Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
961-976 жылдардағы Кордова халифасы, 14 ғасырдағы Каир халифасы. Аль Хакам II, сондай-ақ Абу аль-Ас аль-Мустансир би Ллах аль-Хакам ибн Абд ар-Рахман (أَبُو الْعَاصٍ الْمُسْتَنْصِرِ بِاللهِ الْحَكْمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ; 13 қаңтар 915 – 16 қазан 976) Кордова халифасы болды. Ол Аль-Андалустағы Кордованың екінші Омейяд халифасы және Абд ар-Рахман III пен Муржанның ұлы. Ол 961 жылдан 976 жылға дейін билік етті.
Caliph of Córdoba from 961 to 976
14th century caliph of Cairo
Al Hakam II, also known as Abū al ʿĀṣ al Mustanṣir bi Llāh al Hakam b. ʿAbd al Raḥmān (أَبُو الْعَاصٍ الْمُسْتَنْصِرِ بِاللهِ الْحَكْمِ بْن عَبْدِ الرَّحْمَنِ; 13 January 915 – 16 October 976), was the Caliph of Córdoba. He was the second Umayyad Caliph of Córdoba in Al Andalus, and son of Abd al Rahman III and Murjan. He ruled from 961 to 976.
Ертедегі билік
961 жылы әкесі Абд ар-Рахман III қайтыс болғаннан кейін әл-Хакам II халифатқа мұрагер болды. Ол Солтүстік Ибериядағы католик мемлекеттерімен бейбітшілік орнатты және тұрақтылықты пайдаланып, суару жүйелерін салу арқылы ауыл шаруашылығын дамытты. Көшелерді кеңейту және базарлар салу арқылы экономикалық өсімге де қолдау көрсетілді.
Al Hakam II succeeded to the Caliphate after the death of his father Abd ar Rahman III in 961. He secured peace with the Catholic kingdoms of northern Iberia, and made use of the stability to develop agriculture through the construction of irrigation works. Economic development was also encouraged through the widening of streets and the building of markets.
Білімнің қамқоршысы
Хакамның өзі көптеген ғылымдарды жақсы білген. Ол Дамаск, Бағдад, Константинополь, Каир, Мекке, Медина, Куфа және Басра қалаларынан кітаптар сатып алатын. Оның білімді қолдаушы ретіндегі мәртебесі оған бүкіл мұсылман әлемінде даңқ әкелді, тіпті араб Аббасидтер билігінде болған Парсыда жазылған кітаптар да оған арналды. Оның тұсында кең ауқымды аударма жұмыстары жүргізіліп, көптеген кітаптар латын және грек тілдерінен араб тіліне аударылды. Бұл жұмысты орындау үшін ол муваллад мұсылмандары мен мозараб католиктерінен тұратын бірлескен комиссия құрды. Оның жеке кітапханасы зор болды. Кейбір мәліметтерде оның 600 000-нан астам кітабы болғаны айтылады. Кітапхана каталогының өзі 44 томнан тұрған деген мәлімдеме бар. Математик Любна Кордова Аль-Хакамның жеке хатшысы қызметін атқарды. Ол "нақты ғылымдарды толық меңгерген, ең күрделі геометриялық және алгебралық есептерді шеше алатын" делінеді. Сонымен қатар, атақты дәрігер, ғалым және хирург Әбу әл-Қасим әл-Захрави (Абулькасис) Аль-Хакамның сарайында белсенді қызмет етті, ал Хакам билігінде Аударма қозғалысының басшылары Мутазилиттер мен Ибн Масарра болды.
Hakam himself was very well versed in numerous sciences. He would have books purchased from Damascus, Baghdad, Constantinople, Cairo, Mecca, Medina, Kufa, and Basra. His status as a patron of knowledge brought him fame across the Muslim world to the point that even books written in Persia, which was under Arab Abbasid control, were dedicated to him. During his reign, a massive translation effort was undertaken, and many books were translated from Latin and Greek into Arabic. He formed a joint committee of Muwallad Muslims and Mozarab Catholics for this task. His personal library was of enormous proportions. Some accounts speak of him having more than 600,000 books. The catalogue of library books itself was claimed to be 44 volumes long. The mathematician Lubna of Córdoba was employed as Al Hakam's private secretary. She was said to be "thoroughly versed in the exact sciences; her talents were equal to the solution of the most complex geometrical and algebraic problems". The famous physician, scientist, and surgeon Abu al Qasim al Zahrawi (Abulcasis) was also active in Al Hakam's court during his reign, while the leading figures of the Translation movement during the reign of Hakam were Mutazilites and Ibn Masarra.
Құрылыс жобалары
Оның салған құрылыстарының ішінде Кордова қаласының бас мешітінің (962–966) – Мезкитаның кеңейтілуі және оның әкесі 936 жылы құрылысын бастаған патшалық Медина Азахара сарайының аяқталуы (976) болды.
His building works included an expansion of the main mosque of Córdoba (962–966), the Mezquita, and the completion of the royal residence Medina Azahara (976), which his father had begun in 936.
Солтүстік Африкадағы әскери қақтығыс
Ішкі басқару Әл-Мушафи уәзіріне көбірек сеніп тапсырылғанда, генерал Галиб ибн Абд әл-Рахман Солтүстік Африкадағы әскердің басшысы ретінде ықпалын арттырып келді. Ол басты назарын нормандардың соңғы шабуылдарын тойтаруға (шамамен 970 жылы) және Марокконың солтүстігіндегі зиридтер мен фатимидтерге қарсы күреске жұмсады. 974 жылы фатимидтер Мароккода жеңіліске ұшырады, ал Әл-Хакам II Наварра, Кастилия және Леон католик мемлекеттері үстінен халифаттың басымдығын сақтап қала алды.
Whilst the internal administration was left increasingly to vizir Al Mushafi, general Ghālib ibn ʿAbd al Raḥmān was gradually gaining influence as leader of the army in North Africa. He was chiefly preoccupied with repulsing the last Norman attacks (c. 970), and with the struggle against the Zirids and the Fatimids in northern Morocco. The Fatimids were defeated in Morocco in 974, while Al Hakam II was able to maintain the supremacy of the caliphate over the Catholic states of Navarre, Castile and León.
Жеке өмір
Әл-Хакам Кордобалық Субхқа үйленді, ол баск әйелі болған. Ол сарайда үстемдік құрып, зор ықпалға ие болды. Әл-Хакам оны Жафар деген еркек есімімен атаған деседі. Олардың екі ұлы болды: біріншісі – Абдул Рахман (962–970), ол жас кезінде қайтыс болды, ал екіншісі – Хишам II (966–1013).
Al Hakam married Subh of Cordoba, a Basque concubine. She held sway and strong influence over the court. It is said that al Hakam nicknamed her with the masculine name Ja'far. They had two sons, the first is Abd al Rahman (962–970), who died young, and the second is Hisham II (966–1013).
Мүмкін гомосексуализм
Э. Леви Провансальдың пікірінше, аль-Маккаридің "Нафх әл-тайиб" еңбегінде кездесетін "Хубб әл-валуд" тіркесі әл-Хакамның гомосексуализміне немесе "жігіттерге деген әуестігіне" сілтеме жасайды. Оның 46 жасқа дейін мұрагер тудыра алмауы, ерлерге көбірек бейімділігіне байланысты деп есептелген, бірақ бұл туралы мәліметтерде тек сыпайы тілмен айтылған, немесе ол кітаптарына тым ден қойып, сезімдік ләззаттарға мән бермегендігінен де болуы мүмкін.
According to É. Lévi Provençal, the phrase Ḥubb al walad, as found in al Maqqari's Nafḥ al ṭayyib, is a reference to al Hakam's homosexuality or "preference for boys". The fact that he did not produce a suitable heir before the age of 46 has been ascribed either to him being more attracted to men,—although this is only reported euphemistically in the sources,—or because he was too absorbed with his books to care for sensual pleasures.
Өлім және мұрагерлік
Әл-Хакам II өмірінің соңына қарай инсульт алған, бұл оның іс-әрекеттерін шектеді және ол ұлын басшылыққа тиістідей дайындай алмауына себеп болуы мүмкін. Қазіргі заманғы ғалымдар тарихи мәліметтердегі өлім сипаттамаларына сүйене отырып, оның 976 жылдың қазан айында суық ауа райынан туындаған тағы бір қан тамырларының инсултінен қайтыс болғанын болжайды. Оның орнын сол кезде 11 жастағы ұлы Хишам II әл-Муаяд басты, ал оның жас кезінде генерал Ғалиб әл-Насири, әл-Мусафи, қайтыс болған халифаның бас әкімшісі және оның хатшысы Алманзор көмегімен анасы Субх регенттік етті.
Al Hakam II suffered a stroke near the end of his life that curtailed his activities and may explain why he was unable to properly prepare his son for leadership. Modern scholars have speculated that, based on the historical descriptions of his death, it was another cerebrovascular stroke, possibly brought on by the cold weather, that claimed his life in October 976. He was succeeded by his son, Hisham II al Mu'ayad, who was 11 years old at the time and during his minority under regency by General Ghalib al Nasiri, al Mushafi, chief administrator of the late caliph, and Subh, his mother, assisted by her secretary Almanzor.