Кіріспе
1969 жылғы Пирс Энтонидің романы. Macroscope – британдық-американдық жазушы Пирс Энтонидің ғылыми-фантастикалық романы. 1970 жылы «Үздік роман» номинациясында «Хьюго» сыйлығына ие болды. Macroscope алғаш рет 1969 жылы жарық көрді және белгілі бір жағынан сол дәуірдің идеалистік көзқарастарын көрсетеді. Романның сюжеті Пекхэм экспериментінің кеңейтілген нұсқасын, математиктер Джон Конвей мен Майкл Паттерсонның «өскіндер» ойынын, астрологияны, Сидни Ланье поэзиясын, Финикия тарихын және бір мамандықтың шеберлігін үйретуге арналған ұстаз бен сол мамандық бойынша тәжірибелі инженердің оқыту әрекеттерін салыстыратын тұжырымдаманы қамтиды – бәрі бірге калейдоскоп тәрізді үйлесімде. Бұл кітап Пирс Энтонидің туындыларында ерекше орын алады, себебі ол ғылыми фантастиканың тұяқтандырылған жанкүйерлерінен де, автордың әдеттегі фэнтези оқырмандарынан да жағымды пікірлер алды.
Macroscope is a science fiction novel by British American writer Piers Anthony. It was nominated for the Hugo Award for Best Novel in 1970. Macroscope was first published in 1969 and in some respects reflects the idealistic values of that time. The plot involves, among other things, an extension of the Peckham Experiment, mathematicians John Conway and Michael Paterson's game of sprouts, astrology, the poetry of Sidney Lanier, the history of Phoenicia, and commentary on the value of a dedicated teacher of a subject contrasted with a practicing engineer of that subject attempting to teach it, all in a kaleidoscopic combination. The book fills a unique place in Anthony's work as one that has garnered good reviews from hard core science fiction fans as well as his usual audience of fantasy fans.
Сюжет
Орталық сюжеттік құрылғы – "макроскоп", жаңадан ашылған бөлшектің түрін, "макронды" шоғырландыруға арналған үлкен кристал. Макрондар жарыққа кедергі келтіретін көптеген әсерлерге ұшырамайды, нәтижесінде макроскоп кеңістіктегі кез келген нүктеге ерекше айқындықпен бағытталмай, кеңістік-уақыт континуумында шексіз ажыратымдылыққа ие телескоп сияқты бейнелейді. Макроскоп ғалымдардың құрылғыда уақыт бөлуі үшін келетін күн орбитасындағы ғарыш станциясына орнатылған. Оны пайдаланып, олар бұрын-соңды болмаған кеңістікті зерттей алады. Олардың көптеген жаңалықтарының арасында көптеген планеталар мен екі дамыған шетелдік нәсіл бар. Макроскопты пайдаланып, бақылаушылар бір нәсілдің тарихи жазбаларын қарап, Жердегі адам өмірімен көптеген параллельдерді тапты. Бұл нәсіл қазір әлеуметтік құлдырауда, ал салдары алаңдатарлық. Макроскоптың кеңістіктегі айқын көрінісі оны дамыған нәсілдер үшін өте қолайлы байланыс жүйесіне айналдырады, олар макрондарды жасай отырып сигналдарды жібереді, бұл технология Жерде әлі түсініксіз. Дегенмен, барлық сигналдардан күштірек бір сигнал басып өтеді, оның күші соншалық, оны ІІ типтегі өркениет салған болуы керек. Бұл сигнал математиканың негізгі қағидаларын үйретуден бастап, одан әрі күрделірек ақпаратқа дейін қайталанады. 150-ге жуық интеллект коэффициентіне ие көрермендер ақылдан адасып немесе қайтыс болады. Сигналдың күрделі бөлігін түсінуге қабілеті жоқ адамдарға ешқандай әсер етпейді. Сигнал макроскопиялық байланысты "бұзуға" бағытталған қасақана әрекет сияқты көрінеді, басқа сигналдарды түсінуге қабілеттілерді оларды көруден тоқтатып тұрады. Олар бұл бұғатталған сигналды жай ғана "жойғыш" деп атайды. Оқиғаның басты кейіпкері Иво Арчер балалық шағындағы досы Брэд Карпентердің шақыруымен макроскоп стансасына келеді. Ивоның түсініксіз байланысы бар, ол Шон деп аталатын өте дамыған тұлға, және Брэд Шон жойғыш сигналды бұзуға қабілетті деп сенеді. Иво оған сенбейді және Шонның көмегін сұрауға құлшынбайды. Бұл тартыншақтық Брэдтің қатыны Афра Саммерфилдпен түсініспеушілікке әкеледі, Иво оған үмітсіз ғашық болады. Брэд пен сенатор жобаны аралап келе жатқанда, жайсыз сигналды көріп алып, тек Иво ғана осы тәжірибеден аман қалады. Афра Ивоның әсер етуге жеткілікті ақылды емес деп санайды және оны өзінен төмен санап, оған деген құрметі төмендейді. Сенатордың өлімі Иво, Афра және станцияның тағы екі мүшесі, Гарольд пен Беатрикс макроскопты ұрлауға себеп болатын оқиғалар тізбегін бастайды. Афра Брэдті әлі де жақсы көреді және оны емдеуді үміттенеді, сондықтан оның денесін, қазір вегетативтік күйде алып кетеді. Олар макроскопты станциядан ажыратып, БҰҰ кемелерінің қууымен қашып кетеді. Уақыты жеткенде, Иво макроскопқа жүгініп, жойғыш сигналдың әсерінен қалай құтылуға болатынын табады. Бұл оған кеңістіктің алыс шеттерінен келген бірнеше хабарламаларды ашады. Иво осы әдісті басқаларға көрсетеді, Гарольд пен Афра бұрын жасырылған сигналдарды көруге мүмкіндік алады. Талантты инженер Гарольд сигналдардың бірінен алынған ақпаратты олардың денелерін сұйық күйге түсіретін құрылғыны жасау үшін пайдаланады, бұл оларға 10g үдеумен жылдамдықтарын арттырып, қуушы кемелерден қашуға мүмкіндік береді. Олар Шон қалдырған құпия хабарлама бойынша Нептун кеңістігіне саяхаттайды. Олар Тритонға қоныстанды. Афра Брэдті сұйық күйден қалпына келтіріп жатқанда, оған ток соғып емдеуге тырысады, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталады және Брэд қайтыс болады. Уақыт өте келе, Ивоның көмегімен топтың назарына бүкіл эфирдің игілікті түрі келеді, оны олар "саяхатшы" деп атайды. Сұйыту әдісі – бұл жұлдызаралық сапарға мүмкіндік беретін технологиялардың толық жиынтығын сипаттайтын "саяхатшы" сигналында көрсетілген көптеген әдістердің бірі ғана. Сигналдағы нұсқауларды пайдаланып, олар Нептунды жұлдызаралық ғарыш кемесіне айналдырады. Шон құрылыс кезінде қысқаша пайда болады, ол Ивоның миындағы балама тұлға екенін көрсетеді. Шон эксперименттерден қашу үшін Иво тұлғасын жасаған, дененің "иесі" болып табылады. Шонның интеллектуалдық қабілеті қорқынышты, бірақ бес жасында денесін Ивоға бергендіктен, ол әлі де бала және моральдық принциптері жоқ. Денеге билік жүргізу үшін Шон Ивоны өзінің миындағы тарихи драмаға қамап қояды. Уақыт өте келе, Иво драмадағы кейіпкерлер мен кемедегі топ арасындағы ұқсастықтарды көріп, соңында иллюзиядан құтылып, бақылауды қайтадан қолға алады. Топ жойғыш сигналдың көзін табуға және оны өшіруге бел буады. Жерден 15 000 жарық жылы қашықтықта, олар оның тасталған ғарыш станциясынан таратылып жатқанын анықтайды. Станцияның ішкі бөліктерін зерттеу кезінде, ол үлкен мұражай екенін көреді, олар жеке-жеке жойғыштың табиғаты мен тарихының әртүрлі аспектілерін ашатын көріп тұруларға тартылады. "Саяхатшы" сигналы макроскоп арқылы байланыс гүлденген галактика тарихында салыстырмалы түрде кеш келді. Жұлдызаралық сапарға қабілеттілік пайда болғаннан кейін, сансыз санаулы өркениеттерді жойған соғыстар басталды. Жойғыш станциясы, галактикадағы алты станцияның бірі, егер олар жетілсе, нәсілдердің қажетті мәдени деңгейге жетуіне дейін бұл құбылыстың алдын алу үшін орнатылды. Көріп тұрулардың бірінен шыққаннан кейін, Афра Шонның Иводан қайта билік алғанын анықтайды. Сигнал оны өлтіретіндей күшті болғандықтан, ол ми химиясын өзгертетін хирургиялық араласу арқылы осы мәселені шешкен. Бұл алты айға созылды, ол осы кезеңде "қозғалмай" тұрды. Шон Афрамен, бастапқы топтың жалғыз аман қалған мүшесімен ойын ойнайды, мүліктердің иесі Шон немесе Иво болатындығын жеңімпаз анықтайды. Ойын барысында Ивоның жаратылуының нақты себебі ашыққа шығады; түпнұсқа Иво Шонмен салыстырылатын интеллектіге ие қыз болған, бұл екеуі де көтере алмайтын жағдай. Оны екеуі ғана түсінетін ережелермен өлімге дейін ойналған ойында өлтіргеннен кейін, Шон өзінің әріптестерінің кек алуынан қашу үшін жаңа Ивоны жасады. Ойын ережелерін сақтап, жеңіліске ұшыраған Афра Шонды жойғыш сигналды тарату залына апарып, оны алдап жібереді. Мұнда сигналдың күші соншалық, Шонның хирургиялық бұғаттарын жеңіп, Иво бақылауды қайта алады. Енді өзінің жеке тұлғасымен және Шонның барлық интеллектуалдық қабілеттерімен бірге, Иво Афраның жүрегін жеңіп алады. Оқиғаның соңында оқырман Жер халқы жетілгеніне және жұлдызаралық сапарға дайындығына сену-сенбеуіне шешім қабылдауы керек.
Тақырыптар
"Макроскоп" сюжеті әртүрлі көздерден алынған көптеген тақырыптармен тоғысқан. Олардың арасында топтың төрт мүшесінің әрқайсысының жеке тұлғалық қасиеттеріне сілтеме жасалады. Гарольд астрологияны зерттейді, оның кейіпкері арқылы топ мүшелерінің белгілері ашылады: Иво – от белгісі, Афра – жер, Гарольд – ауа, Беатрикс – су. Бірнеше рет Энтони төрт адам ғана бірлесіп, біртұтас күйде әрекет ете отырып, оларға қойылған мәселелерді шеше алатынын айтады. Бұл қасиеттер кітап бойына, әсіресе Афра мен Шён арасындағы ойынның негізін құрайтын соңғы сахналарда зерттеледі. Энтони, әсіресе Афра арқылы, логика мен түсінік ұғымдарын зерттейді. Брэдті қайта тірілтуге жасаған тырысы сәтті болуға мүлде мүмкін емес еді, ол мұны білгенімен, назардан тыс қалдырды. Брэдтің өлімінен кейін өткен сотта Гарольд эмоция мен логика арасындағы айырмашылықты зерттейді, Афраның эмоцияларын қасақана басуы логиканы бұрмалауға әкелгенін көрсетеді. Бұл мәселе кітапта Шён онымен күрескен кезде қайта қарастырылады. Энтони Ивоны ақын Сидни Ланьердің бейнесі ретінде де пайдаланады. Ланьердің өлеңдерінің бөліктері кітап бойына қолданылады, ал кейбір жағдайларда кітаптағы үзінділер Ланьердің туындыларындағы тақырыптарды жақыннан көрсетеді. Кітаптағы кері көріністер арқылы Ланьердің өмірі зерттеледі.