Кіріспе

Салмақ жоғалту үшін тағайындалған есірткі комбинациясы; кейіннен нарықтан алынды. Фенфлурамин/фентермин комбинациясы, көбінесе "фен-фен" деп аталады, 1990-шы жылдардың басында аштықты басатын екі препаратты қолданған семіздікке қарсы ем болды. Фенфлурамин American Home Products (кейіннен Wyeth деп аталды) компаниясымен Pondimin деген атпен сатылды, бірақ ол өлімге әкелетін өкпе гипертензиясы және жүрек клапандарының проблемаларын тудыратыны анықталды, нәтижесінде 1997 жылы препарат нарықтан алынып, 13 миллиард доллардан астам заңдық шығынға әкелді. Фентерминнің зиянды әсерлері болмады. Фентермин негізінен норэпинефрин босатушы зат ретінде танылады. Фентермин сонымен қатар серотонин мен допаминнің шығарылуын да ынталандырады, бірақ норэпинефрин шығарылуымен салыстырғанда бұл әсері әлдеқайда аз.

Тарих

Фенфлурамин 1970 жылдары жеке препарат ретінде алғаш рет қолданысқа енгізілді, бірақ салмақты уақытша ғана төмендеткендіктен, кең танылмады. 1990 жылдарға дейін оның сатылымы шамалы болды, содан кейін фентерминмен біріктіріліп, жапсарылды. Nature журналында жарияланған мақалада бұл сынақтар 1997 жылы Archives of General Psychiatry журналында зерттеу ретінде басылғаны және "Лоуэнштейн қорының негізгі қаржылық қолдауымен, Ұлттық психикалық денсаулық институтының демеуімен жүргізілген Нью-Йорк сынағы 1995 жылы, препарат қолданыстан алынғаннан екі жыл бұрын тоқтатылды" делінген. 1999 жылы New York Times газеті Синай тауының медицина мектебі мен Нью-Йорк қалалық университетінің зерттеу қоры осы сынақтарды өткізгені үшін федералдық зерттеу этикасының өкілдері тарапынан ресми айыпталғанын хабарлады. Мақалада бір жылдық тергеу Нью-Йорк штатының психиатриялық институтының бұл сынақтарда қандай да бір бұзушылық жасағанын көрсетпегені айтылады. Бұл мақалада зерттеуге тартылған балалардың саны 150 деп көрсетілген және ешқайсысына зиян келтірілмегендігі мәлімделген.

Залал және сот ісі

Осыған ұқсас препарат – аминорекс өкпеге ауыр зақым келтірді және «осы сияқты препараттар сирек кездесетін, бірақ көбінесе өлімге алып келетін өкпе гипертензиясының қаупін арттыруы мүмкін екеніне алаңдауға негіз болды». 1997 жылдың тамызында «New England Journal of Medicine» (NEJM) журналында Майо клиникасының мақаласында фен-фен қабылдаған 24 адамның клиникалық жағдайлары талқыланды. Авторлар өздерінің зерттеулері митральді клапанның дисфункциясы мен осы аноректик препараттарды қолдану арасындағы ықтимал байланысты көрсететінін атап өтті. FDA медицина қызметкерлеріне осы сияқты тоғыз жаңа жағдай туралы хабарлап, барлық денсаулық сақтау мамандарынан осындай жағдайларды MedWatch бағдарламасына немесе тиісті фармацевтикалық өндірушілерге хабарлауды сұрады. Кейіннен FDA-ға фен-фен, фенфлурамин немесе дексфенфлурамин ғана қабылдаған адамдардан қақпақшалық жүрек ауруы туралы жүзден астам қосымша хабарламалар келіп түсті. FDA фенфлурамин мен дексфенфлурамин өндірушілерінен препараттардың таңбасында және нұсқамаларында жүрекке тигізетін ықтимал қауіп туралы айқын көрсетуді талап етті. 1997 жылы FDA осы препараттарды қабылдаған адамдарда қақпақшалық жүрек ауруы туралы хабарламалар алуын жалғастырды. Бұл ауру көбінесе аорта және митральді клапандарды қамтиды. Фен-фен немесе (дексфенфлурамин)пен емделген әйелдерде, негізінен, қақпақшалық жүрек ауруы мен өкпе гипертензиясы туралы хабарлар түскеннен кейін, FDA 1997 жылдың қыркүйегінде оны нарықтан шығаруды сұрады. Бұл шешім осы екі препаратты қабылдаған адамдарды эхокардиограммамен тексерген дәрігерлердің нәтижелеріне негізделді. Эхокардиограмма – жүрек клапандарының жұмысын тексеруге мүмкіндік беретін процедура. Нәтижелер көрсеткендей, 24 айға дейін комбинацияны қабылдаған адамдардың шамамен 30 пайызында симптомдары болмаса да, эхокардиограммада ауытқулар байқалды. Бұл аномальды нәтижелер көрсеткіші фенфлурамин мен дексфенфлурамин қолданбаған адамдардың арасында күтілетіннен әлдеқайда жоғары болды. Келесі зерттеулер 3 ай немесе одан аз уақыт бойы комбинацияны қабылдаған адамдарда жүрек клапандарының асқынуларының көрсеткіші 3%-дан кем екенін көрсетті. Фен-фен қазіргі уақытта кеңінен қолданылмайды. 2005 жылдың сәуірінде «American Lawyer» журналы фен-фенге байланысты сот процестерінің толқыны туралы мақала жариялады, онда фен-фен құрбандары деп саналатын 50 000-нан астам өнімділіктің жауапкершілігі туралы талап арыздары тіркелгені хабарланды. Жалпы жауапкершілік шамамен 14 миллиард долларға бағаланды. 2005 жылдың ақпанында Wyeth зардап шеккендермен келіссөздер жүргізіп, кейбіреулеріне 5 000 доллардан 200 000 долларға дейін өтемақы ұсынды және ең ауыр зардап шеккендерге одан да көп ұсынуға дайын екенін мәлімдеді. Бір талапкердің адвокаты «төлемдер медициналық шығындарды толығымен жабуға жеткіліксіз болады» деді. Мыңдаған зардап шеккен адамдар бұл ұсыныстарды қабылдамады. Бұл алдын ала хабарламаларды келесі зерттеулер егеуқұйрықтарда растады. 2006 жылы фентермин және серотонин прекурсоры 5-гидрокситриптофан (5-HTP) fenfluramine орнына қолданылғанда, егеуқұйрықтарда алкогольдік абстиненциялық синдром кезіндегі ұстамалардың айтарлықтай азайғаны анықталды. Фен-феннің алкоголь және кокаинге тәуелділікте тиімділігін көрсету үшін Ұлттық денсаулық сақтау институтының (NIH) екі слепой протоколдары жасалды, бірақ олар ешқашан жүзеге асырылмады.

Серотониннің жанама әсерлері

Фенфен, әсіресе фенфлураминнің қақпақшалы жүрек ауруы мен өкпе гипертензиясын қоздыратындығы туралы нәтижелер жүйелік серотониннің зиянды әсерлеріне деген жаңа қызығушылықты тудырды. Он жылдар бойы серотониннің шамадан тыс өндірілетін карциноидтық синдромның екі маңызды жанама әсері – қақпақша ауруы және өкпе гипертензиясы екені мәлім болған. Бірнеше орталық серотонин рецепторының 5 HT2B түріне шамадан тыс белсенділігінің байланысты екенін анықтады.