Кіріспе

Svipdagsmál (Ескі скандинав тілінде: , 'Свипдагр жырлары') – Ескі скандинав поэмасы, кейде «Поэтикалық Эдданың» қазіргі басылымдарына қосылады. Ол екі жырдан тұрады: «Гроа сиқыры» және «Фьёльсвидр жырлары». Екі туындының ортақ баяндаушысы болғандықтан, олар бірге топтастырылған. Сонымен қатар, олардың тілі, құрылымы, стилі және өлең өлшемі (ljóðaháttr) тұрғысынан өте ұқсас болғандықтан, ортақ тегі бар сияқты көрінеді. Бұл екі жыр 17 ғасырға жататын бірнеше қағаз қолжазбаларда кездеседі. Осы қолжазбалардың кем дегенде үшеуінде жырлар кері ретпен келтірілген және «Hyndluljóð» деп аталатын үшінші Эдда жырымен бөлінген. Ұзақ уақыт бойы екі жырдың арасындағы байланыс байқалмады, 1854 жылы Свен Грунтвиг «Grógaldr» жырындағы оқиға мен ортағасырлық скандинавиялық «Ungen Sveidal / Herr Svedendal / Hertig Silfverdal» балладасының бірінші бөлігі арасындағы байланысты көрсеткенше (TSB A 45, DgF 70, SMB 18, NMB 22). 1856 жылы Софус Бугге балладаның соңғы бөлігі «Fjölsvinnsmál» жырына сәйкес екенін анықтады. Бугге бұл байланыс туралы «Forhandlinger i Videnskabs Selskabet i Christiania 1860» еңбегінде жазып, екі жырды бірге «Svipdagsmál» деп атады. Кейінгі ғалымдар бұл атауды қабылдады.

Грогальдр

Бірінші өлеңде жас Свипдагр қатал өгей анасының бұйрығымен Менглодқа келуге мәжбүр болады. Осы көрінеу орындалуы мүмкін емес тапсырманы атқару үшін, ол анасы Гроаның рухын шақырады, ол волва немесе әйел-сиқыршы, осы істе оған көмектесу үшін. Ол тоғыз дұға оқиды (Норвегия мифологиясында бұл маңызды сан).

Фьолсвиннсмал

Екінші өлеңде Свипдаг саяхаттың ауыр сынақтарынан өткен соң, аттас алып күзетші Фьёльсвирмен бетпе-бет келеді. Фьёльсвир – Асгард құдайларының бастысы, Одиннің бір аталымы. Фьёльсвир оған атын сұрап, кетіп қалуын бұйырады, ал Свипдагр атын білгісі келмей ақылмен жасырады. Сұрақтар мен жауаптардан тұратын жұмбақтар ойыны басталады, оның барысында Свипдагр Менглодтың Фьёльсвир күзеткен қамалда тұратынын және қамалға ешкімнің кіре алмайтынын, тек Свипдагрдың ғана кіре алатынын біледі. Ол өзінің нағыз атын айтады, қақпалар ашылады және Мэнглод құтқарушысын құшақ жайып қарсы алады.

Теориялар

Осы күнге дейін ғалымдар өлеңдердің мағынасы бойынша бір келісімге келген жоқ, нәтижесінде көптеген әртүрлі теориялар пайда болды. Якоб Гримм (1835) Мэнглодты (ескі норвеж тілінде "зергерліктерді ұнататын") Фрейямен теңестірді. Виктор Ридберг (1889) Свипдагрды Фрейяның күйеуі Одрмен, Мэнглодты Фрейямен, ал Фьёльсвирді Одинмен байланыстырды. Хьяльмар Фальк (1893) Грааль жырларының әсерін байқауға бейім. Ян де Врис (1941) автордың бір ертегідегі сиқырлы ханшайым мен оның жары туралы әңгімеден қарыз алып, жаңадан ойлап тапқан арқылы Эдда жырларын құрғанын тұжырымдады. Отто Хёфлер (1952) және Ф. Р. Шрёдер (1966) миф және ритуалдың элементтерін анықтады, олар әр көктемде күннің шуағымен жердің қайта жандануын бейнелейді. Эйнар Олафур Свенссон (1975) поэманың негізгі мазмұны Ирландия жырларындағы Арт мак Куинн туралы аңызға қатысты деп санайды. Лотте Моц (1975) поэма жас батырдың ана құдайға табынушылыққа қабылдануын көрсетеді деп мәлімдейді, ол Свипдагрдың анасы Гроаны оның сүйіктісі Мэнглодпен байланыстырады, бұл негізінен "Фьёльсвиннсмал" 47-дегі "mögr" сөзінің тар мағыналық түсіндіріліміне негізделген. Соңғы кезде Джон МакКиннелл (2005) былай деді: "Мэнглодты Гроамен теңестірудің қажеті жоқ, ал Гроаның сиқырларын бастамашылық ритуал ретінде қарастыруға тырысу олардың мағынасын бұрмалайды."