Тәурус тауларындағы Cilicia қақпасы

Кіріспе

Таурус таулары арқылы өту. Киликия қақпалары немесе Гүлек асуы – Киликияның аласа жазықтарын Анадолия үстіртімен, Гөкелук өзенінің тар шатқалы арқылы байланыстыратын Таурус таулары арқылы өтетін жол. Оның ең жоғары нүктесі шамамен 1000 метрді құрайды. Киликия қақпалары мыңдаған жылдар бойы маңызды сауда және әскери дәліз болып табылды. 20 ғасырдың басында олар арқылы тар жол темір жолы салынды, ал қазір Тарс-Анкара тас жолы (E90, O 21) осы қақпалардан өтеді. Киликия қақпаларының оңтүстік жағы Тарс қаласынан солтүстікке қарай 44 шақырым қашықтықта орналасқан, ал солтүстік жағы Каппадокияға жетеді.

Тарих

Юмуктепе (қазіргі Мерсин), Адана жағынан кіреберісті қорғап, 23 қабаттан тұратын қоныс есебінде б.з.б. 4500 жылы әлемдегі ең көне бекінілген елді мекендердің бірі болып табылады. Ежелгі жол – дөңгелекті көліктерге емес, түйе керуендеріне арналған тракт болған. Хеттер, гректер, Ұлы Александр, римдіктер, византиялықтар, сасанидтер, моңғолдар және Бірінші крест жорығының крестшілері өз жорықтарында осы жолмен өткен. Киелі кітапта Сирия мен Кіликия арқылы өткен Тарс қаласының Пауыл және Силас есімдері айтылады. Ғалаттықтарға жолданған хатта Пауыл алғашқы сапарында Дербе, Листра және Икония қалаларына барғаны, ал екінші уағыз сапарының басында шіркеулерін нығайту мақсатында сапар шеккені жазылған (Ғалат. 1:2; Елшілердің істері 15:40-41). Анатолия таулы аймағынан Киликия жазығына дейінгі қашықтық шамамен бес күндік сапарды құраған. Пауыл Киелі кітапта "өзендерден қауіп", "тоналдықтардан қауіп" туралы айтқан (2 Қорынттықтарға 11:26). Бұл Киликия қақпасының оңтүстік-шығыс жағында б.з.б. 4500 жыл шамасында әлемдегі ең көне бекіністердің бірінің салынғанын түсіндіруге болады. Он мыңдық әскер, Исс шайқасы алдында Ұлы Александр, Галатияға жол тартқан Тарс қаласының Пауыл және Бірінші крест жорығының әскерлерінің бір бөлігі Киликия қақпалары арқылы өтті. Крестшілер Киликияның Армян патшалығымен одақтасты. Қақпалардың оңтүстік-батысында Гүлек Калесі (арм. Куклак; араб. Кавлак) орналасқан. Бұл ежелгі бекініс Византия және арабтардың басып алу кезеңдерінің іздерін сақтайды, бірақ негізінен 12-13 ғасырларда салынған армян құрылысы. Оның оңтүстік және батыс жағындағы қабырғалары мен мұнаралары 450 метрден астам қашықтықты қамтиды. Киликия қақпаларының төменгі жағында Анахшаның ортағасырлық армян бекінісі орналасқан. Сондай-ақ, қақпалар маңында 1830 жылдары Египеттің Ибрагим-пашасы Осман империясына қарсы Сирия жорығы кезінде салған бекініс бар. Неміс инженерлері Стамбул мен Бағдад арасындағы Бағдад теміржолын салу кезінде қақпалар арқылы өтетін тік, тар және қисық ежелгі трактты ұстана алмады. Олар салған виадуктар мен туннельдер теміржол құрылысының кереметтері болып саналады. Бұл бағыт іс жүзінде Позантиден оңтүстік-шығысқа қарай, Анахша тауының ортағасырлық армян бекінісінің астындағы ежелгі екінші жолды жалғастырады. Теміржол 1918 жылы ашылды. Тар салмақты жұмыс желісі Осман әскерлерін және соғыс материалдарын Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында Месопотамия майданына жеткізді.

Yumuktepe (modern Mersin), which guards the Adana side of the gateway, with 23 layers of occupation, is at 4,500 BCE, one of the oldest fortified settlements in the world. The ancient pathway was a track for mule caravans, not wheeled vehicles. The Hittites, Greeks, Alexander the Great, the Romans, Byzantines, Sasanians, Mongols, and the Crusaders of the First Crusade have all traveled this route during their campaigns. The Bible testifies that Saint Paul of Tarsus and Silas went this way as they went through Syria and Cilicia. The Book of Galatians speaks of the cities of Derbe, Lystra, and Iconium cities visited by Paul on his first journey (Acts 14; Gal. 1:2), with the purpose of strengthening their churches, at the beginning of the second preaching journey (Acts 15:40 41). The distance from the Anatolian plateau to the Cilician plain is about In ancient times, this was a journey of nearly five days. Saint Paul spoke, according to the Bible, about being in "dangers from rivers" and "dangers from robbers" (2 Cor. 11:26). This may explain why one of the world's oldest fortresses was built at the southeastern end of the Cilician Gates around 4500 BCE. The Army of the Ten Thousand, Alexander the Great before the Battle of Issus, Paul of Tarsus on his way to the Galatians, and part of the army of the First Crusade all passed through the Cilician Gates. The Crusaders allied themselves with the Armenian Kingdom of Cilicia. Above the Gates to the southwest is Gülek Kalesi (Armenian: Kuklak; Arab: Kawlāk), a large fortification of considerable antiquity that retains evidence of Byzantine and Arab periods of occupation, but is primarily an Armenian construction of the 12th and 13th centuries. Its circuit walls and towers at the south and west cover a distance of over 450 meters. Below the Cilician Gates is the medieval Armenian fortress of Anahşa with its large horseshoe shaped towers and three entrances. Also in the vicinity of the Gates is a fort built in the 1830s by Ibrahim Pasha of Egypt during his Syrian campaign against the Ottomans. When German engineers were working on the Baghdad Railway between Istanbul and Baghdad, they were unable to follow the steep pitched, narrow, and tightly winding ancient track through the Gates. The series of viaducts and tunnels they built are among the marvels of railroad engineering; this route actually follows an ancient secondary road southeast from Pozantı, below Anahşa Dağı with its medieval Armenian fortress. The railroad was opened in 1918; the narrow gauge working line moved Ottoman troops and war material to the Mesopotamian front in the closing months of World War I.