Кіріспе

Суэц каналындағы израильдік бекіністер тізбегі

Бар-Лев желісі (Кав Бар-Лев; خط بارليف Хаṭṭ Барлиф) – Израильдің 1967 жылғы Араб-Израиль соғысынан кейін Суэц каналының шығыс жағалауында салған бекіністер тізбегі. Бұл соғыста Египет Синай түбегінің барлығынан айырылды. Израиль әскері оны Мысырдың Бадр операциясы кезінде, екі сағаттан да аз уақыт ішінде бұзылғанға дейін, өтпес деп санады. Бадр операциясы 1973 жылғы Араб-Израиль соғысын басталды.

Алты күндік соғыс және ақаулық соғысы

Бар-Лев сызығы канал бойындағы қарапайым бекіністер тобынан өркендеді. Египеттің Тозу соғысы кезіндегі артиллериялық оқшашуларына жауап ретінде Израиль бұл бекіністерді Суэц каналының бойын қамтитын күрделі қорғаныс жүйесіне жетілдірді, Ұлы Ащы көлді қоспағанда (көлдің еніне байланысты осы жерде каналды кесіп өту қиын болды). Бар-Лев сызығы канал арқылы кез келген ірі египеттік шабуылға қарсы қорғану үшін жоспарланған және "египет әскерлерінің зираты" болып жұмыс істеуі күтілді.

Құны, құрылысы және материалдары

1973 жылы шамамен 300 миллион долларға салынған бұл желі Израильдің Бас штабының бастығы Хайм Бар Левтің есімімен аталады. Суэц каналы – бірегей су кедергісі, оны Моше Даян «дүниедегі ең жақсы танкке қарсы орлардың бірі» деп сипаттаған. Желіге каналдың бойын жабатын үлкен, үздіксіз құм қабырғасы және бетон қабырға кірген. Биіктігі өзгеріп тұратын (1,5-2 метр) құм қабырғасы 45–65 градус бұрышпен тіктелген. Құм қабырғасы мен оның бетондық тірегі, алдын ала инженерлік дайындықсыз Суэц каналының шығыс жағалауына бронетехникалық немесе десанттық бөлімдердің қонуына кедергі келтірді. Израильдік жоспарлаушылар египеттіктердің құм қабырғасын бұзып, каналға көпір салуға кем дегенде 24 сағат, ал толығымен 48 сағатқа дейін уақыт кетеді деп есептеді. Шарон бұл ірі әскери күштерді ұстап тұратынын, олар қауіпті артиллериялық оққа түсетін мақсат болады деді, бірақ желі 1970 жылдың көктемінде аяқталды.

Мысырдағы заң бұзушылық

Йом-Киппур соғысы кезінде Египет армиясы, штаб бастығы Саад Эль Шазлидің басшылығымен, екі сағаттан кем уақыт ішінде Бар-Лев сызығын басып алды. Мысырлықтар қамалдың үлкен топырақ қабырғаларын бұзу үшін су сорғыларын пайдаланды. Жарылғыш заттар, артиллерия және бульдозерлерді қолдануға болатын басқа әдістер тым қымбатқа түсетін және жұмыс істеу үшін қолайлы жағдайды қажет ететін. 1971 жылы жас египеттік офицер Баки Заки Юсеф, өтпелі мәселені шешу үшін кішкентай, жеңіл, бензинмен жұмыс істейтін сорғыны ұсынды. Египеттік әскер 300 британдық сорғы сатып алды, олардың бесеуі үш сағат ішінде 1500 куб метр құмды шығара алатын. 1972 жылы олар кішкентай газ турбиналарымен жұмыс істейтін 150-ден астам неміс сорғыларын сатып алды. Екі неміс немесе үш британдық сорғыны біріктіру бұзу уақытын екі сағатқа дейін қысқартатын. Бұл «су пушкалары» күшті су ағындарын шығарып, сызықта 81 тесік жасады және соғыстың бірінші күні 3 миллион куб метр тығыздалған топырақты жойды. Египеттіктер Бар-Лев сызығына екі далалық армиясымен және Порт-Саид пен Қызыл теңіз әскери округінің күштерімен шабуыл жасады. Екінші далалық армия Қаңтарадан солтүстікке, Деверсуардан оңтүстікке дейінгі аймақты, ал Үшінші далалық армия Ащы көлден Порт-Тауфиктен оңтүстікке дейінгі аймақты қамтыды. Египеттіктер бір мезгілде әуе және артиллериялық шабуылдарын бастады, 250 Египет әуе күштері ұшағы Синайдағы белгіленген нысаналарын дәл соқты. Осы уақытта 2000 артиллериялық құрал Бар-Лев сызығының бойындағы барлық нығайтылған бекеттерге қарсы ауыр от ашты, 53 минутқа созылған шабуылда тек бірінші минутта 10 500 снаряд, яғни секундына 175 снаряд түсті. Соғыстың алғашқы сағатында египеттік инженерлер корпусы құмды кедергіге кірісті. Жеті жүз инженерлік топтың әрқайсысы бір-бір өткелді ашуға жауапты болды және олар ағаш қайықтардан жұмыс істеді. Су сорғыларына қосылған шлангтарды пайдаланып, олар құмды кедергіге шабуыл жасады. Көптеген өткелдер жоспар бойынша жұмыс басталғаннан кейін екі-үш сағат ішінде ашылды, бірақ бірнеше жерде инженерлер күтпеген қиындықтарға тап болды. Кедергідегі жарылған жерлердегі құм кейбір аймақтарда бір метр тереңдікте сазға айналды. Бұл мәселені шешу үшін инженерлер ауыр техниканың өтуі үшін ағаш, рельстер, тас, құм, болат плиталар немесе металл тордан едендер жасауға мәжбүр болды. Әсіресе, Үшінші армия өз секторында қиындықтарға тап болды. Мұнда саз жоғары су қысымына төзімді болды, сондықтан инженерлер өткелдерді бұзуда кешігуге ұшырады. Екінші армияның инженерлері көпірлер мен паромдарды тоғыз сағат ішінде құрылысын аяқтады, ал Үшінші армияға он алты сағаттан астам уақыт қажет болды.

Израиль қорғанысы

Соғыс басталғанда Бар-Лев сызығындағы 16 бекіністе орналасқан 441 израильдік сарбаздың 126-сы қаза болды, ал 161-і тұтқынға түсті. Жерорта теңізіндегі Порт-Саид қаласына жақын, сызықтың солтүстігіндегі «Будапешт» бекінісі ғана соғыс аяқталғанға дейін тұрып берді, ал қалғандары жаугершілікке түсті.

Сын

Тарихшы Абрахам Рабиновичтің "Йом-Киппур соғысы: Таяу Шығысты өзгерткен эпикалық кездесу" атты кітабында Бар-Лев желісінің қателік болғанын айтады – тиімді қорғаныс желісі үшін жеткіліксіз күшпен қамтамасыз етілген, ал қорғанысқа жұмсалатын қаражатты ақтамайтын, ысырапты тосқауыл. Сонымен қатар, бұл желінің идеясы ізраилдік әскери тактиканың күшті жақтарына қайшы келгенін айтуға болады, себебі олардың негізі аумақта жылдам қимылдайтын, икемді күштерге сүйенген, ал емес тұрақты қорғанысқа.