Кіріспе

Британдық телеситуациялық комедия (1974–1978) – Эрик Чаппелл жазған және Йоркшир Телевидениесі ITV үшін түсірген, алғаш рет 1974 жылдың 2 қыркүйегінен 1978 жылдың 9 мамырына дейін көрсетілген британдық комедиялық телесериал. Чаппелл осы әңгімені 1973 жылғы «Банан қорабы» атты өзінің сахналық пьесасынан бейімдеген. Сериал төрт маусымды қамтыды және 1980 жылы осы атпен көркем фильм шықты. Сериал 1978 жылғы ең жақсы жағдайлық комедия номинациясы бойынша BAFTA сыйлығын жеңіп алды. Rising Damp 2004 жылы BBC-нің 100 үздік комедиясының сауалнамасында ең жоғары рейтингті ITV комедиясы болды, жалпы тізімде 27-орынды иеленді.

Негізгі идея

"Жылы ылғал" сериалында Леонард Росситер, Франсис де ла Тур, Ричард Беккинсейл және Дон Уоррингтон ойнады. Росситер Руперт Ригсбиді (сахналық пьесада бастапқыда Роксби аталған) сомдады, ол құлпытас, көңілсіз және абдырап қылық жасайтын, шағын пәтерлерін түрлі жалдамалы тұрғындарға жалға беретін Виктория стиліндегі үйдің иесі. Беккинсейл Алан Мур рөлінде ойнады, ол жоғарғы қабатта тұратын, ұзын шашты, қарапайым, жақсы мінезді және сүйкімді медицина студенті. Франсис де ла Тур Рут Джонсты бейнеледі, ол басқа бөлме жалдаған, орта жасқа жақындап қалған, Ригсбиге ғашық болған жұлдызды, қалыңдық және колледж әкімшісі. Пилоттық серияда жаңа жалдамалы тұрғын келеді. Филип Смит (Дон Уоррингтон) – африкалық басшының ұлы екенін мәлімдейтін жоспарлау студенті. Қара нәсілді адам ретінде ол Ригсбидің білімі жоқ қорқуын және ойсырап күдіктенуін оятып жібереді. Алайда, үй иесі жаңа жалдамалы тұрғынды тез қабылдап, оған сақтықпен құрметпен қарастырады; Филиптің зиялылығы мен әдепті мінезіне және әсіресе Мисс Джонстың осы әдемі, мәдениетті жігітке қызығуын байқағандықтан. Осы төрт басты актердің ішінде Беккинсейл ғана жаңадан келді, ал қалғандары бастапқы сахналық пьесада өз рөлдерін ойнаған. Беккинсейлдің айтуынша, ол бастапқыда пьесада ойнауға шақырылған, бірақ мүмкіндігі болмаған, сондықтан телесериалдағы рөл ұсылғанда, ол "Алан рөлін ойнау мүмкіндігін пайдаланды". Бірінші серияда тағы бір жалдамалы тұрғын болды – кәсіби күрескер Спунер, оны Дерек Ньюарк сомдады. Ригсби "Түнде сыртқа шығу" эпизодында Аланмен бірге оның киімдерін "қарызға" алғанда оның жаман жағына ілігеді. Спунер тек екі рет пайда болды, бірақ 1-ші серияның басқа эпизодтарында да еске алынды. Кейде үйге басқа жалдамалы тұрғындар көшіп келеді, бірақ олар тұрақты тұрғындар бола алмайды, көбінесе бір эпизодта ғана көрінеді. Питер Боулз және Питер Джеффри осы жалдамалы тұрғындарды сомдаған актерлердің қатарында болды. Франсис де ла Тур 1975 жылы екінші серияның төрт эпизодынан кейін театрлық міндеттемелеріне байланысты уақытша сериядан шығып қалды. Ол үш эпизодқа жаңа жалдамалы тұрғын Бренда рөлінде Габриэль Роузбен ауыстырылды (ол сондай-ақ 1975 жылғы "Айшырақ және гүлдер" соңғы эпизодында да пайда болды), ал Генри МакГи жаңа жалдамалы тұрғын және алаяқ Сеймур рөлінде бір эпизодта ойнады. Франсис де ла Тур соңғы екі серияға оралды. Ричард Беккинсейл Вест-Энд театрындағы міндеттемелеріне байланысты төртінші серияда қатыспады. Эрик Чаппел Аланның жоқтығын түсіндіру үшін "От пен күйдіру" деген бірінші эпизодқа бірнеше жол қосты (ол дәрігер болу үшін емтихан тапсырған), бірақ "Сәлем, жас ғашықтар" екінші эпизодын бірінші эпизод ретінде көрсетуге шешім қабылданғанда олар қысқартылды. Эрик Чаппел Ригсбиді қорғап, оның "расист немесе фанатик емес, бірақ ол бейтаныс адамдарға күдікпен қарады және олардан сақтанды. Бірақ ол Филипті қабылдады және кейіннен оның жалғыз уайымы Мисс Джонсқа елікпеуі болды" деді. Дон Уоррингтон: "Оның кейбір аспектілері саяси тұрғыдан дұрыс емес еді. Бірақ екінші жағынан, ол біздің өмір салтымыздың айнасы болғанын көресіз".

Орнату

Оқиға Йоркширдегі тозығы жеткен Виктория стиліндегі қалалық үйдің пәтерлерге бөлінгенінде орын алады. Нақты орны нақты көрсетілмеген, бірақ Лидс Юнайтед, Йоркшир Тракшн, M62 және Астық биржасына сілтемелер арқылы Лидс қаласы екені білдіріледі. Шоу Йоркшир теледидарының Лидс студиясында, Лидсте (Батыс Йоркширде) студиялық көрермендер алдында толығымен жазылды және түсірілімдер сыртта жүргізілген жоқ. Алайда, фильмнің оқиғасы мен түсірілімі Лондон қаласында өтті.

Жеке сәтсіздікке баса назар аудару

Бағдарлама төрт басты кейіпкердің үшеуінің өмірінің құлдырауын шынайы көрсетеді. Ригсби әйелінен ұзақ уақыт бұрын ажырасып, қазір өзінен өзгелерге күдікпен қарайтын, білімсіз, нашар адамға айналған. Мисс Джонс – ер адамдардың назарына зәру, тіпті оған ақы төлеуге дайын болатын бақытсыз бойжеткен. Алан – ақыл-ойы орташа, қоғаммен қарым-қатынас жасау қиын, сериалдың көп бөлігінде 20-ға жуық жасқа қарамастан, бой күйін сақтайтын медицина студенті. Ал Филип, керісінше, білімді және эмоционалды жағынан дамыған адам. Ол Ригсбидің білмейтініне ирониялық көңіл жарыққысымен жауап береді, Африкадағы өмірінен толырған, сиқырға, зорлық-зомбылыққа және жалтақдыққа толы әңгімелермен алдайды, нәтижесінде Ригсби осы әңгімелерге сене келіп, өзін ақымаққа айналдырады.

Руперт Ригсби

Үйдің иесі Руперт Ригсби (Леонард Росситер) – қатал, бұрынғысын кешірмейтін, ақшаға жабысатын адам. Оның оңшыл көзқарастары моральдық немесе ақылға сыймайды. Мысалы, фильмде ол "бірақ бұл жолы көпшілік алдында" асып өлтіруді қайта жаңғырту керектігін айтады. Ригсби – ескі үлгідегі "колониялық тип" және оның көзқарастары нәсілшілдікке толы. Ол өзінің қызығушылықтарының шеңберінен тыс нәрселерге күдікпен қарайды, әсіресе Филипке, ол тартымды, ақылды, әдемі сөйлейтін және қара терілі. Ригсби сонымен қатар Филипке қызғанады, себебі ол сырлы, шебер, харизматикалық және білімді, Ригсбинің барлық арманы, бірақ оған жете алмайды. Ригсби – британдық патша отбасының заңды емес мүшесі деп санайтын ынталы патриот. Ол сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметі туралы әңгімелерді әсірелеп айтады, "ескі шрапнельден қиындық көргенін" және Дюнкерк шайқасында күрескенін жиі еске алады: "Дюнкерктен кейін мұндай қорқынышты көрген емеспін". Ол Анцио шайқасында және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Африкада болғанын да айтады. Ригсби сондай-ақ, өзін орта тапқа жатқызуға құмарланған, үлкен мақтаншыл. Ол көбінесе "ескі мектептің галстугы" сияқты мінез-құлық танытады – оның тағы бір қиялы. Ригсби жоғарғы топпен қарым-қатынас жасауға тырысқанда, олар оны үнемі қабылдамағанда, ол өзін "өз күшімен жеткен адам" деп жариялап, алыстап, консервативті кандидатты "жоғарғы топтың ақымағы" деп атайды, осы кандидат Ригсбидің үйін "капитализмнің жағымсыз жағы" деп атағаннан кейін және оны жергілікті консервативті клубта бильярдта алдаған деп айыптайды. Ригсби әйелінен ажырасқан, оны әлі де жек көреді. Жаман мінезді және жасырын, Ригсбидің адамдармен қарым-қатынасы нашар. Мисс Джонсқа деген махаббаты көбінесе жыныстық. Ол үйленгендіктен оны қабылдамайды, бірақ некесі ажырасқаннан кейін, Мисс Джонс оның ұсынысын қабылдайды. Ригсби пәтерлерін бақылап, тыңшылық ететін кезде, ол көбінесе Венаны, үлкен, түкті, ұзын шашты, қара және ақ түсті мысығын алып жүреді. Ригсбидің жақын үй жануары және сенімдісі осылай аталады, себебі Ригсби айтуынша, оны суық қараңғы түнінде шығарып салғанда, "егер сыртта тағы бір жұп көз болса, онда жақсы түң, Вена". Ригсбидің есімі "Rising Damp" сериасының басым бөлігінде тек тегімен ғана танымал болды; оның толық аты (Руперт) төртінші маусымның үшінші эпизодында ашылды. Ригсби отбасының мүшелері (оның ажырасқан әйелі Вероника, тәтесі Мод және айлакер ағасы Рон) төртінші маусымда қонақ ретінде пайда болады.

Рут Джонс

"Мисс Джонс" (Франсис де ла Тур) – орта жастағы бойжеткен. Колледж әкімшісі және жақсы білімді, ол қайратты романтик; Ригсби сияқты, Мисс Джонс өзін өмірден көбірек ләззат алуға лайық, мәдениетті эстет деп санайды. Комедия оның көңілінің тоңуы мен көңіл көшіруін бейнелеу үшін пафос қолданады; бір эпизодта ол романтикалық сезімдері бар ер адамға ақша береді, оның алдап жатқанын жақсы біледі, бірақ романтикалық назарға оның төлеуге дайын болуына дейін құштарлық танытады. Оған еркектерден назар тек Ригсбиден ғана келеді, оған ол кейде ыңғайлы, бірақ көбінесе оның әрекеттерінен кейіпті болады, себебі жыныстық қызығушылықтан басқа, Ригсби Мисс Джонсты жоғарғы орта таптың мәдениетті әйелі ретінде көреді және кез келген қарым-қатынас әлеуметтік және жыныстық жеңіс болар еді. Дегенмен, Мисс Джонс Филипке ашық құмарлық танытады, оған жиі тамақ пісіріп, бөлмесіне шақырады, бұл Ригсбиді қатты ренжітеді. Өкінішке орай, оның бұл сезімі өзара емес, бірақ ол Филиптің жоғары интеллектына және әдептілігіне риза болады, ал екеуі дос болып көрінеді.

Алан Мур

Алан Гай Мур (Ричард Бекинсейл) – жағымды жас медицина студенті. Ригсби оған күдікпен қарайды, көбінесе Аланның еркін, солшыл көзқарастарына байланысты. Алан қыздармен қарым-қатынаста көп сәттілікке жете қоймайды, бірақ өміріне қанағаттанған. Алан орташа табысты отбасыдан шыққан, музыка мен өнерді ұнатады. Алан оқуда жақсы нәтижелер көрсетсе де, әлеуметтік тұрғыдан аздап ұялшақ, пансионнан басқа достарының жоқтығы сезіледі. Алан кейде Ригсбиге өзінің мәселелерін айтады, бірақ Ригсби әрқашан салқын қабақтандырады. Бірақ бір жағдайда Ригсби Аланды қорғайды. Аланның сүйіктісі Сандраның ашулы әкесі олардың қарым-қатынаста болғанын күдіктенгенде, Ригсби сол адамды үйден "құлағына бір сөз айтып" қуады, Аланды қорғайды, себебі Ригсбидің ашуланып, әлгі адам Ригсбиді Аланның әкесі деп ойлағанына ренжіді. Алан бойжетпеген, ал Ригсби оған бейресми әкелік рөл атқарады. Ричард Бекинсейлдің басқа актерлік жұмыстарына байланысты Алан Мур "Rising Damp" сериалының соңғы эпизодтарында көрінбеді.

Филип Смит

Филип Смит (Дон Уоррингтон) – екінші буын британдық африкалық, Кройдон қаласында туған, бірақ бүкіл сериал бойында ол өзін "африкалық ханзада" және африкалық тайпа басшысының ұлы деп таныстырады. Филиптің өзінің "ескірген" өмірі туралы айтқан өтіріктері көбінесе Ригсбидің білімі жоқтығына деген ирониялық жауап ретінде көрінеді, кейде Ригсбидің сенімсіздігі мен әрекетсіздігі Филиптің айтқандарына сенеді, мысалы, Мисс Джонсты қызықтыра алмаған "махаббат ағашы" ("Каризма" эпизоды, алғаш рет 1974 жылы көрсетілген). Филип – ақылды, білімді адам (орташа білімді Алан мен Мисс Джонстан гөрі), ол мәдениетті және тартымды; бұл Ригсбиді оған күдікпен қарауға себеп болады, әсіресе Мисс Джонс оны ашық түрде ұнатады. Филип Мисс Джонстың романтикалық сезіміне жауап қайтармайды. Уоррингтон 2013 жылы The Telegraph газетіне: "Ригсби үшін қиындық – ол өзі болғысы келетін адамды көруде, бірақ ол қара нәсілді, және бұл оны қатты алаңдатады" деді. Кройдонның Филиптің нағыз туған жері екені 1980 жылы "Өсіп келе жатқан ылғал" фильмінде ғана белгілі болды.

Қайталаулар, DVD және сценарийлер

Сериал алғашқы рет көрсетілгеннен кейін ITV телеарнасында жиі қайталанды. 1998 мен 2004 жылдар аралығында Channel 4 арнасында, содан кейін 1993–1996 жылдар аралығында The Family Channel арнасында, 1997–1998 жылдар аралығында UK Gold арнасында, ал 2001–2003 жылдар аралығында Plus арнасында (бұрынғы Granada Plus, кейін G Plus) көрсетілді, ITV3 цифрлық арнасы іске қосылғанға дейін. 2021 жылға қарай, сериал ITV3 арнасында қайта көрсетілуде. Сериал АҚШ және Канадада 1991–1992 жылдар аралығында A&E арнасында көрсетілді. Ол сонымен қатар 1980-жылдардың ортасында осы желінің АҚШ нұсқасында да көрсетілді. Сериалдың толық жинағы 2-ші аймақ DVD форматында Granada Media, Cinema Club және ITV DVD таңбаларымен шығарылды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін Acorn Media оны Солтүстік Америка нарықтарында 1-ші аймақ DVD форматында шығарды. 1-ші және 2-ші сериялардың 2-ші аймақ DVD нұсқаларына экрандағы эпизодтардың атаулары қосылды. Дегенмен, 3-ші және 4-ші сериялардағы эпизодтардың атаулары түпнұсқа қалпында. Сонымен қатар, 1-ші аймақ шығарылымдары ғана Yorkshire Television Colour Production компаниясының бастапқы және соңғы тіттері мен «бірінші бөліктің соңы» және «екінші бөлік» жарнамалық үзіліс жазбаларын сақтайды. Осы элементтердің барлығы 2-ші аймақ шығарылымдарынан өшірілген. 2016 жылғы Пасха мерекесінде ITV3 телеарнасында сериалдың барлық сериялары мен фильмі көрсетілді, сонымен қатар «Rising Damp Forever» атты жаңа екі бөлімдік деректі фильм де көрсетілді, онда сериалды жасау туралы актерлер мен түсірілім тобының естеліктері орын алды. 2020 жылдың қараша айында сериалдың барлық төрт сериясы Ұлыбритания, АҚШ және Канадада BritBox онлайн-цифрлық жазылым қызметі арқылы қолжетімді болды. Ричард Веббердің жазған «Rising Damp: A Celebration» атты сериалға арналған нұсқаулық 2001 жылы жарық көрді. Кітапта сериалдың даму тарихы, эпизодтар туралы нұсқаулық, сұхбаттар және сериалда жұмыс істеген адамдардың өмірбаяндары келтірілген. Сериалдың толық сценарийлері 2002 жылы Granada Media Group компаниясы «Rising Damp: The Complete Scripts» кітабында жарияланды. Бұл жинаққа фильм нұсқасы кірмейді. Эрик Чаппелл кіріспесінде былай деп жазады: «Rising Damp сценарийлерін жариялауға шешім қабылдағанда, менің алғашқы ойым – менде бәрі бар ма екені болды. Содан кейін мен оларды тапқанша, үйдің шатырындағы көгерген қағаздардың арасында аянбай іздедім. Сценарийлер, шын мәнінде, не істеп жатқанын білмейтін, және жол жүріп үйренетін адамның қызу ынтасымен жазылған. Мен мұны сол кезде, тіпті өзім үшін де мойындаған жоқпын. Мен комедия жазушылар екі санатқа бөлінеді деп ойладым: жылдам және өлі, мен соңғылардың бірі болғым келмеді!» 2005 жылы ITV телеарнасының 50 жылдығын мерекелеу аясында «Rising Damp» Royal Mail пошта маркасында бейнеленген алты бағдарламаның бірі болды.

Атаудың мағынасы

Ылғалдың көтерілуі – жер асты ылғалдың капиллярлық күш арқылы қабырғаға көтерілуі. Бұл көбінесе ылғалға қарсы қабаттың (DPC) болмауы немесе DPC зақымдануы немесе бұзылуы салдарынан пайда болады. Телешоуда бейнеленгендей, ескі үйлер ылғалға қарсы қабаттарсыз немесе оңай бұзылатын материалдармен салынған. Ұлыбритания климатында ғимараттарға судың сіңуі кең таралған мәселе, әсіресе жертөлесі немесе подвалы жоқ ескі үйлерде және ылғалға қарсы қабаттарды қолдану кеңінен таралғанға дейін салынған үйлерде. Ылғалдың сіңуі ішкі қабырғаның жабын қабатында қараңғы дақтар түрінде көрінеді, әдетте бірінші қабаттағы еден деңгейінен басталып, жоғары қарай көтеріледі, сондықтан бұл құбылыс "көтерілген ылғал" деп аталады. Ауыр жағдайларда, қабырғадан шыққан тұз судың булануымен жабын бетінде кристалдар пайда болады. Үйде көтерілген ылғалдың пайда болуы үйдің ескіруін, тозуын және күтімсіздікті көрсетеді.

Үйге шығарылғандар

DVD атауы Шығарылған ел Өңір Шығарылған күн DVD компаниясы Каталог нөмірі ЕскертулерБарлық DVD-дискілер бір диск болып табылады, егер басқаша көрсетілмесе. Rising Damp – The Complete First Series Ұлыбритания 2 7 мамыр 2001 Granada Media The Very Best of Rising Damp Ұлыбритания 2 16 қыркүйек 2002 Cinema Club Жинақ шығарылымы Rising Damp – The Movie Австралия 4 17 ақпан 2003 Umbrella Rising Damp – The Works Ұлыбритания 2 14 маусым 2004 Cinema Club 1–4 сериялардың 4 диск жинағы; Рождестволық эпизод жоқ. Rising Damp – The Movie Ұлыбритания 2 15 қараша 2004 ITV DVD Rising Damp – The Complete TV Series PLUS the Movie Ұлыбритания 2 21 қараша 2005 ITV DVD 37115 20253 Толық серияның 5 диск жинағы (Рождестволық эпизодты қоса алғанда) және фильм Rising Damp – Series 1 АҚШ 1 10 қаңтар 2006 Acorn Media Rising Damp – Series 1 & 2 Австралия 4 28 шілде 2007 Acmec Records ACMEC0752 Диск жинағы. Rising Damp – Series 1 & 2 Австралия 4 5 шілде 2012 Roadshow Entertainment R 112820 92 Диск жинағы. Rising Damp – Series 2 АҚШ 1 6 маусым 2006 Acorn Media Rising Damp – Series 3 АҚШ 1 16 қаңтар 2007 Acorn Media Rising Damp – Series 3 & 4 Австралия 4 24 сәуір 2008 Acmec Records ACMEC0802 Диск жинағы. Rising Damp – Series 3 & 4 Австралия 4 6 ақпан 2013 Roadshow Entertainment R 113401 92 Диск жинағы. Rising Damp – Series 4 АҚШ 1 17 шілде 2007 Acorn Media Rising Damp – The Movie АҚШ 1 15 қаңтар 2008 Acorn Media Rising Damp – The Complete Series Ұлыбритания 2 1 қыркүйек 2008 ITV DVD 37115 29413 Барлық төрт серияның 5 диск жинағы, Рождестволық эпизодты қоса алғанда, сондай-ақ 1980 жылғы фильм нұсқасы. Бұл фильм нұсқасын қамтиды, себебі Карлтон фильмге құқықтарды алған, ал ITV компанияларының бірігуі нәтижесінде Гранада Телевизиясы Карлтон және Йоркшир Телевизиясы архивтеріне құқықтарды иеленді.