Йохан Северин Свенсен: Норвеж композиторы, дирижер және скрипкашысы

Кіріспе

Норвегиялық композитор, дирижер және скрипкашы Йохан Северин Свендсен (30 қыркүйек 1840 – 14 маусым 1911) – норвегиялық композитор, дирижер және скрипкашы. Норвегияның Кристиания қаласында (қазіргі Осло) дүниеге келген ол өмірінің көп бөлігін Данияның Копенгаген қаласында өткізді. Свендсеннің шығармаларына екі симфония, скрипкалық концерт, виолончельдік концерт, скрипкаға арналған романс, сондай-ақ оркестрге арналған бірнеше норвегиялық рапсодиялар кіреді. Бір кезде Свендсен неміс композиторы Рихард Вагнер және исландиялық композитор Свейнбьёрн Свейнбьёрнссонмен жақын дос болған.

Өмір

Свендсеннің әкесі музыка мұғалімі және әскери оркестрдің жетекшісі болды, ол оған скрипка мен кларнет ойнауды үйретті. Тоғыз жасында скрипканы үйреніп, оркестрлерде ойнай бастады. Он бір жасында композиция жаза бастады. Он бес жасында Акершюс бекінісінің әскери оркестріне қосылып, кларнет, флейта, тромбон және перкуссияны, сондай-ақ басқа да аспаптарда ойнады. Мектепті бітірген соң оркестр музыканты болып жұмыс істеді, кейде скрипкашы ретінде қысқа концерттік турнелерге шықты. Любекте, бірінде, ол Лейпциг консерваториясында 1863 жылдан 1867 жылға дейін оқуға мүмкіндік берген бай саудагердің назарына түсті. Ол Фердинанд Дэвидпен оқуды бастады, бірақ қолындағы проблемалар оны композицияға ауысуға мәжбүр етті, оны Карл Рейнекемен оқыды. 1867 жылы Лейпцигте оқуын аяқтап, композиция бойынша бірінші жүлдені алды. Осы кезеңде Свендсеннің некеден тыс ұлы Иоганн Ричард Рудольф (1867–1933) дүниеге келді. Бірте-бірте ол дирижерлікке көңіл бөлді. Париж (1868–70) және Лейпцигте (1870–72) болғаннан кейін Кристианияға оралды. Кристианияда оның студенттерінің бірі пианист Берта Таппер болды. 1871 жылдың жазында ол Парижде танысқан Сара (Салли, кейін Бергльот) Левет Шмидтке үйлену үшін Нью-Йоркке барды. Ол Кристианиядағы Музыкалық қоғам концерттерінің дирижері болды (1872–77), содан кейін Германияда, Италияда, Англияда және Францияда үш жыл өткізді. Ол Кристианияға (1880–1883) оқыту және дирижерлік үшін оралды. 1883 жылы Копенгагендегі Корольдік театр оркестрінің бас дирижері болып тағайындалды, ол қайтыс болғанға дейін сонда өмір сүрді. 1884 жылы ол әйелінен ажырасып, Парижге көшіп барды. Олардың қарым-қатынасы бірнеше жыл бойы шиеленіскен еді. Бір танымал әңгімеде, 1883 жылы ашуға ерік беріп, ол оның 3-ші симфониясының жалғыз қолжазбасын отқа лақтырған деседі. Бұл оқиғаны Хенрик Ибсен "Хедда Габлер" романында пайдаланған. Егер өртте бірдеңе болған болса, оның толық симфонияға жақын болуы екіталай. Дегенмен, 2007 жылы дирижер Бьярте Энгесет симфонияға арналған эскиздерді тапты. Оларды Бьёрн Мортен Кристоферсен дайындап, оркестрледі, ал 2011 жылы Берген филармониясы мен Энгесет оны тұсаукесерлікпен орындады. Сарадан ажырасқаннан кейін (1901 жылдың 10 желтоқсанында) ол Джульетта Хааске үйленді (1901 жылдың 23 желтоқсанында), онымен бірге өмір сүрді және үш баласы болды. Бұл некеден туған кіші ұлы атақты даниялық актер Эйвинд Йохан Свендсен (1896–1946) болды. Өзінің танымал замандасы және жақын досы Эдвард Григке қарағанда, Свендсен гармониялық құндылықтарға қарағанда оркестрлеу шеберлігімен танымал болды. Григ көбінесе шағын құрам үшін жазса, Свендсен негізінен оркестрлер мен үлкен ансамбльдер үшін жазды. Оның ең танымал шығармасы – скрипка мен оркестрге арналған романс, Op. 26. Ол өмірі бойында Дания мен Норвегияда композитор және дирижер ретінде өте танымал болды, көптеген ұлттық наградалар мен құрметтерге ие болды. Алайда, бұл танымалдылық классикалық музыканың халықаралық репертуарына қабылданбады. Ол 70 жасында Копенгагенде қайтыс болды. Свендсеннің алғашқы жарық көрген шығармасы – Ля минорындағы струнный квартет, Op. 1, үлкен халықтық сәттілікке ие болды. Ол тез арада "Струнный октет", Op. 3 және Струнный квинтет, Op. 5 шығармаларын жариялады, олардың екеуі де оның ерте атағын арттырды. Свендсеннің барлық камералық музыкасы Лейпциг консерваториясында оқыған кезінде жазылған, бірақ бұл шығармалар студенттік жұмыстар деп саналмайды. Басым көпшілік пікірі бойынша, Свендсен сол кездегі консерваторияның ең дарынды студенттерінің бірі саналды. Оның шығармалары жүлделерді жеңіп алды және көпшілік алдында орындалғанда үлкен мақтауға ие болды.

Svendsen's father was a music teacher and military bandmaster, who taught him both the violin and clarinet. He began playing in orchestras at age nine when he learned violin, and began composing by age eleven. At fifteen he enlisted in the military band at Akershus Fortress, playing clarinet, flute, trombone, and percussion among other instruments. By the time he finished school, he was working as an orchestral musician, and occasionally made short concert tours as a violinist. In Lübeck, on one of his tours, he came to the attention of a wealthy merchant who made it possible for him to study from 1863 to 1867 at the Leipzig Conservatory. He began his studies with Ferdinand David, but problems with his hand forced him to switch to composition, which he studied with Carl Reinecke. He completed his studies in Leipzig in 1867, receiving first prize in composition. During this period, Svendsen had a son out of wedlock, Johann Richard Rudolph (1867–1933). Gradually his attention turned to conducting. After spending time in Paris (1868–70) and Leipzig (1870–72), he returned to Christiania. One of his students in Christiania was pianist Bertha Tapper. In the summer of 1871, he went to New York City to marry Sarah (Sally, later changed to Bergljot) Levett Schmidt, whom he had met in Paris. He was conductor of the Musical Society Concerts in Christiania (1872–77), then spent three years in Germany, Italy, England and France. He returned to teach and conduct in Kristiania (1880–1883). In 1883, he was appointed principal conductor of the Royal Theater Orchestra in Copenhagen, where he lived until his death. In 1884, he and his wife separated, and she moved to Paris. Their relationship had been chaotic for several years. A famous anecdote would have it that in 1883, in a fit of anger, she had thrown the only copy of his Symphony No. 3 in the fire. This incident was used by Henrik Ibsen in Hedda Gabler. If anything was caught up in the fire at all, it is rather unlikely it was anything near a complete symphony. However, some sketches, most likely for a symphony, were found by conductor Bjarte Engeset in 2007. They were elaborated and orchestrated by Bjørn Morten Christophersen and premiered by the Bergen Philharmonic Orchestra and Engeset in 2011. Following a divorce from Sarah (10 December 1901), he married (23 December 1901) Juliette Haase, with whom he had been living and had three children. His younger son from this marriage was the famous Danish actor Eyvind Johan Svendsen (1896–1946). In stark contrast to his more famous contemporary and close friend, Edvard Grieg, Svendsen was famous for his skill of orchestration rather than that of harmonic value. While Grieg composed mostly for small instrumentation, Svendsen composed primarily for orchestras and large ensembles. His most famous work is his Romance for violin and orchestra, Op. 26. He was very popular in Denmark and Norway during his lifetime, both as a composer and a conductor, winning many national awards and honors. However this popularity did not translate into acceptance into the international repertory of classical music. He died in Copenhagen, aged 70. Svendsen's first published work, the String Quartet in A minor, Op. 1, achieved great popular success. He quickly followed with the String Octet, Op. 3 and String Quintet, Op. 5, both of which added to his early fame. All of Svendsen's chamber music was written while he was at the Leipzig Conservatory, yet these works are not considered student works. By general consensus, Svendsen was regarded as one of the most talented students then at the Conservatory. His works won prizes and received public performances to much acclaim.

Құжаттар

Йохан Свендсеннің Лейпцигтегі мемлекеттік мұрағатта сақталатын хаттары, C. F. Peters музыка баспасының (Лейпциг) компания мұрағаттары.