Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед ақсұлтаны және ұлтшыл көтерілісшілердің басшысы (1390-шы жылдар – 1436)
Swedish nobleman and nationalist rebel leader (1390s – 1436)
Энгельбрект Энгельбректсон (1390-шы жылдар – 4 мамыр 1436) оның құрметіне қарай, Швеция шіркеуінің Стокгольм епархиясындағы Энгельбрект қауымы (Engelbrekts församling) және Энгельбрект шіркеуі (Engelbrektskyrkan) аталды.
Engelbrekt Engelbrektsson (1390s – 4 May 1436) Engelbrekt Parish (Engelbrekts församling) and Engelbrekt Church (Engelbrektskyrkan) in the Church of Sweden Diocese of Stockholm were both named in his honor.
Өмірбаян
Энгельбрект Энгельбректссон Бергслагеннің тарихи кен өндіру аймағындағы шахта мен темір зауытының иесі болды. Ол Вэстманландтағы Норберг (Norbergs socken) приходынан шыққан. Оның отбасы 1360 жылдары Германиядан Швецияға көшіп келген. Отбасының гербінде үшбұрыш пішіндес үш жартылай лилия бейнеленген. Энгельбрект Даниялық жергілікті билеушілердің көптеген заңбұзушылықтарына және ауыр салық салуға наразы болды. 1434 жылы ол туған жеріндегі кеншілер мен шаруалардың қолдауымен көтеріліс бастады. Бұл көтерілістің себебі – патшаның Вестерос қаласындағы билеушісі Йосе Эриксонға (Jösse Eriksson) қарсы кеңінен тараған ашу-ыза болды. Кеншілердің атынан Энгельбрект жасаған ресми шағымдардан кейін Эрик Померания тергеу жүргізіп, Йоседің әрекеттері қылмыстық екенін анықтады. Бірақ Йосе қызметтен алынбады, соның салдарынан көптеген шаруалар Вестеросқа наразылық білдіруге барды. Риксрад (Riksråd) наразылықты бейбіт жолмен шешуге тырысты, бірақ билеушіге қарсы ешқандай шара қолданылмады. 1433 жылдың көктемінде наразылық зорлыққа ұласты және Далькарлиялықтар (Dalecarlians) билеушінің қамалын қоршады. Риксрад Йосені жұмыстан босатып, оның орнына Ханс фон Эберштейнді тағайындады. Алайда, Энгельбрект бұл шешімге қанағаттанбады, себебі Йосе мойындаған қылмыстары үшін сотталған жоқ. Далькарлиялықтар мен Вэстманландтықтар қалың тобы Борганес (Borganäs) және Кёпингсхус (Köpingshus) қамалдарын қиратты. Осы кезде көптеген ақсүйектер көтерілісшілерге қосылды. Көтеріліс елдің барлық аймағына таралып, үлкен күшке айналды. Бұл көтеріліс Кальмар одағының тұсында болды. 1435 жылы Энгельбрект Арбогада өткен Риксдагта (Riksdag) Риксхёвитсман [sv], бас қолбасшы болып тағайындалды, бұл Риксдаг Швециядағы алғашқы Риксдаг саналады. Алайда, ол көтерілісті өз пайдасына қолдануды қалаған швед ақсүйектеріне қарсы тұра алмады. Ол белсенділіктен шығарылды. Ақсүйектер мен дін қызметкерлері 1436 жылы Риксхёвитсман қызметінен Энгельбректті ығыстырған Карл Кнутссон Бонды (Karl Knutsson Bonde) қолдауға шешім қабылдады. Сол жылы Швецияға оралған Йосе Эриксонды Мотала (Motala) қаласындағы шаруалар өлтіріп, жергілікті сот оны өлім жазасына кесті.
Engelbrekt Engelbrektsson was the owner of a mine and ironworks in the historic mining region of Bergslagen. He was from the parish of Norberg (Norbergs socken) in Västmanland. His family originally came from Germany, having migrated to Sweden in the 1360s. The family coat of arms shows three half lilies formed into a triangle. Engelbrekt was dissatisfied by the numerous offences of the Danish local bailiffs and heavy taxation. In 1434 he started a rebellion with the support of mine workers and peasants from his home area. The background was the widespread discontent against the king's bailiff in Västerås, Jösse Eriksson [sv], who was blamed for the distress that mining men suffered under his rule. Following formal complaints made by Engelbrekt on the behalf of the mining men an inquiry was made by Erik of Pomerania which eventually found that Jösse's actions were criminal. Despite this Jösse was not replaced which led to a large host of peasants going to Västerås to protest. While the Riksråd intervened to peacefully resolve the protests, no actions were taken against the bailiff. In the spring of 1433 the protests escalated into violence and Dalecarlians besieged the bailiff's castle. The Riksråd fired Jösse and replaced him with Hans von Eberstein. However, Engelbrekt was not satisfied since Jösse had not been prosecuted for his admitted crimes. A host of dalecarlians and västmanlanders destroyed the castles of Borganäs and Köpingshus. At this point, many nobles joined the rebels. The rebellion grew into a massive force sweeping the country. The uprising took place against the background of the Kalmar Union. In 1435 Engelbrekt was appointed Rikshövitsman [sv], Commander in chief, at a Riksdag in Arboga that is often considered the first Riksdag in Sweden. However, he was not able to withstand the Swedish nobility, who wanted to exploit the rebellion. He was somewhat forced into the background. The nobility and clergy decided to support Karl Knutsson Bonde, who in 1436 supplanted Engelbrekt as Rikshövitsman. Jösse Eriksson returned to Sweden the same year, but was lynched by peasants in Motala after presenting him to the local thing who condemned him to death.
Өлім
1436 жылы 4 мамырда Энгельбрект Хелмарен көліндегі Энгельбректсхолмен аралында, жақын маңдағы Гёкшолм қамалында тұратын аристократ Мунс Бенгтсон (Natt och Dag) тарапынан өлтірілді. Мунстың әкесі бұрын Энгельбректпен кеменің заңсыз өртелуіне байланысты сот дауына қатысқан болатын. Кейбір тарихшылар бұл кісі өлтіруді саяси өлтіру деп санайды. Энгельбректті Оребродағы Сент-Николай шіркеуіне жерледі. Мунс Бенгтсон – швед рыцарі және дәстүрлі швед провинциясы Неркедегі бас судья. Ол швед дворяндық сыныбына жататын, Эстергётландтан шыққан Natt och Dag әулетінің мүшесі болды.
On 4 May 1436 Engelbrekt was murdered at Engelbrektsholmen [sv], an islet in Lake Hjälmaren, by the aristocrat Måns Bengtsson (Natt och Dag) [sv], who lived in the nearby Göksholm Castle. Måns's father had been involved in a legal dispute with Engelbrekt regarding an illegal burning of a ship. The killing is considered by some historians to have been an assassination. Engelbrekt was buried in Örebro at Saint Nicholas Church. Måns Bengtsson was a Swedish knight and chief judge in the traditional Swedish province of Närke. He was a member of the family Natt och Dag, a family from Östergötland which belongs to the Swedish noble class.
Салдары
Келесі онжылдықтарда Энгельбрект ұлттық батырға айналды, ол халықтың қорғаушысы және Кальмар одағының қарсыласы ретінде бейнеленді. Оның көтерілісі швед ұлттық оянуының бастауы ретінде қабылданып, келесі ғасырда Густав Ваза патшаның (1523–1560 жылдары билік еткен) жеңісімен аяқталды. Энгельбректтің өзі осындай ойларға ие болған жоқ, бұл сол кезде тарихи оқиғаға сәйкес келмейтін нәрсе болған; алайда, оның көтерілісі шаруаларға швед саясатында үн беруге мүмкіндік берді, олар осы мүмкіндікті ешқашан жоғалтпады. Энгельбрект көтерілісі Кальмар одағының біртүтастығын әлсіретті, нәтижесінде Дания әскерлері Швециядан қуылды. Кейін Дания патшалары Швецияға ықпалын қайта орнатқанмен, бұл көтеріліс шведтердің егемендік құқығына қатысты үрдіс орнатуға себеп болды.
Over the next few decades Engelbrekt became a national hero, depicted as a public protector and an opponent of the Kalmar Union. His rebellion came to be seen as the start of the Swedish national awakening, which would triumph in the following century with the victory of King Gustav Vasa (reigned 1523–1560). Engelbrekt himself had no such ideas, which must have been anachronistic at the time; however his rebellion gave peasants a voice in Swedish politics which they never lost afterwards. The Engelbrekt rebellion caused the unity of the Kalmar Union to erode, leading to the expulsion of Danish forces from Sweden. Although later Danish kings regained influence over Sweden, the rebellion had set a precedent for Swedish claims to sovereignty.
Мұра
Швед мүсіншісі Карл Густав Кварнстремнің Энгельбректті бейнелейтін қола мүсіні 1865 жылы Ореброда ашылды. Энгельбректтің мүсіні Стокгольм қала әкімдігінің алдындағы бағананың үстінде орналасқан. Карл Георг Старбэк 1868–69 жылдары екі бөлімнен тұратын «Энгельбрект Энгельбректссон» романын жариялады. Густав Вильгельм Гумелиус 1858 жылы «Энгельбрект» поэмасын жариялады. Август Стриндберг 1899 жылы бес актілі «Фолкунгтар сағасы» (Folkungasagan) пьесасына Энгельбректті енгізді. Энгельбрект швед композиторы Натанаэль Бергтің (1879–1957) 1928 жылғы «Энгельбрект» операсының тақырыбы болды.
A bronze statue representing Engelbrekt by Swedish sculptor Carl Gustaf Qvarnström was unveiled in Örebro in 1865. A statue of Engelbrekt is atop a pillar located outside of Stockholm City Hall. Carl Georg Starbäck published the novel Engelbrekt Engelbrektsson in two parts in 1868–69. Gustaf Wilhelm Gumælius published the poem Engelbrekt in 1858. August Strindberg included Engelbrekt in the 1899 five act play Saga of the Folkungs (Folkungasagan). Engelbrekt became the subject of Engelbrekt (1928), an opera by the Swedish composer Natanael Berg (1879–1957).