Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ашық алдыңғы дөңгеленбеген дауысты немесе төменгі алдыңғы дөңгеленбеген дауысты – кейбір сөйлеу тілдерінде қолданылатын дауысты дыбыс түрі. Бұл сегіз негізгі кардиналды дауыстының бірі, ол нақты бір тілдің дауысты дыбысына тікелей сәйкес келмейді, бірақ фонетикалық өлшеу жүйесіндегі негізгі анықтамалық нүкте ретінде қызмет етеді. Халықаралық фонетикалық әліпбиде (IPA) осы дыбысты білдіретін символ – екі қабатты кіші әріпті «a». IPA дауыстылар кестесінде ол төменгі сол жақ бұрышта орналасқан. Дегенмен, төртбұрышты дауыстылар кестесінің дәлдігі күмәнді, ал дыбыс акустикалық тұрғыдан алдыңғы/артқы айырмашылықтың маңыздылығын жоғалтқан жағдайда, одан да ашық деп талданады. Сондай-ақ, дауыстының нақты сапасы туралы әртүрлі түсініктер бар: Дэниел Джонстың классикалық дыбыс жазуы Джон Уэллстікіге қарағанда сәл алдырақ, бірақ толыққанды ашық емес. Іс жүзінде «a» символы көбінесе ашық орталық дөңгеленбеген дауыстыны көрсету үшін қолданылады. Мысалы, ағылшын тілінің тарихи зерттеулерінде осыған орай қолданылады. Ашық және жақын ашық алдыңғы дауыстылар үшін жеке символдардың жоғалуы көбінесе мәселелі емес деп есептеледі, себебі екеуінің арасындағы сезімдік айырмашылық өте шағын, және өте сирек тілдер оларды ажыратады. Егер дауыстының артқылығын толық алдыңғы деп нақтылау қажет болса, төмендетілген жақын ашық алдыңғы дөңгеленбеген дауыстыны білдіретін символ немесе IPA-ның «жетілдірілген» диакритикалық белгісін қолдануға болады.
Vowel sound represented by ⟨a⟩ in IPA
The open front unrounded vowel, or low front unrounded vowel, is a type of vowel sound used in some spoken languages. It is one of the eight primary cardinal vowels, not directly intended to correspond to a vowel sound of a specific language but rather to serve as a fundamental reference point in a phonetic measuring system. The symbol in the International Phonetic Alphabet (IPA) that represents this sound is , a double story lowercase a. In the IPA vowel chart it is positioned at the lower left corner. However, the accuracy of the quadrilateral vowel chart is disputed, and the sound has been analyzed acoustically as extra open at a position where the front/back distinction has lost its significance. There are also differing interpretations of the exact quality of the vowel: the classic sound recording of by Daniel Jones is slightly more front but not quite as open as that by John Wells. In practice, the symbol is often used to represent an open central unrounded vowel. This is the usual practice, for example, in the historical study of the English language. The loss of separate symbols for open and near open front vowels is usually considered unproblematic, because the perceptual difference between the two is quite small, and very few languages contrast the two. If there is a need to specify the backness of the vowel as fully front one can use the symbol , which denotes a lowered near open front unrounded vowel, or with the IPA "advanced" diacritic.
Ерекшеліктері
Бұл орталық ашық (орталық төмен) дауыстыларды қамтиды, себебі тілдің орналасу мүмкіндігі орта және жақын (жоғары) дауыстылардағыдай кең емес; ашық алдыңғы дауысты мен ашық артқы дауысты арасындағы айырмашылық, жақын алдыңғы және жақын орталық дауысты, немесе жақын орталық және жақын артқы дауысты арасындағы айырмашылыққа ұқсас.
This subsumes central open (central low) vowels because the tongue does not have as much flexibility in positioning as it does in the mid and close (high) vowels; the difference between an open front vowel and an open back vowel is similar to the difference between a close front and a close central vowel, or a close central and a close back vowel.
Пайда болуы
Көптеген тілдерде дөңгелектелмеген ашық дауыстының бір түрі кездеседі. Тек бір ғана ашық дауыстысы бар тілдерде, осы дауыстының символы қолданылуы мүмкін, себебі ол негізгі латын әліпбиінің бөлігі болатын жалғыз ашық дауысты. Егер осылай белгіленсе, дауысты алдыңғыға қарағанда ортаңғыға жақын болады. (Дауыстар#Акустика бөлімін қараңыз.)
Many languages have some form of an unrounded open vowel. For languages that have only a single open vowel, the symbol for this vowel may be used because it is the only open vowel whose symbol is part of the basic Latin alphabet. Whenever marked as such, the vowel is closer to a central than to a front However, there may not actually be much of a difference. (See Vowel#Acoustics.) Language Word IPA Meaning Notes Afrikaans Standard [[Afrikaans alphabet 'roof' Near front. See Afrikaans phonology Arabic Standard [[Arabic alphabet/anā 'I' 1st person singular pronoun See Arabic phonology Azerbaijani Standard [[Azerbaijani alphabet 'sound' Typically transcribed with Bulgarian [[Bulgarian language/nay 'most' Near front. Chinese Mandarin [[Chinese characters / [[Pinyin 'safe' Allophone of before See Standard Chinese phonologyChuvashсас]'sound, noise' Dutch Standard [[Dutch orthography 'bait' Ranges from front to central. See Dutch phonology Utrecht [[Dutch orthography 'bath' Corresponds to in Northern Standard Dutch. See Dutch phonology English Australian hat 'hat' Most common pronunciation among younger speakers. Older speakers typically use See Australian English phonology California Less open in other North American varieties. See English phonology and Canadian Shift Canadian Closer in Conservative Received Pronunciation. See English phonology Scouse East Anglian [[English orthography 'bra' Realized as central by middle class speakers. Inland Northern American Less front [ ~ ] in other American dialects. See Northern cities vowel shift New Zealand Varies between open near front , open central , near open near front and near open central May be transcribed in IPA with See New Zealand English phonology French Conservative Parisian [[French orthography 'paw' Contrasts with , but many speakers have only one open vowel (phonetically central ). See French phonology Quebec [[French orthography 'stopping' Contrasts with See Quebec French phonology German Altbayern accent [[German alphabet 'water masses' Also illustrates the back , with which it contrasts. See Standard German phonology Many Austrian accents [[German alphabet 'near' Less front in other accents. See Standard German phonology Igbo ákụ 'kernel' Khmer [[Khmer script / 'to disappear' See Khmer phonology [[Khmer script / 'bottom'KurdishPalewani (Southern)[[Kurdish orthography/gen'bad'Equal to Sorani (Central) near front See Kurdish phonology Limburgish Many dialects baas 'boss' Near front; realized as central in some other dialects. The example word is from the Maastrichtian dialect. Low German Daag / Dag 'day' Backness may vary among dialects. Luxembourgish Kap 'cap' Near front; sometimes fronted and raised to See Luxembourgish phonologyMalayKedahberas'raw rice'Considerably more front than in Standard Malay where it is usually central []. In final syllables that are open ended or end in a glottal stop, it is realised as a back []. See Kedah Malay Norwegian Stavangersk [[Norwegian alphabet 'hat' See Norwegian phonology Trondheimsk [[Norwegian alphabet 'leather' Polish [[Polish orthography 'egg' Allophone of between palatal or palatalized consonants. See Polish phonology Spanish Eastern Andalusian [[Spanish alphabet 'the mothers' Corresponds to in other dialects, but in these dialects they are distinct. See Spanish phonology Murcian Swedish Central Standard [[Swedish alphabet 'bank' The backness has been variously described as front , near front and central See Swedish phonology Tagalog [[Filipino orthography 'maiden' See Tagalog phonology West Frisian Aastersk kaaks 'ship's biscuit' Contrasts with a back See West Frisian phonology
Тіл | Сөз | IPA | Мағынасы | Ескермелер
------- | -------- | -------- | -------- | --------
Африкаанс | Стандартты | [[Африкаанс әліпбиі | 'roof' | Алдыңғы жаққа жақын. Африкаанс фонологиясын қараңыз.
Араб тілі | Стандартты | [[Араб әліпбиі / anā | 'Мен' | Бірінші тұлға жекеше. Араб тілі фонологиясын қараңыз.
Әзербайжан тілі | Стандартты | [[Әзербайжан әліпбиі | 'дыбыс' | Көбінесе болгар тілімен транскрипцияланады.
Қытай | Мандарин | [[Қытай таңбалары / [[Пиньинь | 'қауіпсіз' | -ға дейінгі аллофон. Стандартты қытай фонологиясын қараңыз.
Чуваш | сас | 'дыбыс, шу' |
Голланд тілі | Стандартты | [[Голланд орфографиясы | 'bait' | Алдыңғыдан ортаға дейін. Голланд фонологиясын қараңыз.
Утрехт | [[Голланд орфографиясы | 'bath' | Солтүстік стандартты голланд тіліндегі -ға сәйкес келеді. Голланд фонологиясын қараңыз.
Ағылшын тілі | Австралиялық | hat | 'hat' | Жас сөйлеушілер арасында ең көп кездесетін айтылуы. Егде жастағылар көбінесе Австралия ағылшын фонологиясын қараңыз.
Калифорния | | | | Солтүстік Американың басқа түрлеріне қарағанда азырақ ашық. Ағылшын фонологиясы мен Канадалық ауысуды қараңыз.
Канадалық | | | | Консервативті қабылданған айтылуда жақын. Ағылшын фонологиясын қараңыз.
Scouse | | | |
East Anglian | [[Ағылшын орфографиясы | 'bra' | Орта таптық сөйлеушілерде орталық ретінде айтылады.
Inland Northern American | | | | Басқа американдық диалекттерде алдыңғы [ ~ ] төмен. Солтүстік қалалар дауыстылар ауысуын қараңыз.
Жаңа Зеландия | | | | Ашық жақын алдыңғы, ашық орталық, жақын ашық жақын алдыңғы және жақын ашық орталық арасында өзгереді. IPA-да транскрипциялануы мүмкін. Жаңа Зеландия ағылшын фонологиясын қараңыз.
Француз тілі | Консервативті париждік | [[Француз орфографиясы | 'paw' | -ға қарсы, бірақ көптеген сөйлеушілерде тек бір ғана ашық дауысты бар (фонетикалық орталық). Француз фонологиясын қараңыз.
Квебек | [[Француз тілінің орфографиясы | 'тоқтату' | -ға қарсы. Квебек француз фонологиясын қараңыз.
Неміс тілі | Altbayern акценті | [[Неміс әліпбиі | 'су массалары' | Сондай-ақ, -мен салыстырылады. Стандартты неміс фонологиясын қараңыз.
Көптеген австриялық акценттер | [[Неміс алфавиті | 'жақын' | Басқа акценттерге қарағанда алдыңғы қатар азырақ. Стандартты неміс фонологиясын қараңыз.
Игбо | ákụ | 'жемісі' |
Кхмер | [[Кхмер жазуы / | 'жоғалу' | Кхмер фонологиясын қараңыз.
| [[Кхмер жазуы / | 'төмен' |
Күрд тілі | Palewani (Оңтүстік) | [[Күрд тілінің орфографиясы / gen | 'жаман' | Sorani (Орталық) жақын алдыңғыға тең. Күрд фонологиясын қараңыз.
Лимбург тілі | Көптеген диалектілер | baas | 'бас' | Алдыңғы жаққа жақын; кейбір басқа диалектілерде орталық ретінде айтылады. Мысал сөз Маастрихт диалектісінен алынған.
Төменгі неміс тілі | Daag / Dag | 'күн' | Диалектілер арасында арқалық өзгеруі мүмкін.
Люксембургтік | Kap | 'кап' | Алдыңғы жаққа жақын; кейде алдыңғы жаққа жылжып, көтеріледі. Люксембург фонологиясын қараңыз.
Малай | Кедах | beras | 'шикі күріз' | Стандартты малай тіліндегі орталық [ ]-дан гөрі едәуір алдыңғы. Ашық аяқталатын немесе глоттальды тоқтатумен аяқталатын соңғы буындарда артқы [ ] ретінде айтылады. Kedah Malay тілін қараңыз.
Норвегия | Stavangersk | [[Норвегия алфавиті | 'hat' | Норвегия фонологиясын қараңыз.
| Trondheimsk | [[Норвегия алфавиті | 'тері' |
Поляк тілі | [[Поляк орфографиясы | 'жұмыртқа' | Палатальды немесе палатальданған дауыстылар арасындағы аллофон. Поляк фонологиясын қараңыз.
Испан тілі | Шығыс Андалусия | [[Испан әліпбиі | 'аналар' | Басқа диалекттердегі -ға сәйкес келеді, бірақ бұл диалекттерде олар ерекшеленеді. Испан фонологиясын қараңыз.
Мурсиан | | | |
Швед тілі | Central Standard | [[Швед әліпбиі | 'банк' | Арқасы әртүрлі сипатталған: алдыңғы, алдыңғы және орталыққа жақын. Швед фонологиясын қараңыз.
Тагалог | [[Филиппин орфографиясы | 'қыз' | Тагалог фонологиясын қараңыз.
Батыс фриздік | Aastersk | kaaks | 'кеме бисквиті' | Артқыға қарсы. Батыс фриздік фонологиясын қараңыз.
Many languages have some form of an unrounded open vowel. For languages that have only a single open vowel, the symbol for this vowel may be used because it is the only open vowel whose symbol is part of the basic Latin alphabet. Whenever marked as such, the vowel is closer to a central than to a front However, there may not actually be much of a difference. (See Vowel#Acoustics.) Language Word IPA Meaning Notes Afrikaans Standard [[Afrikaans alphabet 'roof' Near front. See Afrikaans phonology Arabic Standard [[Arabic alphabet/anā 'I' 1st person singular pronoun See Arabic phonology Azerbaijani Standard [[Azerbaijani alphabet 'sound' Typically transcribed with Bulgarian [[Bulgarian language/nay 'most' Near front. Chinese Mandarin [[Chinese characters / [[Pinyin 'safe' Allophone of before See Standard Chinese phonologyChuvashсас]'sound, noise' Dutch Standard [[Dutch orthography 'bait' Ranges from front to central. See Dutch phonology Utrecht [[Dutch orthography 'bath' Corresponds to in Northern Standard Dutch. See Dutch phonology English Australian hat 'hat' Most common pronunciation among younger speakers. Older speakers typically use See Australian English phonology California Less open in other North American varieties. See English phonology and Canadian Shift Canadian Closer in Conservative Received Pronunciation. See English phonology Scouse East Anglian [[English orthography 'bra' Realized as central by middle class speakers. Inland Northern American Less front [ ~ ] in other American dialects. See Northern cities vowel shift New Zealand Varies between open near front , open central , near open near front and near open central May be transcribed in IPA with See New Zealand English phonology French Conservative Parisian [[French orthography 'paw' Contrasts with , but many speakers have only one open vowel (phonetically central ). See French phonology Quebec [[French orthography 'stopping' Contrasts with See Quebec French phonology German Altbayern accent [[German alphabet 'water masses' Also illustrates the back , with which it contrasts. See Standard German phonology Many Austrian accents [[German alphabet 'near' Less front in other accents. See Standard German phonology Igbo ákụ 'kernel' Khmer [[Khmer script / 'to disappear' See Khmer phonology [[Khmer script / 'bottom'KurdishPalewani (Southern)[[Kurdish orthography/gen'bad'Equal to Sorani (Central) near front See Kurdish phonology Limburgish Many dialects baas 'boss' Near front; realized as central in some other dialects. The example word is from the Maastrichtian dialect. Low German Daag / Dag 'day' Backness may vary among dialects. Luxembourgish Kap 'cap' Near front; sometimes fronted and raised to See Luxembourgish phonologyMalayKedahberas'raw rice'Considerably more front than in Standard Malay where it is usually central []. In final syllables that are open ended or end in a glottal stop, it is realised as a back []. See Kedah Malay Norwegian Stavangersk [[Norwegian alphabet 'hat' See Norwegian phonology Trondheimsk [[Norwegian alphabet 'leather' Polish [[Polish orthography 'egg' Allophone of between palatal or palatalized consonants. See Polish phonology Spanish Eastern Andalusian [[Spanish alphabet 'the mothers' Corresponds to in other dialects, but in these dialects they are distinct. See Spanish phonology Murcian Swedish Central Standard [[Swedish alphabet 'bank' The backness has been variously described as front , near front and central See Swedish phonology Tagalog [[Filipino orthography 'maiden' See Tagalog phonology West Frisian Aastersk kaaks 'ship's biscuit' Contrasts with a back See West Frisian phonology