Кіріспе

Куба мемлекет басшысы

тізім
Куба президенті (исп. тілінде), ресми түрде Куба Республикасының президенті (исп. тілінде) – Куба мемлекет басшысы. Аталған лауазымның қазіргі түрі 2019 жылғы Конституция бойынша құрылған. Президент Кубадағы екінші және ең жоғары мемлекеттік лауазым болып табылады. Мигель Диас-Канель 2018 жылдың 19 сәуірінде Рауль Кастродан кейін Мемлекеттік кеңестің президенті болды және 2019 жылдың 10 қазанынан бастап Куба президенті қызметін атқарып келеді. Куба Коммунистік партиясының бірінші хатшысы Кубадағы ең жоғары саяси лауазым саналады. Фидель Кастро 1976 жылдан 2011 жылға дейін, ал Рауль Кастро 2011 жылдан 2021 жылдың 16-19 сәуірінде өткен Куба Коммунистік партиясының 8-ші съезіне дейін қызмет етті, содан кейін ол лауазымынан кетті.

Тарих

1901 жылғы конституцияға сәйкес Кубада АҚШ үлгісіндегі президенттік жүйе болды. 1940 жылы жаңа конституция үкіметті жартылай президенттік жүйеге реформалады. 1976 жылдың 2 желтоқсанында жаңа ұлттық конституциямен атқарушы билік тағы да реформаланды, бұл жолы Кеңес Одағының үлгісімен. Президенттік лауазым жойылып, оның орнына Халық билігінің Ұлттық жиналысы сайлаған Мемлекеттік кеңес құрылды. Алайда, КСРО-дағы Жоғарғы Кеңес Президиумының және Министрлер Кеңесінің төрағалары бөлек болғаннан айырмашылығы, Мемлекеттік кеңес төрағасы сонымен қатар Министрлер Кеңесіне де төрағалық етті. Сонымен қатар, ағылшын және орыс тілдерінен өзгеше, испан тілінде «төраға/председатель» және «президент/президент» терминдері арасында ешқандай айырмашылық жоқ, екеуі де «Presidente» деп аударылады. Сондықтан, ағылшын тіліне кері аударғанда, «төраға» термині (КСРО және Шығыс Германия сияқты тілдерінде төраға/президент айырмашылығы бар елдердегі ұқсас институттардың үлгісі бойынша) емес, испан тіліндегі «Presidente» сөзінен туындаған «Президент» қолданылды. 2019 жылдың 24 ақпанында референдум арқылы Кубаның қазіргі конституциясы қабылданды. Осы конституцияға сәйкес үкімет қайта ұйымдастырылып, Президенттік және Премьер-Министрлік лауазымдары қайта жаңартылды. Бұл қайта ұйымдастыру 2019 жылдың 11 қазанында күшіне енді. Диас Канел 2019 жылдың 10 қазанына дейін Мемлекеттік кеңестің төрағасы, ал одан кейін Республика Президенті болды. Жаңа конституцияға сәйкес Мемлекеттік кеңес төрағасы лауазымы Республика Президентіне бағынышты, жеке роль ретінде сақталады. Жаңа құжат сонымен қатар Президентті бес жылдық мерзімге екі рет сайлауға шектеу қойды. Куба Президенті болмаған, ауырып қалған немесе қайтыс болған жағдайда, Вице-президент Президенттің міндеттерін атқарады.