Кіріспе

Дермоидтық киста – цистикалық сипаттағы терратома, құрамында дамыған, қатты тіндердің әртүрлі түрлері болады. Ол көбінесе теріден, шаш түбірлерінен және тер бездерінен тұрады, сондай-ақ жиі кездесетін құрамдас бөліктерге ұзын шаштардың жиынтығы, май бездерінің қалталары, қан, май, сүйек, тырнақ, тіс, көз, шеміршек және қалқанша безінің тіндері кіреді. Дермоидтық кисталар баяу өседі және дамыған тіндерден тұратындықтан, осы типтегі кистоздық терратома көбінесе қатерсіз болып табылады. Дермоидтық кистаның қатерлі түрі сирек кездеседі, ересектерде көбінесе жалпақ жасушалы карцинома дамиды, ал нәрестелер мен балаларда көбінесе эндодермальді синус ісігі пайда болады.

Орналасқан жері

Термоидтік киста жіктелуіне байланысты терратома пайда болатын барлық жерде кездесуі мүмкін.

Вагинальдық және жұмыртқалық дермоидтық кисталар

Жұмыртқалықтарда әдетте әр ай сайын фолликулдар деп аталатын циста тәрізді құрылымдар өседі. Овуляция кезінде жұмыртқа фолликулдан шығарылғаннан кейін, фолликулдар көбінесе кішірейеді. Кейде сұйықтық фолликулдің ішінде жиналып, қарапайым (тек сұйықтықтан тұратын) киста пайда болады. Мұндай функционалдық кисталардың көпшілігі өздігінен кетеді. Барлық жұмыртқалық кисталардың мөлшері өте кішкентайдан үлкенге дейін болуы мүмкін, бірақ дермоидтық кисталар функционалдық кисталарға жатпайды. Дермоидтық кисталар көпқабілетті ұрық жасушаларынан (туған кезде болатын) пайда болады, олар қалыптан тыс дифференциацияланып, жетілген дермалық жасушалардың қасиеттерін дамытады. Бұрылу (бұралу), жарылу және инфекция сияқты асқынулар болуы мүмкін, бірақ олар сирек кездеседі. Үлкен дермоидтық жұмыртқалық кисталар асқынуларға алып келуі мүмкін, сондықтан оларды лапароскопия немесе лапаротомия (дәстүрлі хирургия) арқылы алып тастау қажет болуы мүмкін. Сирек жағдайларда дермоидтық киста қынапқа да дамуы мүмкін.

Периорбитальді дермоидтық кисталар

Дермоидтық кисталар жас балаларда көбінесе қастың бүйір жағына жақын (оң қастың оң жағы немесе сол қастың сол жағы) пайда болуы мүмкін. Қауіп деңгейіне байланысты, олар кейде хирургиялық жолмен алынып тасталады немесе жай ғана бақылауда ұсталады. Дермоидтық киста зақымданса, қабыну реакциясы туындауы мүмкін, және толыққан толық алынып тасталмаса, киста қайта пайда болуы мүмкін. Егер киста гантель тәрізді пішіндес болса, бас сүйегінің тігіс сызығы арқылы өтетіндіктен, толық алып тастау кейде қиынға соғуы мүмкін. Дермоидтық кисталар қастың ішкі жағында пайда болса, энцефалоцеле мүмкіндігі артады және оны дифференциалдық диагноздың бірі ретінде қарастыру қажет. Дермоидтық кисталар ми, мошон және жұтқыншақ сияқты басқа да аймақтарда да пайда болуы мүмкін. Дермоидтық кисталар жүктілік кезінде дамиды. Олар баланың жатырда дамыған кезде тері жасушаларымен бірге шаш, тер бездері, май бездері немесе майлы тіндер теріге қалып қояды. Дермоидтық кисталар туған кезде болады (конгениталды) және жиі кездеседі. Кисталар баяу өсетіндіктен, баланың денесінде дермоидтық кистаны байқауға айлар немесе жылдар қажет болуы мүмкін. Дермоидтық кисталардың белгілері жеңіл болады және кисталар көбінесе ауыртпайды. Олар баланың денсаулығына зиян келтірмейді. Егер киста жұқса, инфекцияны емдеу қажет, сондай-ақ кистаны алып тастау керек. Киста инфекция жұқпастан бұрын алынса, оны алып тастау және тыртықтардың пайда болуын болдырмау оңайырақ.

Омыртқаның дермоидтық кисталары

Омыртқа дермоидтық кисталары – нейрондық түтік жабылу кезіндегі эмбриологиялық қателердің салдары деп есептелетін қатерсіз эктопиялық өсулер. Олардың кездесу жиілігі өте сирек, омыртқа миының интрамедуллярлық ісіктерінің 1%-дан кемін құрайды. Әдебиеттерде соңғы ғасырда омыртқа дермоидтық ісіктерінің шамамен 180 жағдайы анықталған. Дермоидтық кисталар көбінесе кеуде омыртқаларына қарағанда бел-сақтал аймағына жиірек әсер етеді және өмірдің бірінші онжылдығында экстрамедуллярлық болып көрінеді. Омыртқа дермоидтарының патогенезін түсіндіру үшін түрлі гипотезалар ұсынылған, олардың пайда болуы туа біткен немесе қабылданған болуы мүмкін. Қабылданған немесе иатрогенді дермоидтар эпидермалық тіндердің субдуральдық кеңістікке имплантациялануынан, яғни омыртқа терісінің енуінен (мысалы, бел тесігінен пункция жасау) немесе дисрафиялық ақауды жабуға жасалған хирургиялық араласулар салдарынан пайда болуы мүмкін. Дегенмен, туа біткен дермоидтар дұрыс орналасқан, бірақ тиісті жасуша түріне дифференциалдана алмаған жасушалардан пайда болады деп саналады. Ұзақ уақыт бойы қалыптасқан сенім бойынша, терінің эктодермальды жасушаларының енуі эмбриональды дамудың ерте кезеңінде жүреді, ал орын ауыстырылған плюрипотентті жасушалар дермоидтық зақымға айналады. Омыртқа аномалиялары, мысалы, интрамедуллярлық дермоидтық кисталар көбінесе бел-сақтал аймағында (әсіресе medullaris конусы деңгейінде) жиірек кездеседі және омыртқаның басқа туа біткен аномалияларымен бірге, соның ішінде нейрорадиологиялық талдау арқылы анықталған артқы spina bifida occultaмен де байқалуы мүмкін.

Емдеу

Дермоидтық кистаны емдеу – толық хирургиялық жолмен алып тастау, мүмкіндігінше бір бөлікте және киста ішіндегісінің төгілмеуіне баса назар аудару керек. Марсупиализация – пилонидальді кистаны емдеу үшін жиі қолданылатын хирургиялық техника, бірақ дермоидтық киста үшін қатерлі ісік даму қаупі болғандықтан қолдануға болмайды. Дермоидтық кисталардың жүктілікпен байланысы туралы хабарлар көбейіп келеді. Олар көбінесе хирургия және анестезия қаупін, емделмеген анексальдық массаның қаупімен салыстыру мәселесін тудырады. Жүктілік кезінде анықталған екі жақты дермоидтық кисталардың диаметрі 6 см-ден асса, оларды емдеу оңайырақ болады деп есептеледі.