Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Денелердің айналу периоды – орбитасымен байланысты негізгі нысанға қатысты айналу уақыты, мысалы, күннің ұзақтығы.
Rotation period of a body relative to the primary object it orbits, e. g. solar day
Синодикалық күн (немесе синодикалық айналу периоды немесе күннің ұзақтығы) – аспан денесінің өзі айналып отырған жұлдызға қатысты бір рет толық айналуға кеткен уақыты, және бұл күн уақытының негізі болып табылады. Синодикалық күн, алыс жұлдыздарға қатысты толық айналымды білдіретін және сидериялық уақыттың негізі болатын сидериялық күннен ерекшеленеді. Егер планета толықтай бір жағымен жұлдызға қарап тұрса, онда оның синодикалық күні шексіз болады. Алайда, оның сидериялық күні орбиталық периодымен тең.
A synodic day (or synodic rotation period or solar day) is the period for a celestial object to rotate once in relation to the star it is orbiting, and is the basis of solar time. The synodic day is distinguished from the sidereal day, which is one complete rotation in relation to distant stars and is the basis of sidereal time. In the case of a tidally locked planet, the same side always faces its parent star, and its synodic day is infinite. Its sidereal day, however, is equal to its orbital period.
Жер
Жердің синодикалық күні – Күннің бір меридианды (бойлық сызығын) бірден кейін біріне бірнеше күн бойы өтуіне кеткен уақыт, ал сидерикалық күн – берілген алыс жұлдыздың бір меридианды бірден кейін біріне бірнеше күн бойы өтуіне кеткен уақыт. Мысалы, Солтүстік жарты шардан қарағанда, синодикалық күн Күннің дәл оңтүстікке (яғни ең жоғары төмендеуіне) бір күні, келесі күні дәл оңтүстікке (немесе Оңтүстік жарты шардан қарағанда дәл солтүстікке) өтуіне кеткен уақыт ретінде өлшенуі мүмкін. Жер үшін синодикалық күн тұрақты емес, ол жыл бойы Жердің Күнді айналатын орбитасының эксцентриктігі мен Жер осінің еңісіне байланысты өзгереді. Ең ұзақ және ең қысқа синодикалық күндердің ұзақтығы шамамен 51 секундқа өзгешеленеді. Дегенмен, орташа ұзақтығы 24 сағатты құрайды (миллисекундтармен ауытқулармен) және күн уақытының негізі болып табылады. Орташа және нақты күн уақыты арасындағы айырмашылық – уақыт теңдеуі, оны Жердің аналеммасында да көруге болады. Жыл бойы Жерден қарағанда, Күн Жер орбитасымен бір жазықтықта жатқан, эклиптика деп аталатын көзге көрінетін жолмен баяу қозғалады, ал фонда тұрақты жұлдыздар орналасқан. Әрбір синодикалық күнде бұл біртіндеп қозғалыс 1° тан азырақ шығысқа қарай (365,25 күнде 360°) болады, бұл прогрессивті қозғалыс деп аталады. Кейбір ғарыш аппараттарының орбиталары, Күнмен синхронды орбиталар, синодикалық күннің бір бөлігіне тең орбиталық кезеңге ие. Бұл түйіндік прецессиямен біріктіріліп, оларға Жер бетіндегі бір мекенге әрқашан бірдей орташа күн уақытында жетіп, өтуге мүмкіндік береді.
Earth's synodic day is the time it takes for the Sun to pass over the same meridian (a line of longitude) on consecutive days, whereas a sidereal day is the time it takes for a given distant star to pass over a meridian on consecutive days. For example, in the Northern Hemisphere, a synodic day could be measured as the time taken for the Sun to move from exactly true south (i. e. its highest declination) on one day to exactly south again on the next day (or exactly true north in the Southern Hemisphere). For Earth, the synodic day is not constant, and changes over the course of the year due to the eccentricity of Earth's orbit around the Sun and the axial tilt of the Earth. The longest and shortest synodic days' durations differ by about 51 seconds. The mean length, however, is 24 hours (with fluctuations on the order of milliseconds), and is the basis of solar time. The difference between the mean and apparent solar time is the equation of time, which can also be seen in Earth's analemma. As viewed from Earth during the year, the Sun appears to slowly drift along an imaginary path coplanar with Earth's orbit, known as the ecliptic, on a spherical background of seemingly fixed stars. Each synodic day, this gradual motion is a little less than 1° eastward (360° per 365.25 days), in a manner known as prograde motion. Certain spacecraft orbits, Sun synchronous orbits, have orbital periods that are a fraction of a synodic day. Combined with a nodal precession, this allows them to always pass over a location on Earth's surface at the same mean solar time.
Ай
Жермен гравитациялық байланысының нәтижесінде Айдың синодикалық тәулігі (ай күні немесе синодикалық айналу периоды) Жер мен Күнмен синодикалық периодымен (ай фазаларының периоды, синодикалық ай, ол ай күнтізбесінің айы) сәйкес келеді.
Due to tidal locking with Earth, the Moon's synodic day (the lunar day or synodic rotation period) is the same as its synodic period with Earth and the Sun (the period of the lunar phases, the synodic lunar month, which is the month of the lunar calendar).
Венера
Венераның айналу жылдамдығының баяу болуына байланысты, оның 117 Жер күніне созылатын синодикалық айналу периоды, оның жұлдыздық айналу периодынан (жұлдыздық күн) және тіпті орбиталық периодынан да шамамен екі есе қысқа.
Due to the slow rotational speed of Venus, its synodic rotation period of 117 Earth days is about half the length of its sidereal rotational period (sidereal day) and even its orbital period.
Жиде
Меркурийдің айналу жылдамдығының баяулығы және Күнді айналу орбитасының жылдамдығы салдарынан, оның 176 Жер күніне тең синодтық айналу периоды, сидериялық айналу периодынан (сидериялық күн) үш есе ұзақ, ал орбиталық периодынан екі есе ұзақ болады.
Due to Mercury's slow rotational speed and fast orbit around the Sun, its synodic rotation period of 176 Earth days is three times longer than its sidereal rotational period (sidereal day) and twice as long as its orbital period.