Кіріспе

Мүмкін болатын белгілері бар термин. Модальдық логика мен тіл философиясында, егер термин барлық мүмкін әлемдерде, сол нәрсе бар болған жағдайда, сол нәрсені (таңдап, көрсете, білдіре, сілтесе) белгілейтін болса, ол қатаң белгіш немесе абсолютті мағыналы термин деп аталады. Егер белгіш басқа барлық мүмкін әлемдерде ештеңені белгілемесе, ол тұрақты қатаң болып саналады. Белгіш, сол нәрсе сол әлемде бар болсын болмасын, барлық мүмкін әлемдерде бір нәрсені белгілейтін болса, ол табанды қатаң болып табылады. Қатаң белгіштер коннотативтік терминдерден өзгеше, олар әртүрлі мүмкін әлемдерде әртүрлі нәрселерді белгілей алады.

Тарих

Орта ғасырдағы схоластикалық философтар терминдердің қасиеттері туралы теорияны дамытты, онда ұғымдардың әртүрлі жіктелулері маңызды рөл атқарады. Ұғымдар және оларды көрсететін терминдер, олардың көрсететін тәсіліне қарай, абсолютті немесе коннотативті болып бөлінеді. Егер олар бір нәрсені абсолютті түрде, яғни зат ретінде көрсетсе, олар абсолютті болып табылады, мысалы, тас, арыстан, адам, ақ, даналық, биіктік. Егер олар бір нәрсені коннотативті түрде, яғни, ішкі субъектіге сілтеме жасап көрсетсе, яғни, кездейсоқ қасиеттер ретінде, олар коннотативті болып табылады, мысалы, ақ, дана, биік. Коннотативті де, абсолютті де ұғымдар кездейсоқ қасиеттерді көрсету үшін қолданылуы мүмкін, бірақ коннотативті ұғымдар ішкі субъектіге сілтеме жасай отырып, әртүрлі анықтамалар мен қасиеттері бар объектілерді (яғни, әртүрлі мәнге ие) көрсетуге қабілетті. Мысалы, "ірі" коннотативті ұғымы ретінде көптеген ерекше мәнді объектілерді көрсете алады: адам, арыстан, үшбұрыш ірі болуы мүмкін. Ал, абсолютті ұғымдар бірдей анықтамалар мен қасиеттерге ие объектілерді көрсетеді. Мысалы, "алтын" ұғымы абсолютті ұғым ретінде бірдей анықтамалар мен қасиеттерге (яғни, бірдей мәнге) ие объектілерді ғана көрсете алады.

Өзге де атаулар мен нақты сипаттамалар

Абсолюттік ұғымдар туралы түсінікті Саул Крипке кейіннен "қатаң белгіленуі" деген атаумен қайта жаңғыртты. Ол Рут Баркан Маркустың еңбегіне сүйене отырып, дескриптивистік анықтама теорияларына қарсы пікір білдіру барысында "Атауыш және қажеттілік" атты лекцияларында айтты. Крипке лекциялары кезінде аналитикалық философиядағы (Готлоб Фреге мен Бертран Расселдің теорияларымен байланысты) басым теория, өз есімдерін қамтитын сөйлемдердің мағынасын атаудың контекстуалды түрде тиісті сипаттамасын қою арқылы беруге болатындығы еді. Мысалы, Рассел, егер адам Ото фон Бисмаркті ешқашан кездеспесе, оны неміс империясының бірінші канцлері ретінде білуі мүмкін екенін айтты. Егер солай болса, оның "Бисмарк аяусыз саясаткер болды" деген сөзін "Неміс империясының бірінші канцлері аяусыз саясаткер болды" деп түсіну керек (бұл өз кезегінде Расселдің нақты сипаттамалар теориясында енгізген әдісі бойынша бірнеше негізгі мәлімдемелерге талдау жасауға болады). Крипке Расселдің талдауына және оны жетілдіруге тырысқан бірнеше әрекетке қарсы, мұндай сипаттамалар "Бисмарк" деген атаумен бірдей мағынаға ие емес екенін дәлелдеді, себебі "Бисмарк" сияқты жеке есімдер әрқашан қатаң белгіленеді, ал "Неміс империясының бірінші канцлері" сияқты сипаттамалар жоқ. Мысалы, Бисмарк нәресте кезінде қайтыс болған болуы мүмкін. Егер солай болса, ол "Неміс империясының бірінші канцлері" деген сипаттамаға ешқашан сәйкес келмейтін еді, ал (әрине) басқа біреу оның орнына келуі мүмкін еді. Бұл Германия империясының бірінші канцлері Германия империясының бірінші канцлері болмауы мүмкін дегенді білдірмейді – бұл (кем дегенде оның сыртқы құрылымына сәйкес) қарама-қайшылық. Крипке жеке есімдердің қалай жұмыс істейтінін былай түсіндірді: біз Бисмарк туралы не дұрыс болуы мүмкін немесе дұрыс болмауы мүмкін деген мәлімдеме жасағанда, біз әртүрлі жағдайларда сол адам туралы дұрыс немесе бұрыс болуы мүмкін нәрсе туралы айтып отырмыз. Ал егер біз, мысалы, Германия империясының бірінші канцлері туралы мәлімдеме жасағанда, біз сол жағдайларда сол лауазымды атқаруға тағайындалған адам туралы айтуымыз мүмкін. Бұл жерде "мүмкін" деген сөз маңызды: қатаң белгіленуі терминдердің өзіндік қасиеті емес, терминдердің қолданылу тәсілінің қасиеті болып табылады. Кейт Доннеланнан кейін кейбір философтар "Германия империясының бірінші канцлері" сияқты тіркесті "Германия империясының бірінші канцлері саясатқа ешқашан кірмеуі мүмкін" сияқты сөйлемдерде қатаң түрде қолдануға болатынын айтты. Крипке өзі нақты сипаттамалардың қатаң қолданылуын танудың қажеті жоқ екенін күмәндандырды және Расселдің ауқымы туралы түсінігі мұндай сөйлемдерді түсіндіру үшін жеткілікті екенін мәлімдеді. Бірақ, Крипке қай жағдайда да, оның есебіне маңызды ештеңе осы сұрақтан тәуелді емес екенін дәлелдеді. Анықталған сипаттамаларды қатаң түрде қолдануға бола ма, жоқ па, олар кем дегенде кейде қатаң түрде қолданылмайды, бірақ жеке есімді тек қатаң түрде қолдануға болады. Крипке бұл асимметрия нақты сипаттама жеке есімнің мағынасын бере алмайтынын көрсетеді, бірақ ол кімге қатысты екенін түсіндіру үшін қолданылуы мүмкін (яғни, атаудың "нақты сілтемесін" бекіту үшін).

Эсенциализм

Атау және қажеттілік кітабында Крипке өздік есімдер мен белгілі бір табиғи түрлер – оның ішінде биологиялық таксондар және табиғи заттардың түрлері (ең танымал мысалдар – "су" және "H2O") қатаң белгіленеді деп дәлелдейді. Ол Аристотельдік ессенциализмге ұқсас ғылыми ессенциализмнің бір түрін жақтайды. Негізгі қасиеттер – бұл объектілерге барлық мүмкін әлемдерде ортақ болатын қасиеттер, сондықтан олар барлық мүмкін әлемдерде бірдей объектілерді анықтап көрсетеді.

Себеп-сарап теориясы

Өзгеше есімдер табиғи түрлердің аталымдарынан өзгеше себептермен қатаң белгіленеді. «Джонни Депп» есімі барлық мүмкін әлемдерде бір нақты адамды білдіреді, себебі бір адам бастапқыда оған «Баламызды «Джонни Депп» деп атайық» сияқты сөздермен осы есімді берген. Бұл бастапқы ат қою деп аталады. «Джонни Депп» есімін белгілі бір балаға қатысты қолдану, себептік және тарихи оқиғалардың үлкен тізбегі арқылы адамнан адамға тарады. Сондықтан барлығы оны «Джонни Депп» деп атайды. Джоннидің анасы оны достарына жеткізді, олар өз достарына, олардың достарына, осылай жалғасты.