Хасдрубал Барка: Карфагендік генералдың өмірі мен шайқастары

Кіріспе

Карфаген генералы (б.з.д. 245–207 ж.)

Хасдрубал Барка (б.з.д. 245–22 маусым 207 ж.), Хамилкар Барканың ұлы ʿАзрубаʿалдың латынша жазылуы, Екінші Пуника соғысындағы карфаген генералы болды. Ол Ганнибал мен Маго Барканың бауыры еді.

Жастар және Иберия көшбасшылығы

Хасдрубалдың ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол ағасы Ганнибалмен бірге әкесі Гамилкар Барка Иберияға қарсы шайқаста қаза тапқанда болған. Гамилкар Юкар өзенінде суға батып кеткен болуы мүмкін, бірақ дереккөздер келіспейді. Сондай-ақ, Испаниядағы Пуни күштерін басқарған кезінде немесе Испаниядағы Ганнибал Барканың жорықтары мен Сагунтумды қоршауы кезінде Хасдрубалдың іс-әрекеттері туралы аз мәлімет бар. Ганнибал 218 ж.б.д. Италияға аттанғанда 13 000 жаяу әскер, 2 550 атты әскер және 21 соғыс пилімен Испанияда қалды. Хасдрубал осы күштерге қолбасшылық етті және 217 ж.б.д. Ганнибалға көмек үшін Италияға аттануға тиіс болды. Ганнибал 218 ж.б.д. Италияға бара жатқанда Каталонияда 10 000 жаяу және 1 000 атты әскерден тұратын Ханно әскерін қалдырды. Хасдрубал келесі алты жыл бойы Гней мен Публий Корнелий Сципион ағайындыларына қарсы соғысуға тағайындалды. Олар бастапқыда 4 легионнан (8 000 римдік және 14 000 одақтас жаяу әскер, 600 римдік және 1 600 одақтас атты әскер) және 60 квинкеремадан тұратын әскерге қолбасшылық етті. Пуни флотында Испанияда орналасқан 50 квинкерема мен 5 трирема болды, бірақ Екінші Пуникалық соғыстың басында тек 32 квинкерема ғана қолданыста болды. 218 ж.б.д. Гней Сципион бастаған экспедиция карфагендіктерді күтпеген жерден ұстады, ал Хасдрубал Каталониядағы Ханноға қосылғанға дейін, Эброның солтүстігіндегі карфагендік қолбасшы римдіктермен Сисса шайқасында соғысып, жеңіске жетті және Тарракода өз армиясын, ал Эмпорияда өз флотын орналастырды. Хасдрубалдың қолбасшылығында 8 000 сарбаз ғана болды, ал римдіктер одан көп болды. Ол жеңіл жаяу әскер мен атты әскердің ұшқыш тобымен римдіктерге шабуыл жасады, олардың теңізшілеріне ауыр зиян келтірді және кемелердің саны 35-ке дейін азайды. Бұл шығын Массилия қаласынан келген одақтас грек контингентінің келуімен өтелді. 217 ж.б.д. көктемінде Хасдрубал римдіктерге қарсы күресу үшін бірлескен экспедицияға шықты. Ол әскерге, ал оның орынбасары Химилько флотқа қолбасшылық етті. Пуни әскері мен флоты солтүстікке қарай қатар жүріп, Эбро өзенінің сағасына орналасты. Карфаген флотының абайсыздығы Гней Сципионға карфагендіктерді таң қалдырып, Эбро өзенінің шайқасында олардың теңіз күштерін талқандауға мүмкіндік берді. Хасдрубал теңіз арқылы шабуыл жасамас үшін Картагенаға қайтуға мәжбүр болды. Ибериядағы карфаген флотының құрамы қирағандықтан, Хасдрубал Карфагеннен көмек сұрауға немесе жаңа кемелер салуға мәжбүр болды. Ол екеуін де істемеді. Шайқаста ибериялық экипаждар нашар өнер көрсетті, ал олардың жұмыстан шығарылуы Турдетан тайпасында көтеріліс тудырды. Хасдрубал 216 ж.б.д. Гадес маңындағы бүлікшілерді бағындыруға жұмсады. Хасдрубал Карфагеннен Италияға өтуге және Ганнибалмен бірігіп, өз отанында римдіктерге қысым жасауға бұйрық алды, бірақ Хасдрубал Карфагеннің Иберия тайпаларындағы билігі тым әлсіз екенін және аймақтағы рим күштерінің жоспарланған қозғалысты жүзеге асыру үшін тым күшті екенін айтып, кешіктірді. Хасдрубалға 4 000 жаяу әскер мен 500 атты әскер қосылды және Карфагендік сенаттың бұйрығы бойынша сол жылы Италияға аттанды, ол 216 ж.б.д. Гадес маңындағы ибериялық бүлікшілерді басып тастады. Ганнибал Барка 216 ж.б.д. тамызда Канна шайқасында римдіктерді жеңіп, Оңтүстік Италияның көп бөлігінің бас тартуына және солтүстікте галдардың 25 000 римдік және итальяндық сарбазды жойғанын тудырды, бұл Римді Солтүстік Италияда қорғануға мәжбүр етті. Ганнибал өзінің 218 ж.б.д. Италияға бірге аттанған кенже інісі Магоны Карфагенге көмекке жіберді. Карфагендік сенат 4 000 нумидиялық атты әскер, 40 піл және 500 талант жіберуге уәкілеттік берді. Магоға қосымша 20 000 жаяу әскер мен 4 000 атты әскер жинауға өкілеттік берілді, ол 215 ж.б.д. көктеміне дейін 12 000 жаяу әскер, 1 500 атты әскер және 20 соғыс пілінің әскерін жинады, олар Италиядағы Локриге түсуге тиіс болды. Карфаген 216 ж.б.д. Иберияны қорғау үшін Гимильконың басшылығында әскер мен флот жіберді, бұл Хасдрубалды Солтүстік Италияға басып кіруге еркін қалдырды, римдіктерді Орталық Италияда стратегиялық қыспақ қозғалысында ұстады. Хасдрубал 215 ж.б.д. көктемінде Картагенадан шығып, Эброға қарай аттанды, римдік қаланы қоршап алды және Иберада шайқас ұсынды. Бұл шайқаста Хасдрубал атты әскердің басымдығын пайдаланып, жауынгерлерін екі жақтан да қоршауға тырысты. Алайда римдіктер карфагендік шепті бұзып, әр қанатын жеке-жеке жеңіп, ауыр зиян келтірді. Сципионның жеңісі Хасдрубалдың Италияда карфагендіктер басым болған кезде Ганнибалдың құрлық арқылы күшін нығайта алмауын қамтамасыз етті, сонымен қатар Ганнибалдың теңіз арқылы күтілетін күш-жігерін тартып алды және карфагендіктердің Иберия тайпаларына деген ұстанымын одан әрі әлсіретті. Маго мен оның әскері Карфагеннің Иберадағы жеңілісінен кейін Иберияға аударылды. Классик Говард Скуллардтың пікірінше, римдіктердің жеңісі оларды Ибериядан қуылдырмады, себебі ибериялық тайпалар Римді тастап кетер еді, сондай-ақ Хасдрубалдың Италияда Ганнибалға толық күшімен жетуіне кедері келтірді, онда «Рим екі күштің қысымына төтеп бере алмас еді». Клаус Циммерман да келіседі: «Сципионның жеңісі соғыстың шешуші шайқасы болған болуы мүмкін». Содан бері карфагендіктер Эбро мен Юкар арасындағы аймақта римдіктермен күресуге мәжбүр болды.

Little is known of Hasdrubal's early life. He was present, along with his older brother Hannibal, when his father, Hamilcar Barca, died in battle against the Iberians. Hamilcar may have drowned in the Júcar, although the sources do not agree. Little is also known about Hasdrubal's activities during the time Hasdrubal the Fair led the Punic forces in Spain, or during the campaigns of Hannibal Barca in Spain and his Siege of Saguntum. Hannibal left a force of 13,000 infantry, 2,550 cavalry and 21 war elephants in Hispania when he marched for Italy in 218 BC. Hasdrubal commanded this force and he was to set out for Italy in 217 BC to reinforce Hannibal. Hannibal left another army under Hanno in Catalonia, consisting of 10,000 foot and 1,000 horse, on his way to Italy in 218 BC. Hasdrubal was destined to fight for the next six years against the brothers Gnaeus and Publius Cornelius Scipio commanding an army which initially numbered 4 legions (8,000 Roman and 14,000 allied infantry, 600 Roman and 1,600 allied horse) along with 60 quinqueremes. The Punic navy had a fleet of 50 quinqueremes and 5 triremes stationed in Spain, however, only 32 Quinqueremes were manned at the start of the Second Punic War. The expedition led by Gnaeus Scipio in 218 BC had caught the Carthaginians by surprise, and before Hasdrubal could join Hanno in Catalonia, the Carthaginian commander on the north of the Ebro, the Romans had fought and won the Battle of Cissa and established their army at Tarraco and their fleet at Emporiae. Hasdrubal, commanding only 8,000 troops and outnumbered by the Romans, raided the Romans with a flying column of light infantry and cavalry, which inflicted severe losses on their naval crews and reduced the fighting strength to 35 ships. This loss was offset by the arrival of an allied Greek contingent from the city of Massilia. In the spring of 217 BC, Hasdrubal led a joint expedition north to fight the Romans. He commanded the army, while his deputy Himilco commanded the fleet. The Punic Army and the fleet moved north side by side and encamped on the mouth of the Ebro River. Carelessness of the Carthaginian fleet enabled Gnaeus Scipio to surprise the Carthaginians and crush their naval contingent at the Battle of Ebro River. Hasdrubal was obliged to march back to Cartagena, fearing seaborne attacks on Carthaginian territories. With the Iberian contingent of the Carthaginian navy shattered, Hasdrubal was forced to either call Carthage for reinforcements or build new ships. He did neither. The performance of the Iberian crews had been poor in the battle, and their dismissal sparked a rebellion in the Turdetani tribe. Hasdrubal would spend all of 216 BC subduing the rebels around the area near Gades. Hasdrubal received orders from Carthage to move into Italy and join up with Hannibal in order to put pressure on the Romans in their homeland, but Hasdrubal delayed, arguing that Carthaginian authority over the Iberian tribes was too fragile and the Roman forces in the area too strong for him to execute the planned movement. Hasdrubal was reinforced by 4,000 infantry and 500 cavalry and was ordered by the Carthaginian senate to march to Italy in the same year, and he spent 216 BC crushing the Iberian rebels near Gades. Hannibal Barca had defeated the Romans at the Battle of Cannae in August of 216 BC, resulting in the defection of most of South Italy, and in the north the Gauls had wiped out 25,000 Roman and Italian soldiers in the Battle of Silva Litana, putting Rome on the defensive in North Italy. Hannibal had sent his youngest brother, Mago, who had marched into Italy with him in 218 BC, to Carthage to gather reinforcements. Carthaginian Senate had authorized sending 4,000 Numidian cavalry and 40 Elephants and 500 talents to Hannibal and Mago was given the authority to raise additional 20,000 infantry and 4,000 cavalry, and he had raised an army of 12,000 infantry, 1500 cavalry and 20 war elephants, by the spring of 215 BC, which was meant to land at Locri in Italy. Carthage had sent an army and fleet under Himilco to guard Iberia in 216 BC, leaving Hasdrubal free to invade North Italy, catching the Romans in a strategic pincer movement in Central Italy. Hasdrubal left Cartagena in the spring of 215 BC and marched for the Ebro, besieged a pro Roman town and offered battle at Ibera. In this battle, Hasdrubal used his cavalry superiority to attempt to clear the field while attempting to envelop the enemy on both sides with his infantry. However, the Romans broke through the thinned out center of the Carthaginian line and then defeated each wing separately, inflicting severe losses, and taking heavy losses themselves. The Scipios' victory ensured Hasdrubal's failure to reinforce Hannibal overland when the Carthaginians held the upper hand in Italy, and also robbed Hannibal of anticipated seaborne reinforcements and further weakened the Carthaginian hold on the Iberian tribes. Mago and his army were diverted to Iberia after the Carthaginian defeat at Ibera. The classicist Howard Scullard is of the opinion that the Roman victory prevented them from being expelled from Iberia, not least because the Iberian tribes would have abandoned Rome; and from Hasdrubal promptly marching at full strength to reinforce Hannibal in Italy, where "Rome could hardly withstand the double force." Klaus Zimmermann agrees: "the Scipios' victory may well have been the decisive battle of the war" The Carthaginians from then on were forced to contest the Romans in the area between the Ebro and Jucar.

Бірлескен командалық

Бұл жеңіліс Маго мен Гасдрубал Гисконың екі әскермен Иберияға келуіне және Барсидтер әулетінің Ибериядағы беделді билігіне нүкте қоюына әкелді. Карфагендіктер Сципион ағайындарымен шайқасты және 215-212 жылдар аралығындағы қақтығыста көбінесе жеңіліске ұшырады, бірақ қандай да бір аумақты жоғалтудың алдын алды. Ливийдің мәлімдемесіне сәйкес, римдіктер 215-214 жылдар аралығында Еброның оңтүстігінде карфагендіктерге қарсы Илитурги, Мунда және Оронгиде бірнеше шайқас жүргізді. Бірақ Ливийдің уақыт санауы Полибиймен келіспейді, ол Сципион ағайындарының 212 жылға дейін Еброның оңтүстігіне аттанбағанын нақты айтады. Осы себепті көптеген тарихшылар бұл шайқастарды тарихи емес деп санайды. Римдіктердің ықпалымен Нумидия тайпаларының бірінің патшасы Сифакс б.з.д. 213/212 жылдары Африкадағы карфагендік жерлерге шабуыл жасады. Ибериядағы жағдай бақылауда болды, сондықтан Хасдрубал және оның ибериялық әскері Африкаға өтіп, 30 000 нумидиялықтың қаза болуымен аяқталған шайқаста Сифакстың қаупін жойды. Римдіктермен жеңілген Сифакс Мавританияға қашып кетті. Осы оқиғада нумидиялық ханзада Масиниссаның көмегі өте маңызды болды, ол Африкалық жорылыс аяқталғаннан кейін Хасдрубалмен бірге Иберияға келді. Римдік қолбасшылар б.з.д. 212 жылы Сагунтты басып алды, ал б.з.д. 211 жылы әскерін күшейту үшін 20 000 келт-иберлік салдарын жалдады. Карфагеннің үш әскерінің бірінен-бірі алшақ орналасқандығын байқаған римдіктер күштерін бөліп, карфагендік әскерді жеке-жеке жеңу мақсатымен карфагендік жерге басып кірді. Алайда, б.з.д. 212 жылдың соңында Хасдрубал, Маго Барка мен Гасдрубал Гисконың уақтылы көмегімен Жоғарғы Баэтис шайқасында қарсыластарын толық жеңіп, Ибериядағы рим армиясының көп бөлігін жойды және екі Сципионды өлтірді. Осы жеңістің нәтижесінде карфагендіктер Эброға дейінгі Иберияны бақылауға алды. Бірақ карфагендік генералдардың ынтымақтаспауы салдарынан қалған 8 000 римдік әскері Эброның солтүстігіне қауіпсіз түрде шегінді. Бұл әскерлер Карфаген әскерлерінің Эбродан солтүстікке енуіне кедергі келтіріп, оларды ығыстыруға жасалған барлық әрекеттерге қарсы тұрды. Римдіктер б.з.д. 211 жылы Клавдий Нерон басқаруымен 10 000 сарбазбен, ал б.з.д. 210 жылы Сципион Африкандық Ұлы басқаруымен тағы 10 000 әскермен осы отрядты нығайтып, жағдайды тұрақтандырды, ол жыл бойы әскерін дамытумен және дипломатиялық байланыстарын жақсартумен айналысты.

This defeat also led to Mago and Hasdrubal Gisco arriving in Iberia with two armies and ending the undisputed command of the Barcid family in Iberia. The Carthaginians fought the Scipio brothers and had on the whole the worst of the conflict between 215 and 212 BC, but managed to prevent the loss of any territory. According to Livy, the Romans fought multiple battles against the Carthaginians south of the Ebro from 215 to 214 BC, at Iliturgi, Munda, and Orongi. Livy's chronology is confused and contradicted by Polybius, who explicitly states that the Scipio brothers did not venture south of the Ebro until 212 BC. As a result, most historians consider these engagements to be ahistorical. At the instigation of the Romans, Syphax, one of the kings of the Numidian tribes, attacked Carthaginian territories in Africa in 213/212 BC. The situation in Iberia was sufficiently under control, because Hasdrubal and his Iberian army crossed over to Africa and crushed the threat of Syphax in a battle where 30,000 Numidians were killed. With his Roman trained army shattered, Syphax fled to Mauritania. The aid of Masinissa, a Numidian prince, was invaluable during this episode, and he crossed over to Iberia with Hasdrubal after the African expedition ended with 3,000 Numidian cavalry. The Roman commanders captured Saguntum in 212BC and in 211BC hired 20,000 Celtiberian mercenaries to reinforce their army. Observing that the three Carthaginian armies were deployed apart from each other, the Romans split their forces and invaded Carthaginian territory with the aim of defeating the Carthaginian forces in detail. However, In late 212 BC, Hasdrubal, with timely cooperation from Mago Barca and Hasdrubal Gisco, completely routed his opponents at the Battle of the Upper Baetis, destroying the majority of the Roman army in Iberia and killing both the Scipios. Carthaginians gained control of Iberia up to the Ebro as a result of this victory. However, the lack of cooperation between the Carthaginian generals led to the surviving Roman force of 8,000 retiring safely to the north of the river Ebro. These troops somehow managed to keep the Carthaginian armies from gaining a foothold north of the Ebro and resist all Carthaginians efforts to expel them. The Romans reinforced this detachment with 10,000 troops under Claudius Nero in 211 BC to stabilize the situation, and with another 10,000 soldiers under Scipio Africanus Major in 210 BC, who spent the year training his army and improving his diplomatic contacts.

Карфагендіктердің Италияға екінші экспедициясы

Карфагендік әскерлер б.з.д. 209 жылы Иберияның ішкі аймағына тарады, мүмкін олар сарбаздар мен азық-түлік үшін тәуелді болған Иберия тайпаларын бақылауда ұстаған шығар. Кейіннен Карфагендік әскерлер Сципион Африкан Майорының шеберлігіне түсіп, ол б.з.д. 209 жылы үш Карфагендік әскердің болмауынан пайдаланып, Карфаген Нова қаласын басып алып, басқа да артықшылықтарға ие болды. Хасдрубал Баэкула шайқасында Сципионнан жеңілді, бірақ әскерінің үштен екі бөлігін сақтап алып, кері шегінуге үлкерді. 208 жылы Хасдрубал ағасына қосылу үшін Италияға шақырылды. Сципионнан қашып, ол Пиреней тауларының батыс бөлігінен өтіп, 208 жылдың қысында Галлияға аман-есен жетті. Сципионның Хасдрубалдың Италияға жасаған жорығын тоқтатуға тырысқаны Рим Сенатының наразылығын тудырды. Сципион Баэкуладағы жеңісін Карфагендіктерді Ибериядан қуып шығу үшін пайдаланбады, керісінше Тарракодағы өзінің базасына қайтуды жөн көрді. Ол Карфаген Нова мен Баэкуладағы римдіктердің жеңістерінен кейін жақтарын ауыстырған көптеген Иберия тайпаларымен одақ жасады. Хасдрубал 207 жылдың көктеміне дейін Альп таулары арқылы Солтүстік Италияға жол таба алды. Хасдрубал ағасынан гөрі тез ілгеріледі, себебі он жыл бұрын осы жолмен өткен Ханибалдың әскері қалдырған құрылыстар болды, сондай-ақ, ертеде Ханибалға қиындық тудырған Галл қауіпі де жойылды. Галлиялықтар енді Карфагендіктерден қорқып қана қоймай, оларға құрмет те көрсетті. Хасдрубал ағасы сияқты, Испанияда өсіріліп, жаттығудан өткен соғыс пилдерін де алып келе алды. Бірақ Хасдрубал елшілерді Ханибалға жібергеннен кейін ғана шешуші шаралар қабылданды. Хасдрубал ағасымен Оңтүстік Умбрияда кездесуді жоспарлады. Алайда, бұлай болмады. Хасдрубалдың хабаршылары қолға түсті, ал ол екі римдік әскермен тоқтатылды. Шайқасқа түсуге мәжбүр болған ол Метавр шайқасында жеңілді. Әскері жеңіліп, толыққанды түрде шашыраған Хасдрубал өлімге беттеп, шайқасқа кірді және басы кесілді. Оның басын қапқа салып, бауыры Ханибалдың лагеріне лақтырып жіберді, бұл оның толық жеңілісінің белгісі болды. Бұл әрекет Ханибалдың құлаған римдік консулдарының денелеріне жасаған құрметпен салыстыруға келмейтін. Метавр шайқасының маңыздылығы тарихшылар арасында мойындалған. Ол Эдвард Шепард Крейсидің "Әлемнің он бес шешуші шайқасы" (1851) кітабына енгізілген, себебі ол Ганнибалдың Италиядағы қиын жағдайын күшейтіп, Римнің әлемдік үстемдікке жетуіне Карфагендік қауіптің жолын тосқан еді. Пол К. Дэвис оның маңыздылығын "Карфагендіктердің жеңілісі Ганнибалға көмектесу әрекетіне нүкте қойды, оның Италиядағы күш-жігерін жойды және Рим Испанияға үстемдік ете алды" деп бағалайды.

The Carthaginian armies had dispersed into the interior of Iberia in 209 BC, possibly to maintain control over the Iberian tribes, which they were dependent on for soldiers and provisions. The Carthaginian armies were subsequently outgeneraled by Scipio Africanus Major, who, taking advantage of the absence of the three Carthaginian armies in 209 BC, captured Carthago Nova and gained other advantages. Hasdrubal was defeated by Scipio at the Battle of Baecula but managed to retreat with two thirds of his army intact. Later in 208 BC, Hasdrubal was summoned to join his brother in Italy. He eluded Scipio by crossing the Pyrenees at their western extremity and safely made his way into Gaul in the winter of 208. Scipio's failure to stop Hasdrubal's march to Italy was criticized by the Roman Senate. Scipio did not exploit his victory at Baecula to drive out the Carthaginians from Iberia, instead choosing to withdraw to his base at Tarraco. He secured alliances with many of the Iberian tribes, who switched sides after the Roman successes at Carthago Nova and Baecula. Hasdrubal waited until the spring of 207 to make his way through the Alps and into Northern Italy. Hasdrubal made much faster progress than his brother had, partly due to the construction left behind by Hannibal's army when he had passed via the same route a decade earlier, but also due to the removal of the Gallic threat that had plagued Hannibal early on. The Gauls now feared and respected the Carthaginians, and not only was Hasdrubal allowed to pass through the Alps unmolested, his ranks were bolstered by many enthusiastic Gauls. Hasdrubal, in the same fashion as his brother, succeeded in bringing his war elephants, raised and trained in Hispania. It was not until Hasdrubal sent messengers to Hannibal that decisive measures were taken. Hasdrubal wished to meet with his brother in South Umbria. However, this was not to be. Hasdrubal's messengers were captured, and he was ultimately checked by two Roman armies. Being forced to give battle, he was decisively defeated at the Battle of the Metaurus. Hasdrubal, with his armies defeated and in full disorganized retreat, charged into the fray to his certain death, and was beheaded. His head was packed into a sack and thrown into his brother Hannibal's camp as a sign of his utter defeat. This action was in stark contrast to Hannibal's treatment of the bodies of fallen Roman Consuls. The significance of the Battle of the Metaurus is recognized amongst historians. It is included in Edward Shepherd Creasy's The Fifteen Decisive Battles of the World (1851), the rationale being that it effectively removed the Carthaginian threat from Rome's ascendancy to global dominion by leaving Hannibal stranded in Italy. Paul K. Davis sees its importance as the "Carthaginian defeat ended the attempt to reinforce Hannibal, dooming his effort in Italy, and Rome was able to establish dominance over Spain."