Кіріспе

Джеффри Чосердің "Кентербери ертегілерінің" бір бөлігі, 2002 жылғы "Кентербери ертегілері" телеэпизоды. "Кешірімшінің ертегісі" – "Кентербери ертегілері" жинағындағы ертегілердің бірі. Әңгімелер тізбегі бойынша ол "Дәрігердің ертегісінен" кейін, ал "Кемешінің ертегісінен" бұрын келеді. Бұл ертегіге Хосттың себебі – дәрігердің көңілді емес әңгімесінен кейін бір жақсы нәрсе естігісі келуі. Кешірімші өзінің кіріспесін бастайды – ол адамдарды алдаудың тәсілдерін қысқаша сипаттайды, содан кейін нұсқаулық әңгіме айтады. Өзінің мәні бойынша бұл ертегі – үлгі. Өлімді жоюға аттанған үш жас жігіт бір қарт кісімен кездеседі, ол олардың оны жақын жердегі ағаш астында табатынын айтады. Олар келген жерде зор қазынаны табады және түнге дейін оны сақтап, қараңғыда алып кетуге келіседі. Ашкөздік салдарынан олар бір-бірін өлтіреді. Әңгіме мен кіріспеде басты назар Кешірімшінің өзі айтқан "тақырыбына" аударылады: Radix malorum est cupiditas ("Ашкөздік – барлық жамандықтардың түбірі").

Қалқа

Кентерберийлік ертегілер реті бойынша, Кешірімшінің прологы мен ертегісі Дәрігердің ертегісінен кейін келеді. Дәрігердің ертегісі – әдемі жас қызды құмарлықпен ұрлап әкету үшін "қарапайым адаммен" сөз байласып, жоспар құрған судья туралы қорқынышты оқиға. Әкесі оны зорлауға жол берместен, басын шауып тастайды. Кешірімшіге әңгіме айтуға шақыру, қонақ үй иесі осы көңілсіз оқиғаға наразылық білдіргеннен кейін туындайды және былай дейді:

Содан кейін қонақ үй иесі Кешірімшіден "маған бірден қызықты әңгіме немесе әзіл айт" деп сұрайды. Алайда, паломниктер – кешірімшілердің ұятсыз әңгімелер айтуымен таныс және жағымсыз нәрсені естуді күтіп – олардың әдепсіз әңгіме емес, нұсқаулық әңгіме айтуын қалайды.

Әңгіме

Әңгіме Фландрияда нақты уақыты белгісіз кезеңде өтеді және үш жас жігіт тавернада ішіп, құмар ойнап, Алланы жерлеп сөйлеумен басталады. Кешірімші осы "таверна күнәларының" – шектен тыс жеудің, ішімдік ішудің, құмар ойнаудың және дөрекі сөйлеудің – әрқайсысын христиандық кітаптарға сілтеме жасай отырып айыптайды, содан кейін әңгімесін жалғастырады. Көтерілісшілер жерлеу үшін қоңыраудың үнін естиді; олардың досын "жеке тонаушы" деп аталатын Өлім өлтірген, ол да мыңдаған адамды өлтірген. Олар өш алып, Өлімді өлтіруге бел буады. Олар бір қарт кісіден сұрап білгенде, ол Өлімнен өзін алып кетуін тілеген, бірақ сәтсіз болғанын айтады. Содан кейін ол олар Өлімді емен ағашының түбінде таба алатынын мәлімдейді. Адамдар ағашқа жеткенде, олар көптеген алтын монеталарды табады және Өлімді өлтіру туралы ойларын ұмытады. Олар таңертең монеталарды алып кету үшін түнде емен ағашының астында ұйықтауға шешім қабылдайды. Үш жігіт араларынан кімнің шарап пен тамақ әкелетінін білу үшін жеребе тартады, ал қалған екеуі ағаш астында күтеді. Үш жігіттің ең кішісі ең қысқа сабанды тартады және кетеді; ол кеткен кезде қалған екеуі оны жеңіп, қайтып келгенде пышақтап өлтіруді жоспарлайды. Алайда, қалаға кеткен жігіт қалған екеуін өлтіруді жоспарлайды: ол егеуқұйрыққа арналған у сатып алып, шарапқа қосады. Ол тамақ пен сумен қайтып келгенде, қалған екеуі оны өлтіреді, содан кейін уланған шарапты ішіп, азапты және баяу өлімге ұшырайды. Әңгімесін аяқтаған соң, Кешірімші – прологта айтқан сөздерін ұмытып, паломниктердің күнәлары кешірілсін деп алтын мен күміс сұрауға әдеттеніп алады. Хост оның қадірлі заттарын сүйгенше, Кешірімшінің мүшелерін кесіп тастауға дайын екенін айтады. Осы сәтте Рыцарь араласып, оларды татуласуға шақырады.

Шығару көзі және құрамы

Пролог – әдеби мойындау нысанында келген – ортағасырлық француз поэмасы "Роман де ла Роза"дағы "Фаус Семблант" үлгісімен жасалған болуы мүмкін. Үш қарақшының әңгімесі – бұл "өте кең тараған" халық аңызының бір нұсқасы және көптеген ұқсас нәрселері бар: ежелгі буддалық, парсы және африкалық. "Мың бір түннің" 152-ші түніндегі Синдахтан келген бай саудагер және бірін-бірін улаған екі алаяқ туралы көгершіннің әңгімесі де осы оқиғаға өте ұқсас.

Талдау

"Кешірімшінің әңгімесінде" әңгімешілер мен әңгіме арасындағы байланыс ерекше маңызға ие. Кешірімші – «Жалпы прологта» гротескті бейнеленген, жұмбақ кейіпкер. Ол өз күнәсінің мәнін сезінетіндей, бірақ әңгіме басталар алдында паломниктерге осы күнәсі туралы неге айтады деген сұраққа жауап жоқ. Оның уағыздары дұрыс, ал әдістері бұзық болғанымен, нәтижелері жақсы. Кешірімшінің мойындауы «Бат әйелінің» мойындауымен ұқсас, себебі прологта жасырылған егжей-тегжейлі мәліметтер ашылады. Чосер «Кентербериялық әңгімелердің» жалпы прологында Кешірімшіні шебер сөйлеуші деп сипаттайды, бұл оған тағайындалған әңгіменің сапасын көрсетеді. Қозғандардың алдына келген қарт кісі көп пікірталас тудырды. Көптеген адамдар мен ғалымдар оны «өлімнің өзі», «саяхатшы яһуди», «қарттықтың өзі» және «өлім хабаршысы» деп атайды. У. Дж. Б. Оуэн «Ол өлімді іздеп жүр; ал өлім немесе оның өкілі өлімді табатын болса, бұл аллегорияның логикасына қайшы келеді» деп көрсеткен. Оуэн бұл кейіпкердің өлім символы емес, жай ғана қарт адам екенін айтады. Стоктонның пікірінше, кейіпкердің мінезі көбінесе артық талданады, әсіресе 1960 және 1970 жылдардағы психоанализ саласындағы жетістіктердің әсерінен.

Кассаның сипаты

Шосер бұл шығарманы жазған кездегі діни ахуал Реформацияға дейінгі кезең еді. Сондықтан, қасиетті Августин түсіндіргендей, сакраменттер әлі де көбінесе «ішкі және көрінбейтін рақымның сыртқы және көрінетін белгілері» деп саналды. Сыртқы көріністер ішкі мінездің сенімді көрсеткіші деген ұсыныс замандас аудитория үшін радикалды немесе орынсыз деп есептелмеді. Шындығында, Кешірімшінің шашы – «балауыз сары, бірақ қайыңдай тегіс» – оқырманның оның моральдық қасиеттері туралы пікірін жақсартпайды. Шосер «Кешірімшінің әңгімесі» бойына Кешірімшінің сипаттамасын және талдауын дамытады, оқырманға жыныстық және рухани жағынан өте кедей адамның бейнесін қалыптастыратын, өзінің билігін теріс пайдаланатынын және жалған жәдігерлер сататынын мойындайтын ұқсастықтарды қолданады. «Кешірімшінің ертегісі» Кешірімшінің көп қырлы табиғатына көп жағынан сай келеді. Юджин Вэнс Чосердің жыныстық меңзеулері арқылы тиімді дамытылған бір параллельді көрсетеді. Ол былай деп жазады: «Кешірімшінің паломниктерді шақыратын тізе бүгу позыциясы олардың мұрынды оның кемістігіне тура келтіретін болар еді». Сонымен қатар, Вэнс бұл салыстыруды кеңейтіп, Кешірімшінің көптеген жәдігерлеріндегі жыныстық меңзеуді анықтайды. «Кешірімші Англиядағы ешкімге тең келмейтін жәдігерлермен жабдықталған жылжымалы қасиетті орын ретінде өзін орнатуға тырысады». Бірақ, әрине, жәдігерлердің барлығы жалған, бұл Кешірімшінің әлсіздігін және оның рухани құндылығының төмендігін көрсетеді.

Бейімделулер

Кентербериге жол: Қажылар, кешірімшілер және жеті өлімдік күнәлер ойыны – ойыншылардың кешірімші рөлінде ойнайтын үстел ойыны. 1927 жылғы «Сиерра-Мадре қазынасы» романы осы оқиғаның романға негізделген нұсқасы болып табылады, кейіннен 1948 жылы осы атпен фильм түсірілді. Рудард Киплингтің «Екінші Ормандағы кітаптан» «Корольдің аңқұсы» әңгімесінде. Гарри Поттер әлеміндегі танымал «Үш бауырлас» әңгімесі «Кешірімшінің әңгімесінен» ішінара шабыттандырылған. Бұл оқиға Пазолинидің «Кентерберилік әңгімелер» фильміне бейімделген. Робин Асквит Руфус рөлін, Мартин Уиллар Джек Әділ рөлін, Джон Макларен Джонни Грейс рөлін, Эдвард Монтейт Дик Құйрық рөлін, ал Алан Уэбб оларды Өлімге жіберген қарт рөлін ойнайды. Оқиға Assassin's Creed Valhalla ойынында басты кейіпкер Эйвор кездесетін әлемдік оқиға ретінде бейімделген. Өлім Эйвор кездесетін Қарттың бейнесінде көрініс береді. Эйвор Үлкен емен ағасының жанында үш жас жігіттің тағдырының сырын шешіп, оқиғаны біріктіреді.