Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық саяхатшы және архиепископ
Italian explorer and archbishop
Джованни да Пьяно дель Карпин (немесе Карпини; ағылшын тілінде Джон Плано Карпини деп аталады; шамамен 1185 – 1 тамыз 1252) – орта ғасырлық итальяндық дипломат, католик архиепископы, саяхатшы және Моңғол империясының Ұлы ханының сарайына енген алғашқы еуропалықтардың бірі. Ол Солтүстік және Орталық Азия, Русь және моңғол билігіндегі басқа да аймақтар туралы ең алғашқы маңызды батыс есебінің авторы. 1247 жылдан 1252 жылға дейін Антивариде орналасқан Сербияның бас архиепископы қызметін атқарды.
Giovanni da Pian del Carpine (or Carpini; anglicised as John of Plano Carpini; c. 1185 – 1 August 1252) was a medieval Italian diplomat, Catholic archbishop, explorer and one of the first Europeans to enter the court of the Great Khan of the Mongol Empire. He was the author of the earliest important Western account of northern and Central Asia, Rus', and other regions of the Mongol dominion. He served as the Primate of Serbia, based in Antivari, from 1247 to 1252.
Саяхатқа дейінгі өмір
Джованни Италияның орталық бөлігіндегі Умбрияда туған адам болған сияқты. Оның тегі Пьян-дель-Карпине (әдеби мағынасында "Қыбыралы жазық") деген жер атынан шыққан, кейіннен Перуджа мен Кортона арасындағы Магионе деп аталған аймақ. Ол замандасы және отандасы Ассиздік Франциск әулиесінің серіктері мен шәкірттерінің бірі болды. Францискан орденінде өте құрметті болған Джованни оның ілімдерін Солтүстік Еуропада таратуда маңызды рөл атқарды, Саксонияда күзетші (кустос) және Германия провинциалы (министр) лауазымдарын бірден атқарды. Ол сонымен қатар Барбария мен Кельнде де қызмет еткен болуы мүмкін, және Испания провинциалы болған.
Giovanni appears to have been a native of Umbria, in central Italy. His surname was derived from Pian del Carpine (literally "Hornbeam Plain"), an area known later as Magione, between Perugia and Cortona. He was one of the companions and disciples of his near contemporary and countryman Saint Francis of Assisi. Highly esteemed within the Franciscan order, Giovanni had a prominent role in the propagation of its teachings in northern Europe, holding in succession the offices of warden (custos) in Saxony and provincial (minister) of Germany. He may also have held positions in Barbary and Cologne, and been provincial of Spain.
Саяхаттарының тарихы
Джованни 1241 жылғы 9 сәуірде Шығыс Еуропаға моңғол шапқыншылығы және Легница шайқасы кезінде Германияның провинциялық билеушісі болды. Легница шайқасындағы еуропалық әскерлердің жеңілісі моңғол империясының ханы Өгедейдің Шығыс Еуропаның көп бөлігін бақылауға жақындатты. Еуропада төрт жыл өткен соң да "татарларға" (моңғолдарға) деген үрей кеңінен таралды, сол кезде Папа Иннокентий IV моңғолдарға алғашқы ресми католик миссиясын жіберуге шешім қабылдады. Миссионерлер моңғолдардың христиан елдерін басып алуына наразылық ретінде де, ханның ниеттерін және әскери күшін анықтау үшін де жіберілді.
Giovanni was a provincial of Germany at the time of the great Mongol invasion of eastern Europe and the Battle of Legnica (modern Legnickie Pole) on 9 April 1241. The defeat of European forces at Legnica almost led to Ögedei, Khan of the Mongol Empire, controlling most of Eastern Europe. In Europe, dread of the "Tatars" (Mongols) was still widespread four years later, when Pope Innocent IV decided to dispatch the first formal Catholic mission to the Mongols. The missionaries were sent partly in protest at the Mongol invasion of Christendom and partly to gain information regarding the Khan's intentions and military strength.
Саяхат
Рим папасы Иннокентий IV Джованниді миссияны басқаруға тағайындады және миссиядағы барлық істерге жауапты болды. Папалық легат ретінде ол Ұлы ханға Папаның "Cum non solum" атты хатын жеткізді. "Алпыс үш жасында Карпини Лионнан жолға шықты", онда Папа сол кезде тұратын, Пасха күні (16 сәуір 1245), тағы бір монах, Стефан Богемиялықпен бірге, Киев маңындағы Канивте ақау кешіп, сонда қалып қойды. Богемия патшасы Венеслав есімді ескі досынан кеңес алғаннан кейін, Джованниге тағы бір францискандық, Бенедикт Поляк, аудармашы ретінде қосылды. Жол Киевтен өтіп, Канивтегі татар бекеттеріне жетті, содан кейін Непере арқылы Дон мен Волгаға дейін созылды. Джованни – бұл өзендерге қазіргі атауларын берген алғашқы батыстық. Волгада Батудың ордасы, яғни лагері орналасқан. Ол Шыңғыс хан әулетінің ең жоғары лауазымды қолбасшыларының бірі болды. Бұл жерде елшілер сыйлықтарымен бірге, ханға ұсынылмас бұрын, зиянды ойлар мен уды жою үшін екі оттың арасынан өтуі керек еді (1246 жылдың сәуір айының басында). Бату оларға Моңғолиядағы жоғарғы хан сарайына баруды бұйырды. Тағы да Пасха күні (1246 жылдың 8 сәуірі) олар саяхаттарының екінші, ең қиын бөлігін бастады. Легат жазғандай, "біз соншалықты ауырғандықтан, атқа отыруға қиналдық, ал осы ораза бойында тағамымыз тек тұз бен су қосылған тары болды, ал ішетініміз – қазанға ерітілген қар ғана еді". Олардың денелері тым қатты таңылғандықтан, ұзақ саяхаттың шаршауын көтере алды, ол оларды Жайық (Орал) өзенінен өтізіп, Каспий теңізі мен Арал теңізінің солтүстігіне, содан кейін Жаксартас (Сырдария) – "аты бізге белгісіз үлкен өзен" және оның жағасындағы мұсылман қалаларына жеткізді. Содан кейін олар Жунгария көлдерінің жағалауымен жүріп, 22 шілдеде Магдалена Мария мерекесінде Каракорум мен Орхон өзенінің жанындағы Сира Орда (Сары шатыр) император лагеріне жетті. Джованни мен серіктері 106 күнде шамамен 3000 мильді басып өтті. Өгедей ханның қайтысынан кейін билік таққа мұрагерлік күйде болды, ал Өгедейдің үлкен ұлы Гүюк таққа тағайындалды. Оның үлкен Курултайда, яғни тайпалардың кеңесінде ресми сайлануы Сира Ордада болған кезде, Азия мен Шығыс Еуропаның түкпір-түкпірінен 3000-4000 елші мен өкілдер жиналды, олар құрмет көрсетіп, сыйлықтар мен салықтар әкелді. 24 тамызда олар Алтын Орда деп аталатын басқа лагерьде ресми таққа отыру рәсімін көрді, содан кейін жаңа императорға ұсынылды. Ұлы хан Гүюк христиан дінін қабылдаудан бас тартып, Еуропаның папасы мен билеушілері оған келіп, адалдық ант беруін талап етті, бұл талап Гүюк ханның Папа Иннокентий IV-ке жазған хатында қалды. Хан экспедицияны қараша айына дейін жібермеді. Оларға моңғол, араб және латын тілдерінде жазылған Папаға хат берді, ол ханның Құдайдың жазасы ретіндегі билігінің қысқа, әміршілдік мәлімдемесі болды. Олар ұзақ қысқы сапарларын бастады. Көбінесе олар жалаңаш қарда немесе аяқтарымен қарды сыпырып тастаған жерде жатуға мәжбүр болды. Олар 1247 жылдың 10 маусымында Киевке жетті. Сол жерде және одан әрі саяхатта славян христиандары оларды өлгеннен тірілгендей құрметпен қарсы алды. Рейн өзенінен өтіп, Кельнге келгенде, олар Папаны Лионда кездестіріп, есептерін және ханның хатын тапсырды. Одан көп ұзамай Джованни Далмациядағы Антиваридегі Сербия архиепископы қызметімен марапатталды және Франция королі Людовик IX-қа легат ретінде жіберілді. Саяхатының қиындықтарынан кейін ол бес жыл ғана өмір сүрді. Францискандық мартирология мен басқа да деректерге сәйкес, ол 1252 жылдың 1 тамызында қайтыс болды.
Pope Innocent IV chose Giovanni to head the mission and apparently was in charge of nearly everything in the mission. As a papal legate, he bore a letter from the Pope to the Great Khan, Cum non solum. "At the age of sixty three Carpini embarked from Lyon," where the Pope then resided, on Easter day (16 April 1245), accompanied by another friar, Stephen of Bohemia, who broke down at Kaniv near Kyiv and was left behind. After seeking counsel of an old friend, Wenceslaus, king of Bohemia, Giovanni was joined at Wrocław by another Franciscan, Benedykt Polak, who was appointed to act as interpreter. The route passed by Kyiv, entered the Tatar posts at Kaniv and then ran across the Nepere to the Don and Volga. Giovanni is the first Westerner to give the modern names for those rivers. On the Volga stood the Ordu, or camp, of Batu, the famous conqueror of eastern Europe and supreme Mongol commander on the western frontiers of the empire. He was one of the most senior princes of the house of Genghis Khan. There, the envoys, with their presents, had to pass between two fires to remove possible injurious thoughts and poisons, before being presented to the prince (early April 1246). Batu ordered them to proceed to the court of the supreme Khan in Mongolia. On Easter day once more (8 April 1246), they started on the second and most formidable part of their journey. They were "so ill", wrote the legate, "that we could scarcely sit a horse; and throughout all that Lent our food had been nought but millet with salt and water, and with only snow melted in a kettle for drink". Their bodies were tightly bandaged so that they could endure the excessive fatigue of the enormous ride, which took them across the Jaec, or Ural River and north of the Caspian Sea and the Aral to the Jaxartes or Syr Darya (quidam fluvius magnus cujus nomen ignoramus, "a big river whose name we do not know") and the Muslim cities that stood on its banks. Then they went along the shores of the lakes of Dzungaria until, on the feast of St Mary Magdalene (22 July), they reached the imperial camp called Sira Orda (Yellow Pavilion), near Karakorum and the Orkhon River. Giovanni and his companions rode an estimated 3000 miles in 106 days. Since the death of Ögedei Khan, the imperial authority was in interregnum and Güyük, Ögedei's eldest son, was designated to the throne. His formal election in a great Kurultai, or diet of the tribes, took place while the friars were at Sira Orda, which entailed the gathering of 3000 to 4000 envoys and deputies from all parts of Asia and eastern Europe, bearing homage, tribute and presents. On 24 August they witnessed the formal enthronement at another camp in the vicinity called the Golden Ordu, and they were then presented to the new emperor. The great Khan, Güyük, refused the invitation to become Christian and demanded rather that the Pope and rulers of Europe should come to him and swear allegiance to him, a demand recorded in a letter from Güyük Khan to Pope Innocent IV. The Khan did not dismiss the expedition until November. He gave them a letter to the Pope written in Mongol, Arabic, and Latin that was a brief imperious assertion of the Khan's office as the scourge of God. They began a long winter journey home. Often, they had to lie on the bare snow or on ground scraped bare of snow with a foot. They reached Kiev on 10 June 1247. There and on their further journey the Slavonic Christians welcomed them as risen from the dead with festive hospitality. Crossing the Rhine at Cologne, they found the Pope still at Lyon and delivered their report and the Khan's letter. Not long afterward, Giovanni was rewarded with the archbishopric of Primate of Serbia in Antivari in Dalmatia, and was sent as legate to Louis IX of France. He lived only five years following the hardships of his journey. He died, according to the Franciscan Martyrology and other authorities, on 1 August 1252.