Кіріспе
Заем берушінің қарыз алушыны кепілдікті сатуға мәжбүрлеу арқылы төленбеген қарызды қайтарып алу құқықтық процесі – психоанализдегі ұғым. Иемдену – бұл қарыз берушінің қарыз алушы төлемдерді тоқтатқаннан кейін қарыздың қалдығын қайтару үшін, қарыздың кепілдік етілген активін сатуға мәжбүрлеу арқылы алуға тырысатын құқықтық процесс. Формальды түрде, ипотекалық несие беруші (ипотека алушы) немесе басқа да залог иесі, ипотекалық несие алушының (ипотека берушінің) әділ өтеу құқығын сот шешімімен немесе заң бойынша (белгілі бір заңдық процедураны орындағаннан кейін) жоюға құқылы. Әдетте, қарыз алушы қарыз алу үшін үй сияқты мүлікті ипотекаға немесе кепілге қояды. Егер қарыз алушы қарызын төлемесе және несие беруші мүлікті қайтарып алуға тырысса, соттар қарыз алушы қарызды толығымен төлеген жағдайда, оған өтеуге тең құқық беруі мүмкін. Бұл құқық бар болғанымен, ол мүлікке салқымдама жасайды және несие беруші мүлікті қайтарып алатынына толық сенімді бола алмайды. Сондықтан, иемдену процесі арқылы несие беруші әділ өтеу құқығын дереу жоюға (яғни, болашақта мүлікті пайдалану мүмкіндігін тоқтатуға) және мүлікке заңды және әділ иелік құқығын алуға тырысады. Басқа залог иелері де меншік иесінің басқа қарыздарды өтеу құқығын жоюға құқылы, мысалы, төленбеген салықтар, мердігерлердің төленбеген еңбекақысы немесе үй иелері қауымдастығының төленбеген жарналары мен бағалаулары үшін. Тұрғын үй ипотекалық несиелеріне қатысты иемдену процесі – бұл банк немесе басқа кепілдік берушінің, меншік иесі несие беруші мен қарыз алушы арасындағы «ипотека» немесе «сенімгерлік актісі» деп аталатын келісімді бұзғаннан кейін жылжымайтын мүлікті сатуы немесе қайтарып алуы. Көбінесе, ипотеканы бұзу – мүлікке залог ретінде тіркелген вексельді төлеуді тоқтату болып табылады. Процес аяқталғаннан кейін, несие беруші мүлікті сата алады және түскен қаражатты ипотеканы және кез келген заңдық шығындарды өтеу үшін пайдаланады, сондай-ақ, әдетте «несие беруші ипотекасын немесе залогын иемденді» деп айтылады. Егер вексельде қайта өтеу шарты болса және сатудан түскен сома негізгі қарыз бен сыйақының қалған сомасын төлеуге жеткіліксіз болса, онда ипотека алушы кемшілік сомасын өндіріп алуға талап қоюға құқылы. АҚШ-тың көптеген штаттарында кемшілік сомасын есептеу үшін қарыздың негізгі сомасы, жинақталған сыйақы және адвокаттық ақы, сондай-ақ иемдену сатылымында несие беруші ұсынған сомадан кеміген сома кіреді.
the concept in psychoanalysis
Foreclosure is a legal process in which a lender attempts to recover the balance of a loan from a borrower who has stopped making payments to the lender by forcing the sale of the asset used as the collateral for the loan. Formally, a mortgage lender (mortgagee), or other lienholder, obtains a termination of a mortgage borrower (mortgagor)'s equitable right of redemption, either by court order or by operation of law (after following a specific statutory procedure). Usually, a lender obtains a security interest from a borrower who mortgages or pledges an asset like a house to secure the loan. If the borrower defaults and the lender tries to repossess the property, courts of equity can grant the borrower the equitable right of redemption if the borrower repays the debt. While this equitable right exists, it is a cloud on title and the lender cannot be sure that they can repossess the property. Therefore, through the process of foreclosure, the lender seeks to immediately terminate (that is, literally foreclose any future use of) the equitable right of redemption and take both legal and equitable title to the property in fee simple. Other lien holders can also foreclose the owner's right of redemption for other debts, such as for overdue taxes, unpaid contractors' bills or overdue homeowner association dues or assessments. The foreclosure process as applied to residential mortgage loans is a bank or other secured creditor selling or repossessing a parcel of real property after the owner has failed to comply with an agreement between the lender and borrower called a "mortgage" or "deed of trust". Commonly, the violation of the mortgage is a default in payment of a promissory note, secured by a lien on the property. When the process is complete, the lender can sell the property and keep the proceeds to pay off its mortgage and any legal costs, and it is typically said that "the lender has foreclosed its mortgage or lien". If the promissory note was made with a recourse clause and if the sale does not bring enough to pay the existing balance of principal and fees, then the mortgagee can file a claim for a deficiency judgment. In many states in the United States, items included to calculate the amount of a deficiency judgment include the loan principal, accrued interest and attorney fees less the amount the lender bid at the foreclosure sale.
Түрлері
Ипотекалық несие беруші, әдетте, ипотекалық шартта белгіленген уақытта, ең көп жағдайда төлемді жүзеге асыру бойынша бұзушылық туғаннан кейін белгілі бір мерзім өткен соң сот арқылы иеліктен айыруды бастауға құқылы. АҚШ, Канада және көптеген басқа елдерде иеліктен айырудың бірнеше түрі бар. Мысалы, АҚШ-та сот арқылы сату және сату құқығы ең көп қолданылады, бірақ басқа бірнеше АҚШ штаттарында басқа да тәсілдер мүмкін.
Соттық
Сот арқылы мүлікті алып қою, көбінесе соттық процедурамен алып қою деп аталады, ипотекаға алынған мүлікті соттың бақылауымен сатуды білдіреді. Түсімдер алдымен ипотеканы өтеуге, содан кейін басқа талапкерлерге, ал қалдық болған жағдайда ипотека берушіге/қарыз алушыға жұмсалады. Сот арқылы мүлікті алып қою АҚШ-тың барлық штаттарында қолданылады және көптеген штаттарда міндетті (Флорида штатында сот арқылы мүлікті алып қою талап етіледі). Несие беруші қарыз алушыға қарсы сотқа талап арыз берген арқылы сот арқылы мүлікті алып қою процесін бастайды. Барлық басқа да заңдық іс-әрекеттер сияқты, барлық тараптарға мүлікті алып қою туралы хабарлама беру қажет, бірақ хабарлама талаптары АҚШ штаттарында айтарлықтай өзгешеленеді. АҚШ-тағы мемлекеттік немесе жергілікті сотта (әдетте қысқа) сот отырысында талап арыздар алмасылғаннан кейін сот шешімі жарияланады. Сирек жағдайларда мүлікті алып қою туралы істер АҚШ федералдық соттарында қаралуы мүмкін. Сот өкілі сатуды қадағалайды және бар болған жағдайда заңдық құжаттарды және келісімшартты ресімдейді. Бұл жоғары сот судьясы немесе соттың арнайы тағайындаған төрешісі арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Сотқа жатпайтын
Сату күші бойынша алып қою, сондай-ақ соттан тыс алып қою деп аталады және көптеген штаттарда ипотека шартына сату күші туралы тармақ енгізілсе немесе нақты ипотеканың орнына осындай тармақ бар сенімділік актісі қолданылса, рұқсат етіледі. АҚШ-тың кейбір штаттарында, мысалы Калифорния және Техас штаттарында, «ипотека» деп аталатын шарттардың көп бөлігі іс жүзінде сенімділік актілері болып табылады. Бұл процесте ипотека ұстаушы сот бақылауынсыз мүлікті сатады (төменде егжей-тегжейлі түсіндіріледі). Бұл процесс әдетте сот арқылы сатуға қарағанда жылдам және арзан болады. Сот арқылы сату сияқты, ипотека ұстаушысы және басқа да залог иелері сатудан түскен қаражатқа бірінші және екінші кезекте талапкер болып табылады.
Қатаң
Басқа да түбіртектердің түрлері олардың қолжетімділігі шектеулі болғандықтан екінші деңгейлі деп есептеледі. Коннектикут, Нью-Гэмпшир және Вермонт сияқты бірнеше штаттарда қолданылатын қатаң түбіртекте, егер ипотека беруші сот ісін жеңіп алса, сот қарызкорға белгілі бір мерзім ішінде ипотеканы төлеуді бұйырады. Егер қарызкор төлемесе, ипотека ұстаушы мүлікті сатуға міндетті болмай, оның құқығына ие болады. Бұл түбіртектердің қолжетімділігі көбінесе мүліктің құны қарыздан кем болған жағдайда ғана болады ("су астында"). Тарихи тұрғыдан алғанда, қатаң түбіртек – түбіртектеудің бастапқы әдісі болған.
Жылдамдату
Жеделдету – АҚШ-тағы стандартты ипотекалық келісімшарттардың 16, 17 немесе 18-тарауларында кездесетін шарт. Әрбір ипотека үшін жеделдету шарттары бірдей болмайды, себебі ол несие беруші мен міндетті ипотека алушы(лар) арасындағы келісімдерге байланысты. Ипотекалық келісімшарттың талаптары бұзылған жағдайда, жеделдету шарты күшіне енеді. Егер қарыз алушы(лар) болашақта мүлікті сатып алушыға өткізсе, бұл жағдайда жеделдету шарты несие берушіге қарыздың барлық сомасын талап етуге мүмкіндік береді. Ипотекалық келісімшартта жеделдету туралы хабарламаны, келісімшартқа қол қойған міндетті ипотека алушы(лар)ға жіберу талабы көрсетілген. Әрбір ипотекалық келісімшарт қарыз алушы(лар)ға қарызын өтеу үшін белгілі бір мерзім береді. Қарыз алушы(лар)ға берілетін ең көп таралған мерзімдер әдетте 30 күнді құрайды, бірақ коммерциялық мүлік үшін бұл мерзім 10 күнге дейін қысқаруы мүмкін. Жеделдету туралы хабарлама талап хат және/немесе бұзу туралы хат деп аталады. Бұл хатта қарыз алушы(лар)ға қарызын қайтару үшін хаттың күнінен бастап 10 немесе 30 күн мерзім берілгені туралы хабарлама жіберіледі. Талап/Бұзу хаттары қарыз алушының барлық белгілі мекенжайларына тіркелген және қарапайым пошта арқылы жіберіледі. Ипотеканы жеделдету кезінде несие беруші хаттың күнінен бастап 30 күн ішінде есептелген қарызды өтеу сомасын ұсынуға міндетті. Бұл хат FDCPA (Fair Debt Collections Practices Acts) хаты және/немесе бастапқы хабарлама хаты деп аталады. Қарыз алушы(лар) қарызын қайтару немесе толық төлеу үшін мерзім көрсетілген екі хат алғаннан кейін, несие беруші осы мерзімнің аяқталуын күтуге тиіс, содан кейін ғана басқа шаралар қолдануға болады. 10 немесе 30 күн өткен соң жеделдету мерзімі аяқталды деп есептеледі және несие беруші мүлікті сату (фореклозинг) процесін бастауға құқылы. Несие беруші бұл сомаға төленбеген мүлік салығы мен мерзімі өткен төлемдерді де қосады, сондықтан қарыз алушының мүлікте жеткілікті үлесі болмаса, олар ипотеканың бастапқы сомасынан көп берешек болады. Несие берушілер қарызды жеделдетуді қарыз алушының мүлікті басқаға беруі (трансферт) жағдайында да қолдануы мүмкін, егер ипотека алушы мүлікті жалға беру, 3 жыл немесе одан астам мерзімге жалға беру, жер келісімшарты, мүлікке иелік құқығын беру, меншік құқығын немесе мүліктің бір бөлігін басқаға беру туралы хабарлауға міндетті болса. Бүгінгі таңдағы ипотекалық келісімшарттардың көп бөлігінде (бірақ барлығында емес) жеделдету шарттары бар. Бұл шартты қамтылмаған ипотеканың иесінде екі ғана мүмкіндік бар: барлық төлемдердің мерзімі келгенше күту немесе сотқа мүліктің бір бөлігін сатуға мәжбүрлеу туралы өтініш беру. Балама ретінде, сот мүлікті ипотекаға салынған күйінде сатуды бұйыруы мүмкін, ал сатудан түскен түсім ипотека ұстаушыға төленетін қарызды өтеуге жұмсалады.
Процесс
Емсалды тоқтату процесі жылдам немесе созылған болуы мүмкін және штаттан штатқа өзгереді. Қайта қаржыландыру, қысқа сату, балама қаржыландыру, кредитормен уақытша келісімдер немесе тіпті банкроттық сияқты басқа да нұсқаулар үй иелеріне емсалды тоқтатудан сақтанудың жолдарын ұсынуы мүмкін. Жеке қарыз алушылар мен үй иелерін кредиторлармен байланыстыратын веб-сайттар ипотекалық кредиторлардың төлем міндеттемелерін орындау кезінде дәстүрлі кредиторларды айналып өту механизмі ретінде көбейіп келеді. Штаттар арасында шағын айырмашылықтар болғанымен, емсалды тоқтату процесі әдетте бастапқы төлемдерді өткізіп алудан басталатын, сатуды жоспарлауға және соңында өтеу кезеңіне (болған жағдайда) дейін жүреді.
Қатаң және сот
АҚШ-та көптеген штаттарда ортақ құқықта сипатталған екі түрлі соттан тыс иелік алу бар. "Иелік құқығын беру" немесе "қатаң соттан тыс иелік алу" арқылы қарыз беруші нота иесі мүліктің құқығы мен иелігін қарыздың толық өтелуі ретінде талап етеді, әдетте шарт бойынша. "Соттан тыс иелік алу" (немесе, мүмкін, "сот арқылы иелік алу") деп аталатын қарапайым сот процесінде несие беруші борышкерге қарсы штаттық сотқа шағымдануға тиіс. Несие берушінің пайдасына соңғы үкім шығарылғаннан кейін (әдетте жедел үкім), мүлік округ шерифі немесе соттың басқа өкілі арқылы аукционға қойылады. Көптеген штаттар мүліктің құны борыш сомасынан әлдеқайда жоғары болған жағдайда, борышкердің мүліктегі кез келген үлесін қорғау үшін, сондай-ақ мүлікті алуға ниеттенген несие берушінің стратегиялық соттан тыс иелік алуын болдырмау үшін мұндай процедураны талап етеді. Осы соттан тыс иелік алу кезінде шериф аукционда жеңімпазға құжатты береді. Банктер және басқа қаржы институттары сату кезінде берешектің сомасына тең ұсыныс білдіре алады, бірақ ұсынысқа әсер ететін басқа да факторлар бар, егер басқа сатып алушылар болмаса, несие беруші жылжымайтын мүлікке құқық алады.
Сотқа жатпайтын
Тарихи тұрғыдан алғанда, сот арқылы жүзеге асырылған ипотекалардың басым көпшілігі қарсылықсыз болды, себебі көптеген қарыз алушылардың адвокатты жалдауға қаражаты жетпейді. Сондықтан АҚШ-тың қаржылық қызметтер индустриясы 19-ғасырдың ортасынан бері мемлекеттік соттарды даусыз істермен толықтырмайтын, сондай-ақ несие құнын төмендететін (қолдан келген жағдайда кепілдікті қайтару құны ескерілуі тиіс болғандықтан) жылдам ипотекалау процедураларын лоббилеуде. Несие берушілер де ипотекалық сот процесін қысқарту қарыз алушылар үшін психологиялық тұрғыдан жеңілірек болады деп санайды, себебі сотқа шақырудың салдарынан туындайтын қорқыныштан аулақтауға болады. Осыған жауап ретінде АҚШ штаттарының көпшілігі соттан тыс ипотекалау процедураларын қабылдады, онда ипотека беруші (немесе көбінесе ипотека берушінің сервистік қызметкерінің адвокаты, уәкілді агенті немесе сенімді тұлғасы) қарыз алушыға дефолт туралы хабарлама (NOD) және жылжымайтын мүлікті сату ниеті туралы хабарлайды, бұл хабарлама штат заңдарымен белгіленген нысанда болуы керек; кейбір штаттарда NOD мүлікке тіркелуі де қажет. Бұл типтегі ипотекалау "заңды" немесе "соттан тыс" ипотекалау деп аталады, себебі ипотека беруші ипотекалауды бастау үшін сотқа шағымдануы міндетті емес. Бірқатар штаттар қосымша процедуралық талаптар қояды, мысалы, сот кеңсесінің мөрімен расталған құжаттарды ұсыну; Колорадо штаты жеке сенімді тұлғаның орнына, ипотекалық несиелерді жүзеге асыруға маманданған мемлекеттік "публикалық сенімдіні" пайдалануды талап етеді. Алайда, көптеген штаттарда соттан тыс ипотекалауға қатысатын жалғыз мемлекеттік лауазым иесі – округтік тіркеуші, ол тек сатуға дейінгі хабарламаларды және сату кезінде сенімді тұлғаның актісін тіркейді. Бұл "сату құқығы" түріндегі ипотекалауда, егер қарыз алушы дефолтты жоюға сәкіссіз болса немесе сатуды тоқтату үшін басқа да заңды шараларды (мысалы, ипотекалауды уақытша тоқтату үшін банкроттыққа жүгіну) қолданбаса, ипотека беруші немесе оның өкілі шериф аукционына ұқсас ашық аукцион өткізеді. Ескере кеткен жөн, несие берушінің өзі аукционда мүлікке ұсыныс бере алады және ол "ақшалай ұсыныс" (көзқарас бойынша қарыз сомасына негізделген ұсыныс) бере алатын жалғыз үміткер, ал қалған барлық үміткерлер аукционшыға дереу (немесе өте қысқа мерзімде) ақшаны немесе ақшалай эквивалентті құралды (мысалы, кассалық чек) ұсынуға қабілетті болуы керек. Аукциондағы ең жоғары баға берген адам бұрынғы иесінің құқықтарынан босатылған жылжымайтын мүліктің иесі болады, бірақ бұл мүлік ипотекалық ипотекадан жоғары тұрған кепілдіктермен (мысалы, жоғары ипотекалық ипотека, төленбеген мүлік салығы, арамшөптерді жою/бұзу құны) жүктелген болуы мүмкін. Бұрынғы тұрғын өз еркімен үйден шықпаған жағдайда, үйді иелену үшін қосымша заңдық шаралар, мысалы, шығарып жіберу қажет болуы мүмкін.
Қорғау
Кейбір АҚШ штаттарында, әсіресе сот арқылы ғана ипотеканы алуға болатын жерлерде, конституциялық міндетті сот процедурасының мәселесі кейбір кредиторлардың ипотеканы алу мүмкіндігіне әсер етті. Огайо штатында Огайо Солтүстік округінің федералды округ соты кредиторлардың көптеген ипотекалық талаптарын қабылдамады, себебі кредиторлар өздері мүдделі тарап екенін дәлелдей алмады. 2008 жылдың маусым айында Колорадо округ сотында да осыған ұқсас жағдай болды. Керісінше, алты федералды сот округінде және соттан тыс ипотекалық рәсімдердің көпшілігінде (Калифорния сияқты) міндетті сот процедурасы негіссіз қорғаныс ретінде танылды. Соттан тыс ипотека алудың мақсаты – мемлекеттік органның (яғни соттың) қатыспауында. Конституциялық міндетті сот процедурасының құқығы адамдарды жеке тұлғалардың емес, мемлекеттік органдардың азаматтық құқықтарын бұзуынан ғана қорғайды. (Каунти клеркінің немесе тіркеушінің қажетті құжаттарды тіркеуге қатысуы міндетті сот процедурасын қолдану үшін жеткіліксіз деп танылды, себебі олар заң бойынша барлық құжаттарды минималды форматтау талаптарына сай тіркеуге міндетті және нақты ипотекалық рәсімді жүргізуге бола ма, жоқ па, деген шешімді қабылдауға құқығы жоқ.) Тағы бір себеп – борышкерлер сот арқылы ипотекалық рәсімдердің қосымша қорғалуын қаласа, сату құқығы бар сенімхаттың орнына дәстүрлі ипотекамен қамтамасыз етілген несие беруге дайын кредиторды табуы керек. Соттар сондай-ақ соттан тыс ипотекалық рәсімдерді рұқсат ету немесе реттеу арқылы заң актісі бұл рәсімді мемлекеттік әрекетке айналдырады деген пікірді де негіссіз деп таныды.
Адилетті түрде иемдену
Кейбір штаттарда қолжетімді "қатаң сот арқылы ипотеканы өндіріп алу" ипотекалық сату сатып алушының заңды құқығы болып табылады. Сатып алушы сотқа ардагер борышқа қатысты кіші кепілдік иеленушілердің құқықтарын жойлайтын қаулы шығару үшін өтініш беруі керек. Егер кіші кепілдік иеленуші сот белгілеген мерзім ішінде наразылық білдірмесе, оның кепілдігі жойылады және сатып алушының меншік құқығы тазаланады. Бұл әсер ағылшын ортақ құқығындағы меншік құқығының өтелуінің дамуына жауап ретінде пайда болған қатаң сот арқылы ипотеканы өндіріп алумен бірдей.
Атауды іздеу және салықтық кепілдік беру мәселелері
Көптеген юрисдикцияларда, ипотеканы жоюға тырысатын кредитор жылжымайтын мүліктің құқығын тексеруді және сот шешімімен, шарт бойынша немесе заңмен немесе басқа да нормативтік актілермен мүлікке талаптары болуы мүмкін барлық басқа тұлғаларды хабарлауды қалыпты жасайды, осылайша олар сот процесіне қатысып, өз мүдделерін білдіре алады. Бұл сотқа іс жүргізу тоқтатылғаны туралы шағым беру және оны тіркеу арқылы жүзеге асырылады, бұл ипотекалық сот ісінің басталғаны туралы хабарлама береді. АҚШ-тың барлық юрисдикцияларында, федералды салық борышы бар жылжымайтын мүлікті сатуға тырысатын кредитор, сату күніне 25 күн бұрын Ішкі Кірістер Қызметіне (IRS) хабарлауға міндетті. Хабарлама бермеу сатылғаннан кейін мүлікке талаптың жабысып қалуына әкеледі. Сондықтан, кредитор жергілікті федералды салық борыштарын тексеруі өте маңызды, егер ипотекаға қатысушы тұлғаларға қарсы федералды салық борышы болса, IRS-ке тиісті хабарлама жіберіледі. IRS федералды салық борышын рәсімдеу туралы толық ақпаратты ұсынады.
Мүлікті алып қоюға қарсылық білдіру
Сатып алу құқығы әділдік құқығы болғандықтан, соттан түйіндеу талап ету әділдік негізіндегі шара болып табылады. Қарыз алушы сатып алу құқығын сақтау үшін сотқа тыйым салу туралы өтініш беруге құқылы. Егер мүлікті қайтару жақын болса, қарыз алушы уақытша тыйым салу бұйрығын алуға өтініш беруі керек. Алайда, қарыз алушы қарыз сомасына тең кепілдік беруге міндетті болуы мүмкін. Бұл кредиторды қорғайды, егер соттан түйіндеуді тоқтатуға жасалған әрекет тек қарыздан қашу мақсатында болса. Қарыз алушы банкке қарсы талап ашу арқылы қарыздың заңдылығына күдік тудырып, соттан түйіндеуді тоқтатуды және келтірілген залапты өтеуді талап ете алады. Соттан түйіндеу ісінде несие беруші өзінің түйіндеу құқығына ие екенін дәлелдеуге міндетті. АҚШ-тың бірнеше штаты, соның ішінде Калифорния, Джорджия және Техас, қарыз алушы соттан түйіндеудің заңсыздығын талап етуі үшін алдымен "төлем ұсыну" талабын қояды. Бұл талап "әділеттілікті іздеген адам алдымен әділдік жасауы керек" деген әділдік принципіне және келісімшартты бұзуды талап ететін тарап алдымен келісімшарт бойынша алған барлық пайданы қайтаруы керек деген жалпы құқықтық ережеге негізделген. Яғни, соттан түйіндеудің заңсыздығын талап ету үшін қарыз алушы түйіндеу сатылымынан бұрын қарыздың барлық қалған сомасын заңды төлем түрінде ұсынуы керек. Калифорнияда осы ереженің ең қатаң түрі қолданылады, онда несие беруші сатудан бұрын қаражатты алуы тиіс. Бір төлем ұсынысының әрекеті жеткіліксіз деп танылды, өйткені чек жұма күні өткен түйіндеу сатылымынан кейін үш күн өткен дүйсенбіде FedEx арқылы келді. Кем дегенде бір оқулық төлем ұсыну ережесіндегі парадоксқа сын көтерді, атап айтқанда, егер қарыз алушыда барлық соманы дереу төлеуге жеткілікті қаражат болса, ол оны бұрыннан төлеп қояр еді және несие беруші одан түйіндеуді талап етпес еді, бірақ бұл ереже аталған штаттарда қолданыста болып қала береді. Кейде қарыз алушылар соңғы сәтте (әдетте басқа мүлкі жоқ активтерді шұғыл сату арқылы) жақсы төлем ұсыну үшін жеткілікті қаражат жинап, осылайша түйіндеу процесіне қарсы шығу құқығын сақтайды. Соттар мұндай қарыз алушылардың шұғыл сатудан келген шығындарын түйіндеуді жүзеге асырып жатқан несие берушілерден өндіріп алу әрекеттеріне ыңғайсыз қарады. Бір маңызды сот ісі несие беру практикасының заңдылығына күдік тудырады және осы іс несие беруге қатысты әртүрлі талаптардың дәлелі ретінде жиі сілтеме жасалады. Монтгомеридің бірінші ұлттық банкі Джером Дейлиге қарсы істе Джером Дейли банк оған берілген ақша несие шартына қол қойылған кезде жасалғандықтан заңды түрде сыйақы ұсынбағанын мәлімдеді. Аңыз бойынша Дейли жеңіп, қарызын қайтарудан босатылып, банк оның мүлкін қайтарып ала алмады. Шындығында, "шешім" (көбінесе "Кредит-Ривер шешімі" деп аталады) соттар тарапынан жарамсыз деп танылды. Нью-Йорктегі жақындағы сот ісінде сот несие берушінің қысқаша сот шешімі бойынша түйіндеуді талап ету әрекетін қабылдамады, өйткені несие беруші өзінің түйіндеу ісін қолдау үшін тиісті антпен берілген мәлімдемелер мен құжаттарды ұсынбады, сондай-ақ ұсынылған құжаттар мен антпен берілген мәлімдемелер әдеттегі бизнес процесінде дайындалмаған. Көптеген қарыз алушылардың адвокаттары қарыз алушыға есептік жазбаларын тазалау және қарызды өтеу үшін қосымша 3 ай беру үшін несие берушінің 90 күндік алдын ала хабарлау талабын орындағанын дәлелдеуін талап етеді, осылайша түйіндеу процесін кейінге қалдырып, ұзартады.
Алып қою аукционы
Кез келген субъект (АҚШ-та әдетте округ шерифі немесе оның өкілі) ипотекалық несие бойынша қалған соманы бастапқы баға ретінде белгілеуге құқылы. Дегенмен, мүліктің бағасының қалыптасуына әсер ететін бірнеше фактор бар, оның ішінде банкроттық шешімдері де. Нарық нашар болған жағдайда, ипотеканы тоқтатушы тарап, егер несиеге кепілдік етілген жылжымайтын мүліктің құны несиенің қалған негізгі сомасынан кем деп санайтын болса, бастапқы бағаны төмендетуі мүмкін. Ипотекалық шаралар туралы хабарламадан бастап мүліктің нақты сатылуына дейінгі уақыт, ипотека тоқтату әдісіне (сот арқылы немесе соттан тыс) байланысты көптеген факторларға тәуелді. Егер қалған ипотекалық сома үйдің нақты құнынан жоғары болса, онда ипотеканы тоқтатушы тарап аукционда осы баға деңгейінде ұсыныстар алуы қиын. Ипотекалық аукционнан өткен, бірақ ешқандай қолайлы ұсыныс алмаған үй ипотекалық несиенің иесіне тиесілі болып қалады. Осындай мүліктің қоры REO (кәсіптік жылжымайтын мүлік) деп аталады. Мұндай жағдайларда, меншік иесі/сервистік оператор оны стандартты жылжымайтын мүлік арналары арқылы сатуға тырысады.
Қарыз алушының қосымша міндеттемелері
Ипотекалық несие алушыдан жеке ипотекалық сақтандыруды немесе PMI төлеу талап етілуі мүмкін, егер оның негізгі ипотекасының негізгі сомасы оның мүлкінің құнының 80% -дан жоғары болса. Көп жағдайда сақтандыру талаптары несие берушіге несие сомасының белгілі бір бөлігін қайтаруды қамтамасыз етеді, бұл өндіріс сатылымынан түскен қаражаттан немесе ЖМК-дан немесе олардың үйлесімінен жүзеге асырылады. Дегенмен, жылжымайтын мүлік нарығында өтімділік болмаған жағдайда немесе жылжымайтын мүлік бағасы төмендесе, ипотекаға алынған мүлік қалған негізгі сомадан арзанға сатылуы мүмкін, және шығынды өтеуге арналған сақтандыру болмауы мүмкін. Мұндай жағдайда, ипотеканы өндіріп алу процесін қадағалайтын сот, ипотекалық несие алушыға қатысты кемшілік туралы шешім шығаруы мүмкін. Кемшілік туралы шешімдерді қарыз алушының басқа мүліктеріне кепілдік салу үшін пайдалануға болады, бұл ипотекалық несие алушыны соманың айырмасын төлеуге міндеттейді. Бұл несие берушіге ипотекалық несие алушының басқа активтерінен (бар болса) борыштың қалған бөлігін заңды түрде өндіріп алу құқығын береді. Бұл ережеге ерекшеліктер бар. Егер ипотека қайта талап етілмейтін борыш болса (бұл АҚШ-та меншік иесінің тұрғын үй ипотекасы үшін жиі кездеседі), несие беруші қарыз алушының активтерін шығындарын өтеу үшін іздеуге құқылы емес. Кемшілік туралы шешімді іске асыруға несие берушінің мүмкіндігі штат заңдарымен шектелуі мүмкін. Калифорнияда және АҚШ-тың басқа бірнеше штатында бастапқы ипотека (сатып алу кезінде алынған) әдетте қайта талап етілмейтін борыш болып табылады; бірақ қайта қаржыландыру және үй капиталы бойынша несиелік желілер солай емес. Егер несие беруші кемшілік туралы шешімді іске асыруды қаламаса немесе ипотека қайта талап етілмейтін болғандықтан оны іске асыра алмаса және шығынды қабылдаса, қарыз алушы "кешірілген борыш" деп есептелсе, төленбеген сомаға табыс салығын төлеуі керек болуы мүмкін. Алайда, салық заңдарына енгізілген соңғы өзгерістер осы сомаларды есептеу тәсілін өзгертуі мүмкін. Ипотекаға алынған мүліктің өндірілімінен туындаған басқа несиелерге байланысты барлық кепілдіктер (екінші ипотека, HELOC) өндірілім кезінде "жойылады".
Қайта келіссөз жүргізу мүмкіндігі
АҚШ-тағы тұрғын үй бағасының көтерілуі және одан кейінгі субпримдік ипотекалық дағдарысынан кейін ипотекалық несиелерді қайта келісуге немесе өзгертуге қызығушылық артты, ал кейбір сарапшылар дағдарыстың "несие берушілердің ипотеканы қайта келісуге құлықсыздығымен" ушыққанын болжады. Үкіметтік бағдарламалар, мысалы, Home Affordable Refinance Program (HARP) тұрғын үй иелеріне үй бағасының төмендеуіне байланысты дәстүрлі қайта қаржыландыру мүмкіндігі болмаған жағдайда, ипотекалық несиелерін қайта қаржыландыруға мүмкіндік береді. Бірақ көптеген несие берушілер "қос жолмен" жұмыс істеді, яғни қарыз алушымен "несие өзгерту" туралы келісімдер жүргізіп, сонымен бірге қарыз алушының мүлкін сатуға дайындық жасады. Қарыз алушылар осы амалдарға алданғанын айтып, "несие өзгерту процесінде" екендіктерін ойлап, үйлері ипотекалық аукционда сатылып кеткеніне кейіннен таң қалды. Калифорния штаттық заңнама арқылы осы "қос жолмен" жұмыс істеуді тоқтатуға қадам жасады – Тұрғын үй иелерінің құқықтары туралы заң – AB 278, SB 900, ол 2013 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді.
Үй шаруашылықтарының ипотекалық ипотекадан кейінгі тәжірибесі
2011 жылы Федералды резервтік қордың жариялаған зерттеу еңбегі, «АҚШ үй шаруашылықтарының ипотекадан кейінгі жағдайы», 1999 мен 2010 жылдар аралығында 37 миллионнан астам адамның несиелік есептерін пайдаланып, ипотекадан кейінгі мінез-құлқы, әсіресе болашақ қарыз алу және тұрғын үйге қатысты тұтынуын зерттеді. Зерттеу мынадай қорытындыларға келді: 1) Ипотекаға түскен адамдардың орташа есеппен 23%-ы ипотека процесі басталғаннан кейін бір жыл ішінде көшкен. Ал салыстыру үшін алынған топта (ипотекаға түспеген) көшіп кеткендердің көрсеткіші 12% болды; 2) Ипотекадан кейін қарыз алғандардың 30%-ы ғана бұрынғы тұрған жерінен кемінде 25%-ға орташа табысы төмен аудандарға көшкен; 3) Ипотекадан кейін көшкен адамдардың көпшілігі нашаррақ жағдайға немесе тығыз қоныстанған жерлерге көшкен жоқ; 4) Ипотекаға түскен және салыстыру тобы арасында үй шаруашылығының мүшелерінің санында ерекше айырмашылық байқалған жоқ. Дегенмен, ипотекадан кейін үй шаруашылығының мүшелерінің саны мен құрамы бұрынғыдай қалған адамдардың үлесі тек 17% болды. Ал салыстыру тобының 46%-ы үй шаруашылығының мүшелерін сақтап қалды; 5) Ипотекадан кейін қалғандардың шамамен 20%-ы ғана бір адамның ипотекалық несиесі бар үйлерде тұруды таңдады. Жалпы, авторлар «Бұл аз эффекттің себебі ипотекаға әкелген жағдайдың ұзаққа соқпауында, несиелік есепке ипотеканың әсерінен туындаған несиелік шектеулердің үлкен болмауында, немесе тұрғын үй қызметтерінің басқа тұтыну түрлеріне қарағанда аз серпімді болуында болуы мүмкін» деген қорытынды жасады.
Тиісті демографиялық көрсеткіштер
Соңғы тұрғын үй зерттеулері көрсетіп тұр, аз ұлтты отбасылар үй иелігінен айырылу қаупіне пропорционалды түрде бейім. Басқа да көптеп кездесетін топтарға афроамерикандықтар, жалдамаға тұратын отбасылар, балалы отбасылар және шетелден келген үй иелері жатады. Мысалы, статистикаға сәйкес, афроамерикандық сатып алушылар ақ нәсілді сатып алушыларға қарағанда 3,3 есе көп үй иелігінен айырылып отыр, ал латиноамерикандық және азиялық сатып алушылар тиісінше 2,5 және 1,6 есе көп. Тағы бір статистикалық мысал ретінде, 2007 жылы Нью-Йорк қаласында болған үй иелігінен айырылудың 60 пайызынан астамы жалдамаға берілген мүліктерге қатысты. Еліміз бойынша үй иелігінен айырылудың 20 пайызы жалдамаға берілген үйлерден туындады. Мұның бір себебі – осы адамдардың көпшілігі жоғары тәуекелді субпримдік несиелермен қарыз алған. Бұл саладағы зерттеулердің жетіспеуі үш мәселеге әкеп соқтырады. Біріншіден, үй иелігінен кімнің айырылып жатыр екенін анықтамау болашақта осы тенденцияны болдырмауға немесе азайтуға бағытталған саясат пен бағдарламаларды әзірлеуді қиындатады. Екіншіден, зерттеушілер соңғы үй иелігінен айырылудың, бұрын тең мүмкіндікке ие болмаған кейбір топтардың үй иелігіндегі жетістіктерін қаншалықты кері қайтарғанын анықтай алмайды. Үшіншіден, зерттеулер әсерлердің қоғамдық деңгейдегі аспектілеріне тым көп назар аударады, тіпті ең көп зардап шегетін жеке отбасылар екенін ескермейді. Көптеген адамдар өздерінің немесе туыстарының денсаулық жағдайын үй иелігінен айырылудың басты себебі деп көрсетеді. Көптегендері денсаулық сақтанумен қамтылмағандықтан, медициналық қажеттіліктерін толыққанды қамтамасыз ете алмайды. Бұл, үй иелігінен айырылудың осал топтарға тиетінін көрсетеді. Үй иелігінен айырылғаннан кейін кредиттік рейтингке елеулі әсер етеді. Ипотека төлемін 30 күн кешіктірген жағдайда орташа алғанда 40-110 ұпай, 90 күн кешіктіргенде 70-135 ұпай, ал толыққанды үй иелігінен айырылу, жылдам сату немесе мүліктің орнына басқа құжат беру 85-160 ұпайға дейін төмендейді.
Соңғы үрдістер
2009 жылы АҚШ Конгресі 700 миллиард долларлық қаржы саласына көмек көрсету арқылы экономиканы құтқаруға тырысты; алайда, елдің өршіл экономикалық төмендеуінің түпкі себебі – тұрғын үй нарығының күрт құлдырауы деген консенсус қалыптасты. Қаржы институттарын құтқаруға миллиардтаған доллар жұмсағаннан кейін экономиканың одан бетер дағдарысқа ұшырағанын көрген либерал және консервативті экономистер мен заң шығарушылар экономикалық ынталандыру туралы заң жобасын олар негізгі проблема деп санайтын тұрғын үй нарығына қайта бағыттауға ұсыныс жасады. Бірақ тұрғын үй нарығына көмек көрсету жөніндегі келісімге қарамастан, бәсекелес жоспарлар бойынша кімге көбірек пайда тиетіні туралы үлкен дау болды. Демократтар ақшаны ең қиын жағдайдағы адамдарға тікелей бағыттауды қаласа, республикашылар барлық үй сатып алушыларға бағыттауды ұсынды, олардың пікірінше, көтеріліс барлық қайықтарды бірге көтереді. 2010 жылы шілде мен қыркүйек аралығында ипотекалық төлемді орындамағандықтан үйді жоғалту туралы хабарлама алған үйлердің саны 14%-ға өсті. Сол жылы әр 45 үйдің біріне сотқа шақыру қағазы келді, ал бұл проблема еліміздегі жұмыссыздық деңгейінің өсуімен бірге кеңінен тарады. Банктер ипотекалық төлемдерін уақтылы төлемегендерге төзімсіздік танытып, өте агрессивті әрекет етті, нәтижесінде бұрынғыдан да көп отбасы үйді жоғалту процесіне ертерек қатысты. 2011 жылы банктер 800 мыңнан астам үйді қайтарып алуға дайын тұрды. 2010 жылы үйді жоғалту көрсеткіші ең жоғары болған қалалар: Лас-Вегас, Невада; Форт-Майерс, Флорида; Модесто, Калифорния; Скоттсдейл, Аризона; Майами, Флорида; және Онтарио, Калифорния. Осы қалалардың географиялық әртүрлілігі олардың ірі қалалар екендігімен толықтырылады. 2010 жылы Хьюстон, Техас қаласында 26%-ға, Сиэтл, Вашингтон қаласында 23%-ға, Атланта, Джорджия қаласында 21%-ға өсім тіркелді. Осы қалаларда жұмыссыздық деңгейі ең төмен болды. Керісінше, үйді жоғалту көрсеткіші ең төмен болған қалалар: Рим, Нью-Йорк; Саут-Берлингтон, Вермонт; Чарлстон, Батыс Вирджиния; Брайан, Техас; және Таскалуса, Алабама. Таңқаларлық емес, осы аймақтарда еліміздегі жұмыссыздық деңгейі ең жоғары болды, бұл осы арақатынасты одан әрі көрсетеді. RealtyTrac компаниясының бас директоры Джеймс Саккасионың сөзімен: "2010 жылы елдің ең қиын жағдайға тап болған тұрғын үй нарығындағы үйді жоғалту толқыны аздап қайтты. Дегенмен, осы нарықтардағы үйді жоғалту деңгейі тарихи көрсеткіштерден 5-10 есе жоғары болып қала берді, олардың ішінде тәуекелдің терең жарықтары сақталып, 2011 жылы және одан кейін де жаңа үйді жоғалту толқындарын тудыруы мүмкін."
“Foreclosure floodwaters receded somewhat in 2010 in the nation’s hardest hit housing markets. Even so, foreclosure levels remained five to 10 times higher than historic norms in most of those hard hit markets, where deep fault lines of risk remain and could potentially trigger more waves of foreclosure activity in 2011 and beyond.”
Емгершектің әсері
Foreclosure-дың әсері тек үй иелеріне ғана емес, сонымен қатар қалалар мен аудандарға да таралады. Жоғары foreclosure деңгейіне ие қалаларда қылмыс пен ұрлық көбейеді, тастап кетілген үйлерге еніп-шығу оқиғалары жиі болады, аулаларда қоқыстар жиналады және жыныстық қызмет көрсету артып кетеді. Foreclosure көршілес үйлердің сатылуына екі деңгейде – кеңістік және уақыт бойынша – әсер етеді. Белгілі бір уақыт аралығында foreclosure сатуға тырысатын мүлікке қаншалықты жақын болса, соғұрлым теріс әсері зор болады. Қолданылып жүрген көзқарас бойынша, foreclosure-дың артуы көршілес мүліктердің сату құнының төмендеуіне алып келеді, бұл өз кезегінде тұрғын үй дағдарысының ұзаруына себеп болады. Foreclosure-дың тағы бір маңызды әсері – балалардың мектепке қатысты ұтқырлығы. Жалпы, зерттеулер көрсеткендей, мектеп ауыстыру балалар үшін зиянды, бірақ бұл бастапқы және жаңа мектептердің сапасына байланысты. Нью-Йорк қаласында жүргізілген зерттеуде мектеп ауыстырған оқушылардың көпшілігі орташа есеп бойынша төмен нәтижелер көрсетіп, жалпы білім деңгейі төмен мектептерге түсетіні анықталды. Бұл ауысулардың жеке оқушылардың оқу үлгеріміне тигізетін әсерін одан әрі зерттеу қажет. Foreclosure адамдардың эмоционалдық және физикалық денсаулығына да әсер етеді. 250 қатысушыдан тұратын бір зерттеуде олардың 36,7%-ы ауыр депрессияға қатысты скринингтік критерийлерге сай келді. Алайда, 2009 жылғы Ұлттық активтерді басқару агенттігі туралы заңның 9-бөлігінің 4-тарауы foreclosure-ға тең келетін, бірақ тек NAMA ғана қолдана алатын иелену бұйрықтарын қарастырады.
Қытай Халық Республикасы
Қытай Халық Республикасында сот арқылы борышты өндіріп алу рәсімдерінің бір түрі ретінде заңсыз алып қою жүзеге асырылады, бұл кепілдік және меншік құқығы туралы заңдармен ғана рұқсат етіледі. Қытай Қытай Халық Республикасының Конституциясына (1988 жылғы 12 сәуірде қабылданған) түзетулер енгізіп, жер құқығын "берілген жер құқығынан" "бөлінген жер құқығына" ауыстыруға мүмкіндік берді, осылайша жеке меншік жер иелігіне жол ашылып, жерді жалға беруге, лизингке беруге және ипотекаға салуға мүмкіндік туды. 1990 жылғы Жер пайдалану құқығын беру туралы ережелер осы мәселені одан әрі дамытты, одан кейін Қалалық жылжымайтын мүлік туралы заң (1994 жылғы 5 шілдеде қабылданған), "Қытай Халық Республикасының қауіпсіздік туралы заңы" (1995 жылғы 30 маусымда қабылданған) және "Қалалық ипотека шаралары" (1997 жылғы 9 мамырда жарияланған) жерді жекешелендіруге және ипотекалық несие беру практикасына әкелді.
Ипотека және ипотекалық несиелерді алып қою
Қытай заңдары мен ипотекалық практикасы мүмкіндігінше сот арқылы ипотеканы алуды болдырмау үшін сақтық шараларын қабылдады. Оларға міндетті қосымша кепілдік, келісімшартты жою (Қытайдың Келісімшарт заңы), сондай-ақ қарыз алушыға ескертпестен, қарызды жабу үшін несие беруші банкте шот ашу кіреді. Ипотека беруші, ипотекалық міндеттеме бойынша сотқа жүгінуге, жалпы сот шешімі алуға және ипотеканы алу процедурасын бастамай-ақ, ипотека берушінің өзге мүлкінен соманы өндіріп алуға құқылы. Барлық басқа мүмкіндіктер таусылған жағдайда, несие беруші сот арқылы ипотеканы алу туралы шешім шығаруға өтініш бере алады. "Азаматтық процессуалдық кодекске" сәйкес, ипотеканы алу процесі алты ай ішінде аяқталуға тиіс, бірақ бұл ипотека берушінің сотқа шешімді орындау туралы өтініш беруі сияқты бірнеше факторға байланысты. Ипотеканы алу рәсімі лицензиясы бар аукционшы жүргізетін аукцион арқылы ресми түрде жүзеге асырылады.
borrower. A mortgagee may sue on a note without foreclosing, obtain a general judgment, and collect that judgment against other property of the mortgagor, without foreclosing. When all other avenues have failed a lender may seek a judgement of foreclosure. Under the "Civil Procedure Law", foreclosures should be finalized in a six month time frame but this is dependent on several things including if the mortgager applies to the court for execution of the judgment. Mortgages are formally foreclosed at auction by a licensed auction specialist.
Филиппин
Филиппинде ипотеканы өндіріп алудың екі тәсілі бар. Ипотека беруші 1997 жылғы Азаматтық процессуалдық кодекстің 68-бабында және №3135 заңында белгіленгендей, сот арқылы немесе соттан тыс жолмен ипотеканы өндіріп алуға құқылы. Сот арқылы ипотеканы өндіріп алу мүліктің орналасқан жерінің аймақтық сотына шағым беру арқылы жүзеге асырылады. Судья қарызкорға 90-120 күн ішінде қарызды төлеуді міндеттейтін үкім шығарады. Егер аталған мерзімде қарыз төленбесе, сот үкімін орындау үшін ипотекалық сату жүзеге асырылады. Бұл сату өкілеттігі негізінде жүзеге асырылады. Бұл екі тәсіл нақты жылжымайтын мүлікке ғана қатысты екенін ескеру қажет. Жылжымалы мүліктің ипотекасын (қозғалмалы мүліктің ипотекасын) өндіріп алу №1506 заңның 14-бабымен реттеледі, ол ипотека берушіге жылжымалы мүлікті ашық саудада сатуға құқық береді. Сондай-ақ, жылжымалы мүліктің ипотекасына қатысты заң, тараптар келісімге келген жағдайда, ипотеканы жеке сатуға тыйым салмайды деп белгіленген.
Испания
АҚШ-тан өзгеше, онда сот шешімімен иеліктен айырылу – бұл соңғы нүкте болса, Испаниядағы иеліктен айырылу туралы сот отырысы үй иесінің қиындықтарының жаңа бастамасы ғана. Олар банкке көп жыл бойы жұмыс істеуге мәжбүр болады және тіпті көлік сияқты ешбір мүлікке ие бола алмайды. Испаниялық ипотека несиесін алғандар банктің қарызының толық сомасын, сондай-ақ айыппұлдық сыйақы мен сот шығындарын төлеуге жауапты. Мұның көп бөлігі Испанияның "Еуроаймақта" ең жоғары жұмыссыздық деңгейін көрсетуімен байланысты. АҚШ-тан айырмашылығы, банкроттық – тиімді шешім емес, себебі ипотекалық қарыз одан шығарылмайды. Басқа Еуропа елдерінен өзгеше, сіз сотқа қарызыңызды жеңілдету үшін жүгіне алмайсыз. Осы саясатқа байланысты Испания Парламентінде көптеген пікір таластар болды, бірақ үкімет бұл саясатты сақтау испан банктерін АҚШ-тағыдай жағдайға түсірмейді деп сендіреді. Испаниядағы банктердің иелігінде шамамен 100 миллиард еуроға бағаланған жылжымайтын мүліктер бар, сондықтан олар сот шешімімен алынған мүліктен тез құтылуға тырысады.
Оңтүстік Африка
Дамушы ел үшін Оңтүстік Африкада тұрғын үй беруді жекешелендіру салдарынан ипотекадан алудың жоғары деңгейі байқалады. Ипотекадан алуға ең қарсы келетін ұйымдардың бірі – Батыс Кап анти-эвакуациялық науқаны, олар ипотекадан алуды конституцияға қайшы деп санайды және оның әсіресе осал, кедей халыққа ауыр тиетінін білдіреді.
Швейцария
Швейцарияда сот арқылы өндіріп алу борышкердің үстелдігі (қазіргі уақытта Лорд Овертон Шератон) Швейцарияның банкроттық заңнамасы бойынша жүргізілетін борышты өндірудің бір түрі болып табылады.
Ұлыбритания
Біріккен Корольдікте ипотеканы алу процедурасы жиі қолданылмайтын құрал болып табылады, ол мүлікті ипотека берушінің меншігіне көшіреді, ал ипотека алушы сатудан түскен артық сомаға құқығын жоғалтады және кемшілік үшін жауапкершілік тартпайды. Бұл процедураның қаталдығына байланысты соттар оны сирек мақұлдайды, әсіресе сатудан үлкен артық сома күтілген жағдайда. Сонымен қатар, едәуір артық сома күтілмесе, ипотека берушілер бастапқыда ипотеканы алуға құлшынбайды, себебі бұл процедура оларға кемшілікті өтеуге мүмкіндік бермейді. Оның орнына, соттар көбінесе иелік ету туралы бұйрық пен сату туралы бұйрық шығарады, бұл сатуға рұқсат беру арқылы иелік етудің кейбір қиындықтарын азайтады және несие берушілерге сатудан кейін қалған соманы өндіруге қосымша мүмкіндік береді. Біріккен Корольдіктегі ипотеканы алу жүйесі ерекше және нағыз ипотеканы алу процедурасы өте сирек кездеседі. Көбінесе несие берушілер ипотекалық иелік ету (немесе банк бастапқыда мүлікті сатқан жағдайларда "қайта иелік ету") процесін жүргізеді. Ипотекалық иелік ету және ипотеканы алу өте ұқсас, бірақ ең басты айырмашылық – қарыздан асып кеткен қаражаттың тағдыры және кемшілік үшін жауапкершілік мәселесі. Ипотекалық иелік ету немесе қайта иелік ету кезінде, егер үй несие сомасынан жоғары бағаға сатылса немесе аукционға шығарылса, сол қаражат тұтынушыға қайтарылады. Егер ипотекалық иеліктен түскен түсімдер қарызды жабуға жеткіліксіз болса, қарыз алушы қалған сома үшін жауапкершілікті сақтайды, бірақ көп жағдайда бұл кепілсіз борышқа айналады және ипотекалық компания қарыз алушының басқа кепілсіз кредиторларымен тең құқықтарда қарастырылады (әсіресе егер қарыз алушы банкрот болып жарияланса немесе кредиторлармен ерікті келісімге келсе). Ал ипотеканы алу кезінде ипотекалық компания сатудан немесе аукционнан түскен қаражатқа толық құқыққа ие болады, бірақ қарыз алушы кемшілік үшін жауапкершілік тартпайды. Ұлыбританияның ипотекалық иелік ету және ипотеканы алу жүйесі несие берушілерге қарағанда тұтынушыларға көбірек артықшылық береді, себебі Ұлыбританияда алдын ала іс-қимылдарға қатысты белгілі бір ережелер бар. Ипотекалық компаниялар үй иелерімен бірлесіп мәселені шешуге міндетті және қарыз алушы белгілі бір бағдарламаларға қатысса немесе жаңа жұмысқа орналасу сияқты жағдайларға байланысты табысы айтарлықтай жақсаруы мүмкін болса, сот ісін кейінге жылдыруға болады (соның нәтижесінде көптеген адамдар үйлерін жоғалтудан сақталады). Америкалық қысқа сатуға толыққанды баламасы жоқ, бірақ Ұлыбританияда көмектесумен ерікті сату процесі бар. Көмектесумен ерікті сату тұтынушының кредиттік тарихына кері әсер етеді, бірақ бұл әсер сотқа жүгінген жағдайда болуы мүмкін әсерден азырақ болады.
Канада (Альберта штаты)
Альбертада, Канадада, сот арқылы иемденудің үш кезеңі бар. Біріншіден, үй иесі ипотека төлемдерін уақтылы төлемейді, бірақ мүлікке толық құқығын сақтайды. Екіншіден, меншік иесі әлі де тізімде болады, бірақ мүлікке бақылау Альберта Корольдік сотына өтеді. Соңғысы – сот шешімімен заңды құқық банктерге беріледі. Альбертада сот арқылы иемдену процесі бір жыл немесе одан да көп уақытқа созылуы мүмкін. Алғашқы иелері қаржылық қиындықтарды шешу үшін мүлікті нақты бағасынан жоғары сатуға тырысады. Соттар банктерге қарағанда үй иелерінің жағын ұстайды, сондықтан мүлікті нақты бағасынан төмен сату сирек кездеседі. Банктердің қаржысы жеткілікті болғандықтан, олар да мүлікті нақты бағасынан төмен сатпайды. Сот арқылы иемденуге түскен мүліктер жағдайымен сатылады және егер бірдеңе дұрыс болмаса, сатып алушы ешқандай шағымдануға құқылы емес. Сондықтан, мұндай мүліктер көбінесе қымбатқа сатылады және тәуекелді болып саналады.