалық антикалық дәуірде үстемдік еткен фракиялықтар мекендеген; осы кезеңнің соңында олар көбінесе римдіктерге айналды. Б.з.д. VI ғасырда ежелгі грек сауда ошағы (апоикия), Одессос (Варна) құрылды, ол фракиялықтар мен гректер арасындағы тұрақты байланыс аймағына айналды. IV ғасырда аймақ Филипп II, Ұлы Александр және оның мирасқоры Лисимахтың империясына қосылды. Біздің заманымыздың бірінші ғасырында оны Рим империясы басып алды. Император Диоклетиан тұсында Марцианополь (Девня) Тракия провинциясының Моэзия Секунда провинциясының орталығы болды. Император Валенттің готтармен соғысы кезінде (366-369 жж.) бұл қала империяның уақытша астанасы болды. Марцианополь және Одессос (Одессостың римдік атауы) ерте христиандық орталықтардың бірі болды. Әулие Андрей жергілікті христиан шіркеуін құрған деп есептеледі, ал оның шәкірті Амплиат Одессоста епископ болып қызмет етті. VI ғасырда славян тайпаларының қоныс аударуы Византия провинциясының этникалық құрамын өзгертті. 680 және 681 жылдар аралығында ол Бірінші Болгар империясының орталығына айналды, оның астанасы бастапқыда Варнаға жақын жерде орналасқан, кейін Плискаға көшірілді. Преслав әдеби мектебінің ең маңызды екі жазу кеңсесі Равнада (Провадия маңында) және Варнада болды. Бұл екі қала да Екінші Болгар империясының маңызды бекіністері мен сауда орталықтары болды. Іваило басқарған шаруалар көтерілісі 13 ғасырдың соңында осы аймақта басталды, сол кезде ол татар шабуылдарына ұшырады және 1389 жылы Осман империясымен басып алынды. 1444 жылы Варна шайқасы болды, сондай-ақ 18 және 19 ғасырлардағы орыс-түрік соғыстарында бірнеше құрлық және теңіз шайқастары өтті. Осман билігі тұсында халықтың құрамы өте алуан түрлі болды, Кіші Азиядан, Қара теңіздің солтүстігінен және Кавказдан көптеген түріктер мен басқа мұсылман халықтары келді, сонымен қатар православиелік христиан гагауздар, армян және Салоникадан сефард яһудилері де келді. Аймақтағы көптеген болгарлар Кіші Азияға күштеп көшірілді, ал орыс-түрік соғыстарынан кейін 250 мыңға жуық шығыс болгарлар Ресейдің Бессарабия және Қырымына көшірілді. Провадия үстірті, Девня аңғары және Шығыс Стара Планинада болгар халқының шоғырланған қоныстары сақталды. Ченге (қазіргі Аспарухово, Далгополь муниципалитеті), Гулица (қазіргі Голица, Долни Чифлик муниципалитеті) және көршілес Эркеч (қазіргі Козичино, Бургас облысы) сияқты ауылдардан келген адамдар кейіннен солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс Болгариядағы ондаған ауылдарды қоныстандырып, Варна облысының көп бөлігіне болгар этникалық сипатын қайтарды. 1878 жылғы азаттықтан кейін түріктер мен гректердің көпшілігінің және Болгарияның басқа аймақтарынан, негізінен Стара Планина, Солтүстік Добруджа, Кіші Азия, Бессарабия және кейіннен Македония мен Шығыс Фракиядан болгарлардың көшіп кетуімен этникалық алуан түрлілік біртіндеп болгарлардың басымдығына жол берді. Руседегі қанды тойдан шабыт алған халық әнінің бір нұсқасын осы облыста естуге болады.
Экономика
Облыс тікелей шетелдік инвестициялар бойынша Софиядан кейін екінші орында; жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші жоғары, ал жұмыссыздық деңгейі елдегі ең төмен. Жан басына шаққандағы табыс бойынша ұлттық деңгейде бесінші орында (2007 жыл). Экономикасы қызмет көрсету саласына бағытталған; 2004 жылы туризмден түскен ұлттық кірістің 30% астам үлесін құрады. (Жағалаудағы курорттардың, жағажайлардың және орналасқан жерлердің тізімін төменде қараңыз.) Бұл – Қара теңіздегі Варна порты, ішкі су жолдары, Варна халықаралық әуежайы, Варна теміржол паром терминалы, бірнеше теміржол бағыттары (соның ішінде Болгариядағы ең көнесі – 1866 жылы ашылған Русе-Варна теміржолы) және түйіскен жерлер (Синдел, Разделна, Коммунари), сондай-ақ екі магистральдық автожолдың (Хаемус және Черно Море) бөліктері бар маңызды көлік және коммуникациялық орталық. Варна – 8-ші жалпыеуропалық көлік дәлізінің шығыс нүктесі және Русе арқылы 7-ші және 9-шы дәліздермен тығыз байланысты. 2007 жылдың маусым айында Eni және Gazprom компаниялары South Stream жобасын жариялады, аталған жоба бойынша Ресейдің Джубга қаласынан басталатын, жылына 30 миллиард текше метр газ өткізуге арналған 900 шақырымдық теңіз астындағы газ құбыры Галата теңіз газ кен орнына жақын Паша-дере аумағында құрлыққа шығуы мүмкін, одан Италия және Австрияға бағытталатын болады. Өндіріс көбінесе Варна-Девня өнеркәсіптік кешені мен Провадияда шоғырланған. Ауыл шаруашылығы (әсіресе бидай, жеміс-жидектер, шарап өндірісі) және орман шаруашылығы да экономикалық маңызға ие. Облыс – бес университеті, бірнеше жоғары оқу және ғылыми-зерттеу институты, мұражайлар, өнер орталықтары және халықаралық іс-шараларды өткізетін ірі білім беру және халықаралық мәдениет орталығы. Соңғы жылдары Варнада және жағалауға жақын ауылдарда жылжымайтын мүлік нарығы қарқынды дамыды. Болгарияға көшіп келген британдықтардың "ағылшын ауылдары" Avren, Banovo (Суворово муниципалитеті) және General Kantardzhievo (Аксаково муниципалитеті) сияқты ауылдық жерлерде пайда болды.