Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арчибальд Кэмпбелл Мзолиса "А. С." Джордан (30 қазан 1906 - 20 қазан 1968) – Оңтүстік Африкадағы романшы, әдебиет тарихшысы және африкалық зерттеулер саласындағы алғашқы ойшыл.
Archibald Campbell Mzolisa "A. C." Jordan (30 October 1906 – 20 October 1968) was a novelist, literary historian and intellectual pioneer of African studies in South Africa.
Ерте өмір
Ол Пондоланд (кейінірек Транскей) аймағындағы Цоло ауданындағы Мбокотване миссиясында дүниеге келді, ол Англикан шіркеуінің пасторының ұлы болған. Джордан Мтатадағы Сент-Джон колледжінде мұғалімдікке оқыды, Алис қаласындағы Ловедейл колледжінде кіші сертификатын аяқтады, содан кейін Форт-Хэр университетіне стипендия жеңіп алды. Оның әдеби және тілдік дайындығы 1934 жылы алған бакалавр дәрежесімен, одан кейін 1942 жылы Кейптаун университетіне (UCT) ұсынған "Бака (Bhaca) тілінің фонетикалық және грамматикалық құрылымының кейбір ерекшеліктері" тақырыбындағы магистрлік диссертациясынан тұрды. Бұл стандарт емес Нгуни тілдерін, атап айтқанда, Текела Нгуни тілінің бірін зерттеуге жасалған маңызды алғашқы үлес болды. 1957 жылы осыған орай "Әдеби коса тілінің фонологиялық және грамматикалық зерттеуі" тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.
He was born at the Mbokothwane Mission in the Tsolo district, Pondoland (later Transkei), the son of an Anglican church minister. Jordan trained as a teacher at St John's College, Mthatha, completed his junior certificate at Lovedale College, Alice, and then won a scholarship to Fort Hare University College. His literary and linguistic training consisted in a BA Degree (1934), followed by a Master's thesis, submitted to the University of Cape Town (UCT) in 1942, entitled "Some features of the phonetic and grammatical structure of Baca" (Bhaca), which was an important early contribution to the study of non standard Nguni languages, specifically, of a Tekela Nguni language. This was followed in 1957 by a doctoral degree dissertation "A Phonological and Grammatical Study of Literary Xhosa.
Жазушылық мансап
1934-1944 жылдар аралығында Кронстадта (сол кездегі Оранж Еркін Мемлекеті провинциясында) сабақ берген кезде Иордания сото тілін меңгерді, Африка мұғалімдер қауымдастығының президенті болды және Imvo Zabantsundu газетінде өлеңдер жариялау арқылы жазушылық жолын бастады. Ол сонымен қатар өзінің классикалық романы – «Ингкумбо Езинья» (1940) романының жұмысын бастады, оны кейіннен автор мен оның әйелі Филис Нтантала Джордан «Ақсақалдардың қаһары» (1980) деп ағылшын тіліне аударды. Бұл роман, кхоса жазуы мен Оңтүстік Африка әдебиетінің шедеврлерінің бірі саналады, 1990 жылы «Die Toorn van die Voorvaders» деп африкаанс тіліне аударылды, ал голланд тіліндегі аудармасы – «De Wraak van het Voorgeslacht» 1999 жылы Нидерландыдағы классикалық Африка жазушылары сериясында жарық көрді. Роман Мпондомиз халқының «Мұғалімдері» мен «Охре халқы» арасындағы Батыс білімі мен кхоса дәстүрлі сенімдерінің қақтығысы туралы әсерлі, эпикалық трагедияны баяндайды. 1944 жылдан бастап Форт-Хэр университетінде банту тілдерінен аға оқытушы қызметін атқарғаннан кейін, 1946 жылы Джордан Кейптаун университетінде (UCT) африка тілдерінен аға оқытушы болып тағайындалды. Ол 1961 жылдың қыркүйегіне дейін осы қызметте жұмыс істеді. UCT-де ол ана тілі емес адамдарға кхоса тілін оқытудың жаңа әдісін әзірледі және оны «Кхоса тіліндегі практикалық курс» (1966) деген атпен жариялады.
While teaching in Kroonstad (in the then Orange Free State Province) between 1934 and 1944 Jordan mastered Sotho, became president of the African Teachers' Association, and started his writing career with the publication of poetry in the newspaper Imvo Zabantsundu. He also started work on his classic Xhosa novel, Ingqumbo Yezinyanya (1940), later translated by the author and his wife, Phyllis Ntantala Jordan, into English as The Wrath of the Ancestors (1980). This novel, considered as one of the masterpieces of Xhosa writing and South African literature, was translated into Afrikaans as Die Toorn van die Voorvaders, published in 1990, and a Dutch translation, De Wraak van het Voorgeslacht, appearing in the classic African Writers Series in the Netherlands in 1999. The novel tells a gripping epic tragic tale of the conflicting forces of Western education and Xhosa traditional beliefs amongst the "School people" and the "Ochre people" of the Mpondomise people. After a brief stint as senior lecturer in Bantu languages at the Fort Hare University College, beginning 1944, Jordan was appointed senior lecturer in African languages at the University of Cape Town (UCT) in 1946. He worked in that capacity until September 1961. While at UCT he began a new method of teaching Xhosa to non mother tongue speakers, which he published as A Practical Course in Xhosa (1966).
Жер аудару
1961 жылы Джорданға АҚШ-та зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін Карнеги стипендиясы ұсынылды, бірақ Оңтүстік Африка үкіметі оған паспорт беруден бас тартты. Саяси қысымның нәтижесінде Джордан Оңтүстік Африкадан шығуға рұқсат алып кетуге мәжбүр болды. Ол Америкада қоныстанды, онда Калифорния университетінің Лос-Анджелес қаласында Африка тілдері мен әдебиетінің профессоры болып тағайындалды, кейін осы қызметте Висконсин университетіне көшті. 1968 жылы Джордан ұзақ аурудан кейін Мэдисон қаласында қайтыс болды. Джорданның басшылығымен кхоса тілін оқыған Оңтүстік Африканың көрнекті ғалымы – жазушы және академик Вернон Февраль еді. Ол ондаған жылдар өткен соң да Джорданның осы студенттерге қалдырған зор әсерін және кхоса мәдениеті мен тілі туралы оның шабыттандыратын және маңызды білімдерін әлі де мойындады. Сол сияқты, Кэрол Истман да Жоханнесбургте Боб Герберт ұйымдастырған «Африкадағы социолингвистика» конференциясында 1960 жылдары Висконсин университетінде (Мэдисон) оған кхоса тілін үйреткен Джорданның Африка мәдениеті мен тіліне деген құмарлығын еске алды. Ол Джорданның жер аударылғандықтан үйінен алыс болатындықтан, ішіндегі «жайсыз күйселіс» сезімін айтты. Джорданның басқа да маңызды жариялымдарына «Квезо Мпиндо зеЦица» атты әңгімелер жинағы (1973 жылы «Оңтүстік Африкадан әңгімелер» деген атпен жарық көрді) және «Африка әдебиетіне қарай: Кхоса тіліндегі әдеби форманың қалыптасуы» (1972) атты маңызды және жаңаша зерттеу кіреді.
In 1961 Jordan was offered a Carnegie bursary to do research in the United States, but was refused a passport by the South African government. As a result of political pressure, Jordan was forced to leave South Africa on an exit permit. He settled in America where he was appointed professor in African Languages and Literature at the University of California, Los Angeles, and later moved, in similar capacity, to the University of Wisconsin–Madison. In 1968, Jordan died in Madison, after a long illness. One eminent South African scholar who studied Xhosa under Jordan's guidance was the writer and academic, Vernon February. Decades later he still testified to the enormous influence Jordan had on those students, and the inspiring and vital knowledge he imparted about Xhosa culture and language. Similarly, Carol Eastman recounted, in Johannesburg, at the "Sociolinguistics in Africa" conference organised by Bob Herbert, her inspiration for African culture and language instilled by Jordan when he taught her Xhosa at the University of Wisconsin–Madison in the 1960s. She said there was a "quiet sadness" about Jordan, living as he was in exile, very far from home. Jordan's other important publications include a book of short stories entitled Kwezo Mpindo zeTsitsa, published in 1973 as Tales from Southern Africa, and an important pioneering critical study, entitled Towards an African Literature: The Emergence of Literary Form in Xhosa (1972).
Мұра
Шығармашылық еңбектері, жаңашыл зерттеулері және Шығыс Кап аймағының ксоса халқының мәдениеті мен тарихын сақтап, жазбаға түсірудегі үздіксіз күш-жігері үшін Порт-Елизавета университеті, қазіргі Нельсон Мандела университеті (NMU) 2004 жылғы 24 сәуірде Джорданға әдебиет бойынша құрметті доктор дәрежесін берді. 2005 жылы ол қайтыс болғаннан кейін Алтын Ихаманга орденімен марапатталды. 2015 жылы Кейптаун университеті оның еңбегін құрметтеп, өнер блогына Джордан есімін берді.
For his creative works, his pioneering research and his sustained efforts at preserving and recording in his writing the culture and history of the Xhosa people of the Eastern Cape, the University of Port Elizabeth currently known as Nelson Mandela University (NMU) posthumously bestowed on Jordan an honorary doctorate in literature, on 24 April 2004. He was awarded posthumously the Order of Ikhamanga in Gold in 2005. In 2015 the University of Cape Town renamed the Arts Block after Jordan in recognition of his work.