Хьюстон Стюарт Чемберлен: Ұлтшылдық пен нәсілшілдік идеологы

Хьюстон Стюарт Чемберлен (1855-1927) – британ-неміс философы, этномәдени ұлтшылдық, антисемитизм, расизм идеяларын таратушы. «19 ғасыр негізі» еңбегі нацистік саясатқа әсер етті.

13 мин оқу

100%

Дереккөз: Houston Stewart Chamberlain — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Британдық-неміс нәсілшіл философы (1855–1927)

Хьюстон Стюарт Чемберлен (9 қыркүйек 1855 – 9 қаңтар 1927) – британдық-неміс философы, саяси философия мен табиғаттану саласындағы еңбектердің авторы. Оның жазбалары неміс этнонационализмін, антисемитизмді, ғылыми расизмді және нордицизмді таратуға бағытталған; ол «расистік жазушы» ретінде танымал. Оның ең белгілі кітабы – 1899 жылы жарық көрген екі томдық «Die Grundlagen des neunzehnten Jahrhunderts» («XIX ғасырдың негіздері») 20-ғасыр басындағы пангермандық «Völkisch» қозғалыстарына зор ықпал етті, сондай-ақ нацистік нәсілдік саясаттың антисемитизміне әсер етті. Чемберленді «Гитлердің алға басушысы» деп те атаған. Хэмпширде дүниеге келген Чемберлен ересек шағында композитор Рихард Вагнерге деген құштарлығынан Дрезденге көшіп, кейін неміс азаматы болып қабылданды. Вагнердің қызы Ева фон Бюлоға 1908 жылғы желтоқсанда, Вагнер қайтыс болғаннан кейін 25 жыл өткен соң үйленді.

Ерте өмір және білім

Хьюстон Стюарт Чемберлен Англияның Хэмпшир графтығындағы Саутси қаласында, контр-адмирал Уильям Чарльз Чемберленнің ұлы болып дүниеге келді. Оның анасы, капитан Базиль Холлдың қызы Элиза Джейн, оның бір жасқа толғанға дейін қайтыс болды, нәтижесінде оны Францияда әжесі тәрбиеледі. Оның үлкен ағасы – япониятанушы және Токио императорлық университетінің профессоры Базил Холл Чемберлен. Чемберленнің нашар денсаулығы жиі оны қысқы айларда Испания мен Италияның жылы аймақтарына жіберуге себеп болды. Осылай тұрақты түрде көшіп-қонып жүргендіктен Чемберленге берік достық қарым-қатынас орнату қиын болды.

Челтенхам колледжі

Чемберленнің білімі Версальдегі лицейде басталып, көбінесе континенталдық Еуропада жалғасты, бірақ әкесі ұлына әскери карьера жоспарлаған. Он бір жасында ол көптеген әскери және теңіз офицерлерін даярлаған ағылшын пансиондық мектебі – Челтенхэм колледжіне жіберілді. Чемберлен 19 ғасырды "Прогресс дәуірі" деп санайтын, өзіне сенімді, оң көзқарасты, Виктория заманының атмосферасында өсті; осы дәуірде байлық өсіп, ғылыми жаңалықтар ашылып, технологиялық жетістіктер жасалып, демократиялық саяси реформалар жүзеге асырылды. Көптеген викториялықтар Ұлыбританияның әлемнің қалған бөлігіне жол көрсететініне сенді. Чемберлен Либералдық партияны қолдап өсті және 19 ғасырғы британдық либерализмнің прогреске сенім, әлемнің жақсара беретіні, Ұлыбританияның либералды демократиялық және капиталистік қоғам ретінде ұлылығы сияқты жалпы құндылықтарын бөлісті. Чемберлен Челтенхэм колледжін ұнатпады және онда өзін жалғыз бен сырттан қараушы сезінді. Жас Чемберлен "керексіз арманшыл" болды, оны әскери қызметтен гөрі өнер қызықтырды, сонымен қатар ол табиғатқа ғашық болды және өзіне мистикалық сезім дамытты. Чемберленнің Челтенхэмдегі оқуындағы басты қызығушылығы – табиғи ғылымдар, әсіресе астрономия. Кейін Чемберлен былай деп есіне алды: "Жұлдыздардың сәулесі маған есімде қалмайтын күшті әсер етті. Жұлдыздар маған жақын, мейірімді, сенімді және көңіл жағушы болды – өйткені осы сезімімді мектептегі ешбір адамнан жақсы түсіндіре алмаймын. Мен шынайы достықты сезіндім". Одан бөлек, ол химик Карл Грейбе, ботаник Йоханнес Мюллер Арговиенсис, физик және парапсихолог Марк Тьюри, астроном Эмиль Плантамур және басқа да профессорлардың дәрістерін тыңдады. Чемберленнің студенттік қызығушылығы жүйелі ботаника, геология, астрономия болды, кейіннен адам денесінің анатомиясы мен физиологиясымен айналысты. 1881 жылы ол физикалық және табиғи ғылымдар бакалавры атағын алды.

Chamberlain's education began at a lycée in Versailles and continued mostly in continental Europe, but his father had planned a military career for his son. At the age of eleven he was sent to Cheltenham College, an English boarding school that produced many Army and Navy officers. Chamberlain grew up in a self confident, optimistic, Victorian atmosphere that celebrated the nineteenth century as the "Age of Progress"; a time of growing wealth, scientific discoveries, technological advances and democratic political reforms; a world that many Victorians expected to get progressively better and better with Britain leading the way for the rest of the world. Chamberlain grew up supportive of the Liberal Party, and shared the general values of 19th century British liberalism such as a faith in progress, of a world that could only get better, of the greatness of Britain as a liberal democratic and capitalist society. Chamberlain deeply disliked Cheltenham College, and felt lonely and out of place there. The young Chamberlain was "a compulsive dreamer", more interested in the arts than in the military, and he developed a fondness for nature and a near mystical sense of self. Chamberlain's major interests in his studies at Cheltenham were the natural sciences, especially astronomy. Chamberlain later recalled: "The starlight exerted an indescribable influence on me. The stars seemed closer to me, more gentle, more worthy of trust, and more sympathetic – for that is the only word which describes my feelings – than any of the people around me in school. For the stars, I experienced true friendship". as well as under chemist Carl Gräbe, botanist Johannes Müller Argoviensis, physicist and parapsychologist Marc Thury, astronomer Emile Plantamour, and other professors. Chamberlain's main interests as a student revolved around systematic botany, geology, astronomy, and later the anatomy and physiology of the human body. In 1881, he earned a baccalauréat ès sciences physiques et naturelles ("baccalaureate in physical and natural sciences").

Либералдық: Дисраэлиді Британияны құртқаны үшін айыптау

Женевада болған кезінде Б. Дизраэлиді әрдайым жек көретін Чемберлен өзінің елін күннен-күнге көбірек жек көре бастады, Премьер-министрді британдық өмірді Чемберленнің өте төмен деп санайтын деңгейге түсірді деп айыптады. 1880-ші жылдардың басында Чемберлен әлі де либерал болды, "ол мәселелерге Глэдстондық көзқараспен қараған және британдық консерватизмнің философиясы мен саясатына айқын қарсылық танытқан адам". Чемберлен Дизраэлиге деген наразылығын жиі білдіретін, "оны келесі онжылдықтарда британдық қоғамдық өмірге өзімшілдік сыныптық мүдделер мен жалтақтаушылдықты енгізгені үшін жауапты деп есептеді". 1881 жылы ол Ұлыбританиядағы отбасына хат жазып, Уильям Эварт Гладстоунды Ирландияда "әділ жалқы ақысын" орнату үшін Жер заңын енгізгені және Трансвальдіден бас тартқаны үшін мақтады. Оның антисемитизмінің алғашқы белгісі 1881 жылы Жер заңына байланысты Ирландиядағы жер иелерін "қан соратын еврейлер" (sic) деп сипаттағанда байқалды. Ол кезде Ирландиядағы негізгі жер иелері англо-ирландтық бейдін адамдар болған, бірақ өмірінің осы кезеңінде оның антисемиттік пікірлері сирек кездесетін.

Дүниежүзілік мұз теориясының қолдауы

Чемберлен Ханс Хёрбигердің "Велтейслехре" ("Әлемдік мұз теориясы") теориясын ерте қолдағандардың бірі болды, бұл теория бойынша Күн жүйесіндегі көптеген денелер мұзбен жабылған. Чемберленнің қолдауының нәтижесінде, бұл үшінші рейх кезінде ресми космологиялық догмаға айналды.

Ғылыми емес мәлімдемелер

Чемберленнің табиғат ғылымдарына қатысты көзқарасы біршама екіұшты және қайшылы болды. Ол кейіннен: «Қазіргі заманның ең зиянды қателіктерінің бірі – бізді ғылымның аталатын «жетістіктеріне» тым көп мән беруге жетелейтін нәрсе» деп жазды. Дегенмен, оның ғылыми беделін оның жақтастары жиі оның саяси философиясын нығайту үшін пайдаланды.

"Шешімді" оқырманға қалдыру

Чемберлен «Негіздер» кітабында еврейлерді жоюды жақтаған жоқ; шын мәнінде, ол әлемдегі барлық проблемаларды еврейлерге байланыстыруға бейілді болғанымен, бұл проблеманың шешімін ешқашан ұсынбады. Оның орнына Чемберлен өзінің кітабын оқығаннан кейін оқырмандары «еврей мәселесіне» қалай «шешім» табу керектігін өздері жақсы білетінін айтты. Филд Ремиердің көрінісі 1941 жылы өткен Барбаросса операциясындағы «жою соғысын» көптеген қорқынышты аспектілермен алдын ала болжағандығын жазды. 1899 жылғы қазанда жарық көрген «Негіздер» кітабы Чемберленді танымал зиялы тұлғаға айналдырды. «Негіздер» кітабының танымалдылығы соншалық болды, Германияның протестант аймақтарындағы көптеген гимназия (жоғары мектеп) мұғалімдері Die Grundlagen кітабын оқушыларына міндетті оқу материалы ретінде қойды. Бір мұғалім еске алды: «Мен Нюрнбергте жас гимназия мұғалімі болып жұмыс істеген кезде кітапты бір отырыста оқып шықтым. Мен оны қызығумен бір жағына қойдым. Бүгін [1927] сол оқиғаны есімде сақтай аламын және бұрынғы сезімдерімді қайта оятуға болады». Кітап жақсы сатылды, бірақ Германиядағы сын-пікірлер әртүрлі болды. Консервативті және Ұлттық-либералдық газеттер «Негіздерге» көбінесе жағымды баға берді. Ұлттық-халықтық газеттер «Негіздерге» өте жағымды пікірлер берді, көптеген сыншылар оны ең ұлы кітаптардың бірі деп атады.

Кітаптан кейін яһудилерді кемсіту

Неміс университеттері 20-ғасырдың басында ұлтшылдық қозғалыстың орталықтары болды, ал "The Foundations" кітабы университеттерде кең таралды. Көптеген студенттік клубтар еврей студенттерін қабылдамау үшін осы кітапты себеп ретінде пайдаланды. Сонымен қатар, әскери училищелер де 20-ғасырдың басында ұлтшылдық идеялардың таралу орталықтары болды, сондықтан "The Foundations" кітабы офицер курсанттары арасында да танымал болды. Алайда, теңіз күштері мен пруссиялық, бавариялық, саксондық және Вюртемберг армиялары еврей офицерлерді қабылдамағандықтан, "Die Grundlagen" кітабы еврейлердің шеттетілуіне себеп болмады. Либералдық және социал-демократиялық газеттер бұл кітапқа өте теріс пікір білдірді, сыншылар "The Foundations" кітабындағы ойлардың иррационалдығына, Чемберленнің Гете еңбектерін контекстен тыс келтіріп, оған жат пікірлерді таңуға тырысқанына және кітаптың тұтас антисемитизмге толы екеніне назар салды.

Католиктер мен протестанттардың жауаптары

Чемберленнің католицизмге қарсы тұрысынан католикалық газеттер «The Foundations» еңбектеріне өте теріс пікірлер жариялады, бірақ католик сыншылары «Die Grundlagen» еңбегіндегі антисемитизмді сирек айыптады. Протестанттық ұлтшыл газеттер «The Foundations» еңбегіне өте жақсы баға берді, ал консервативті протестанттық газеттер Чемберленнің нәсілдік христиандыққа шақыруынан алаңдады. Йена университетінің профессоры Баенч деген бір протестант сыншысы Чемберленнің Ескі өсиеттің Әйүп кітабын, Псалмдарды, Пайғамбарлардың кітаптарын және басқа да кітаптарын жүйелі түрде бұрмалағанын жазды, соның салдарынан ол Чемберленнің Ескі өсиеттің барлығын дұрыс емес көрсеткенін ескерсек, христиандық пен иудаизм арасында ортақ нәрселердің аз болуына таң қалмау керектігіне келді.

Яһудилердің реакциясы

Берлиндегі банкир, еврей сыншысы Генрих Майер Кон «Основалар» кітабының «жаман, түсініксіз, ойлау жолында логикасыз, стилі жағымсыз, жалған кішіпейілділік пен нағыз өркөкіректікке толы, нағыз надандық пен білімділікке жалған әсер ету» деп жазды. Centralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens және Verein zur Abwehr des Antisemitismus сияқты неміс еврей топтары 20-ғасырдың басында бірнеше рет мәлімдеме жасады, онда «Основалар» кітабының танымалдылығы олардың басты алаңдаушылығы екенін атап өтті. Die Grundlagen көптеген неміс еврейлерінің қиналып, кейде зорлық-зомбылықтың құрбаны болуына себеп болған антисемитизмнің күрт өсуіне әкелді. Неміс еврей журналисі Мориц Голдштейн 1912 жылы Германияда еврейлердің болашағы жоқ деп сенгендіктен, сионист болғанын жазды, ал осы сенімнің бір себебі: «Чемберлен өзінің айтқандарына сенеді және осы себепті оның бұрмалаулары мені қорқытады. Кітаптың жаңа басылымдары бірінен кейін бірі шығып жатыр, сондықтан осы теорияға қуанатын көптеген германдықтардың оның сансыз әділетсіздіктері мен қателіктеріне күмән келтіре алатынына мен қызығушылық танытамын». Лондоннан Косима Вагнерге жазған хатында Чемберлен өзінің Британиясы – аристократиялық билік, ауыр еңбек және ерлік батылдығының Британиясы, оның қиялындағы романтикалық «Күлкілі ескі Англия» енді жоқ екенін қайғылы түрде айтты; оның орнына Чемберлен материалистік, жансыз қоғам деп қараған, ұжымдық мақсатты сезінбейтін және ашкөздікпен толыққан жеке тұлғаларға бөлінген қоғам келді. Чемберлен 1880 жылдардан бері Британияның «Мамонның қызметін таңдағанын» жазды, ол мұны еврейлерге байланыстырады, Вагнерге былай деп жазды: «Бұл саясатты евреймен ширек ғасыр бойы зерттеген адамның нәтижесі». Чемберлен Вильгельмнің «негізінде өзінің миссиясы әлемді «асылдандыру» екенін білетін «алғашқы неміс кайзері» екенін жазды, ол «неміс білімін, неміс философиясын, неміс өнерін және, егер Құдай қаласа, неміс дінін» тарату арқылы оны асылдандырады. Тек осы міндетті орындайтын кайзер ғана неміс халқының нағыз кайзері болып табылады. Германияның әлемдік державаға айналуына мүмкіндік беру үшін Чемберлен Рейхтің әлемдегі ең ірі теңіз державасына айналуын талап етті, өйткені Чемберлен теңізді басқаратын күш әлемді де басқарады деп мәлімдеді. Чемберлен «флотсыз ештеңе істеуге болмайды. Бірақ үлкен флотпен жабдықталған Германия Кромвель Англияға көрсеткен жолмен жүреді және ол әлемдегі бірінші держава болу мақсатына қадам басқанымен, оған табандылықпен ұмтылуы керек. Ол үшін моральдық негіз бар, сондықтан ол міндетті». 1901 жылғы қаңтарда императорлық сарайдағы бас палата, канцлер принц Бернхард фон Бюловтың ағасы Ульрих фон Бюлов досына жазған хатында император «кітапты екінші рет бетінен-беттеп зерттегенін» айтты. Чемберленмен алғаш рет кездескенде Вильгельм оған: «Германия үшін жасағандарыңызға рахмет!» деді. Вильгельм Чемберленді «рульдегі жолдасы және Римге, Иерусалимге және т.б. қарсы тевтондықтар үшін күрестегі одақтасы» деп мақтады. Чемберлен екі шиллинг пен алты пенске «әрбір бассуто негрісі» британдық паспорт ала алатынына қызығушылық танысты. Ұлтшылдықтың үдемелі дамуы кезінде оның аралас тегі Вильгельмге психологиялық жағынан үлкен қысым жасады, ол бір уақытта ағылшындықты жақсы көретін де, жек көретін де болды. Оның анасының жері туралы жазған жазбаларында зор құмарлық пен жек көрушілік сезімдері білінді. Чемберлен мен Вильгельмнің қарым-қатынасы туралы жазған Филд: Чемберлен Вильгельмнің панславизм, қара және сары «ордалар», еврейлер, ультрамонтандар, социал-демократтар және еркін ойшылдар туралы бүкіләлемдік және тарихи шеңберге енгізуіне көмектесті. Ол императордың неміс миссиясы туралы арманын құдайдан келген нәсілдік тағдырдың күрделі көрінісіне айналдырды. «Основалар» кітабын қазіргі оқырмандарға айқын көрінетін дәлдіктің жоқтығы, бүкпесіздігі және логикалық кемшіліктері Вильгельмді мазаламады: ол оның субъективті, ұтымды емес ойлау стиліне құлшыныспен мойынсұнды. Егер император ағылшын құндылықтары мен әдет-ғұрыптарын терең құрметтеген пруссалық болса, Чемберлен өзінің туған жеріне қатысты терең түсініспеушілікке ұшыраған, неміс қасиеттерін және пруссалық қоғамды құрметтеген ағылшын болатын. Оның көптеген хаттарынан көрінетіндей, ол Пруссияның ең қарапайым офицеріне тіл қатқанда, тіпті өз-өзіне де қарамай, оған құлшылық ететін, қатаң тіл алған. Егер Вильгельм Чемберленнің ағылшындығына тартылса, «Основалар» кітабының авторы Гогенцоллерн принцінде – кемінде Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін – өзінің идеалдаған Deutschtum-ының символына тапқан. Чемберлен, Буруманың сөзімен айтқанда, «неміс қанына құмар ағылшын», Рихард Вагнер, Иоганн Вольфганг фон Гёте, Людвиг ван Бетховен және Уильям Шекспирдің мәдени туындыларында «неміс нәсілдік генийі» қалай көрінетіні туралы ұзақ псевдоғылыми мақалалар жазған (Чемберлен Шекспирді Германияға тиесілі «неміс драматургі» деп есептеген), Вильгельм үшін «өте сәйкес» болды. Соңында Вильгельм да Вагнердің жақтасы болды және Чемберленнің Вагнердің музыкасын «барлық нәрсенің ұлылығын білдіретін мистикалық, рухани өмір күші» ретінде мақтаған жазбаларында көрінетін көп нәрсеге қызығушылық танытты. Чемберлен Йель және Джонс Хопкинс университеттерінде оның нәсілдік теориялары туралы лекция оқуға шақыру алды, бірақ АҚШ-ты мәдени және рухани жағынан төмендеген ұлт деп қарағандықтан олардан бас тартты. Чемберленнің жартылай усақ-түйек болуына себеп еврейлердің оны өлтіруге қастандық жасап жатыр деген қорқынышы болды. 1906 жылғы Вильгельмге жазған хатында Чемберлен еврейлердің салдарынан туған араласудың нәтижесінде Британия, Франция, Австрия және Ресейдің барлығы құлдырап бара жатқанын, тек «таза» неміс Рейх ғана «Батыс Еуропаның өмірлік орталығын» «татарланған орыстардан, арманшыл, әлсіз монғолдардан және Океания мен Оңтүстік Америкадан, сондай-ақ зиялылық жағынан кемтар және жануарларға ұқсас миллиондаған қаралардан» қорғай алатынын мәлімдеді, олар «жарыстар соғысында ешқандай жеңілдік берілмейтін» қаруланып жатыр. Эйленбургтың ісі ашылғаннан кейін император оған өте суық хат жазып, гомосексуалдармен қарым-қатынасқа түсе алмайтынын, сондықтан олардың достығы аяқталғанын және ол Эйленбургтен ешқашан естігісі келмейтінін айтты. Чемберлен Эйленбургке Вильгельмдей жақын болған жоқ және Эйленбургтың гомосексуалдығы туралы айыптауларға шынайы таң қалғандай көрінді. Эйленбург ісі Франциядағы Дрейфус ісіне ұқсас рөл атқарды, бірақ бұл жағдайда құрбан Франциядағы Дрейфус болды. Осы оқиға кезінде бүкіл völkisch қозғалысы Эйленбургті қолдады, оны еврейлер Макс Бернштейн мен Магнус Хиршфельдтің жалған айыптауларымен құрылған арийлік гетеросексуал ретінде бейнеледі. Неміс журналисі Теодор Вольф 1906 жылы Эйленбургтің Германияның бас антисемиттерінің бірі ретіндегі рөлі туралы былай жазды: «Мен сені онға бірге тікелей айтайын, осы скальд [Эйленбург], Гобineau-дың досы, басқа досы, нәсілдік пайғамбардың ең құлшынып іздеген шәкірті Хьюстон Стюарт Чемберленге бірінші болып көрсеткеніне сенемін. «Әлемге тәртіп келтіретін нәсіл» туралы мистикалық түсінік Гобineau-дан Эйленбург және Чемберлен арқылы императорға жетті, ал бұл түсінік «әлемді неміс рухымен емдеу керек» деген ойға әкелді». Вильгельм Чемберленге жазған хатында бүкіл оқиғаның «еврейлердің бетіне тырнай салғандықтан, жала жабудан және өтіріктен» туғанын жазды.

One German Jewish reviewer, the Berlin banker Heinrich Meyer Cohn, wrote that The Foundations was "bad, unclear, and illogical in its train of thought and unpleasing in style, full of false modesty and genuine superciliousness, full of real ignorance and false affectation of learning". German Jewish groups like the Centralverein deutscher Staatsbürger jüdischen Glaubens and the Verein zur Abwehr des Antisemitismus repeatedly issued statements in the early 20th century that the popularity of The Foundations was a major source of concern for them, noting that Die Grundlagen had caused a major increase in anti Semitism with many German Jews now finding themselves the objects of harassment and sometimes violence. The German Jewish journalist Moritz Goldstein wrote in 1912 that he had become a Zionist because he believed there was no future for Jews in Germany, and one of the reasons for that belief was: "Chamberlain believes what he says and for that very reason his distortions shock me. And thousands more believe as he does for the book goes one edition after another and I would still like to know if many Germanic types, whose self image is pleasantly indulged by this theory, are able to remain critical enough to question its countless injustices and errors?" Writing to Cosima Wagner from London, Chamberlain stated sadly that his Britain, the Britain of aristocratic rule, hard work and manly courage, the romanticized "Merry Old England" of his imagination was no more; it had been replaced by what Chamberlain saw as a materialist, soulless society, atomized into individuals with no sense of the collective purpose and entirely dominated by greed. Chamberlain wrote that since the 1880s Britain had "chosen the service of Mammon", for which he blamed the Jews, writing to Wagner: "This is the result, when one has studied politics with a Jew for a quarter century." Chamberlain went on to write that Wilhelm was "in fact the first German Kaiser" who knew his mission was to "ennoble" the world by spreading "German knowledge, German philosophy, German art and—if God wills—German religion. Only a Kaiser who undertakes this task is a true Kaiser of the German people." To allow Germany to become a world power, Chamberlain called for the Reich to become the world's greatest sea power, as Chamberlain asserted that whatever power rules the seas also rules the world. Chamberlain wrote that "without a fleet nothing can be done. But equipped with a great fleet, Germany is embarking on the course to which Cromwell showed England the way, and she can and must steer resolutely towards the goal of becoming the first power in the world. She has the moral justification for it and therefore also the duty." The Imperial Grand Chamberlain at the court, Ulrich von Bülow, the brother of the Chancellor Prince Bernhard von Bülow, wrote in a letter to a friend in January 1901 that the Kaiser was "studying the book a second time page by page". When he met Chamberlain for the first time, Wilhelm told him: "I thank you for what you have done for Germany!" Wilhelm went on to praise Chamberlain as his "comrade in arms and ally in the struggle for Teutons against Rome, Jerusalem, etc." Chamberlain wrote with disgust how for two shillings and a sixpence, "every Basuto nigger" could now carry a British passport. In an age of ultra nationalism with identities being increasingly defined in racial terms, his mixed heritage imposed considerable psychological strain on Wilhelm, who managed at one and the same time to be both an Anglophile and Anglophobe; he was a man who both loved and hated the British, and his writings about the land of his mother displayed both extreme admiration and loathing. Writing about the Chamberlain Wilhelm relationship, Field stated:

Chamberlain helped place Wilhelm's tangled and vaguely formulated fears of Pan Slavism, the black and yellow "hordes", Jews, Ultramontanes, Social Democrats, and free thinkers to a global and historical framework copiously footnoted and sustained by a vast array of erudite information. He elevated the Emperor's dream of a German mission into an elaborate vision of divinely ordained, racial destiny. The lack of precision, the muddle, and logical flaws that are so apparent to modern readers of The Foundations did not bother Wilhelm: he eagerly submitted to its subjective, irrational style of reasoning. And if the Kaiser was a Prussian with an ingrained respect for English values and habits, Chamberlain was just as much an Englishman who was deeply ambivalent about his own birthplace and who revered German qualities and Prussian society. Almost unconsciously, as his vast correspondence shows, he adopted an obsequious, scraping tone when addressing the lowliest of Prussian army officers. If Wilhelm was drawn to the very Englishness of Chamberlain, the author of The Foundations saw in the Hohenzollern prince—at least until the World War—the very symbol of his idealized Deutschtum. Chamberlain, who in the words of Buruma was "an English fetishist of German blood" who wrote long pseudo scientific articles about how "Germanic racial genius" manifested itself in the cultural works of Richard Wagner, Johann Wolfgang von Goethe, Ludwig van Beethoven, and William Shakespeare (Chamberlain considered Shakespeare to be a "Germanic playwright" who properly belonged to Germany), was the "perfect match" for Wilhelm. Finally, Wilhelm was also a Wagnerite and found much to admire in Chamberlain's writings praising Wagner's music as a mystical, spiritual life force that embodied all that was great about the "German spirit". Chamberlain received invitations to lecture on his racial theories at Yale and Johns Hopkins universities, but turned them down on the grounds that he had no wish to visit what he viewed as a culturally and spiritually debased nation like the United States. Chamberlain's status as a semi recluse came about because of his fear that the Jews were plotting his murder. In a 1906 letter to Wilhelm, Chamberlain announced that due to miscegenation caused by the Jews, Britain, France, Austria and Russia were all declining powers, and only the "pure" German Reich was capable of protecting the "life giving center of Western Europe" from the "Tartarized Russians, the dreaming weakly mongrels of Oceania and South America, and the millions of blacks, impoverished in intellect and bestially inclined, who even now are arming for the war of the races in which there will be no quarter given". After Eulenburg was exposed, the Kaiser wrote him a very cold letter saying that he could not stand the company of homosexuals, as such their friendship was now over and he never wanted to see or hear from Eulenburg again. Chamberlain was never as close to Eulenburg as Wilhelm was, and seemed genuinely shocked to learn of the allegations that Eulenburg was homosexual. The Eulenburg affair played a role in Germany very similar to the Dreyfus affair in France, except that the victim in this case was the prominent anti Semite Eulenburg. During the scandal, practically the entire völkisch movement came out in support of Eulenburg whom they portrayed as an Aryan heterosexual framed by false allegations of homosexuality by the Jews Max Bernstein and Magnus Hirschfeld. The German journalist Theodor Wolff wrote in 1906 about Eulenburg's role as one of Germany's chief anti Semites:

I bet you ten to one that it was that skald [Eulenburg], the friend and admirer of Gobineau, who first pointed his other friend, the Kaiser towards the racial prophet's most eager disciple, Houston Stewart Chamberlain. The mystical notion of the "race that will bring order to the world" found its way from Gobineau via Eulenburg and Chamberlain to the Kaiser, and this notion in turn gave rise to the thought that "the world should be healed by the German spirit." In a letter to Chamberlain, Wilhelm wrote that entire scandal had emerged because of "Jewish cheek, slander and lies". In the same letter, an enraged Wilhelm told Chamberlain that Maximilian Harden, the German Jewish convert to Lutheranism and the journalist who had outed Eulenburg was a "loathsome, dirty Jewish fiend" and a "poisonous toad out of the slime of hell, a disgraceful stain on our Volk".

Католицизмге шабуыл жасауды азайту

"Жасыраушылықтың жақтаушысы" лауазымының бір бөлігі ретінде Чемберлен 20 ғасырдың басында католицизмге қарсы ұстанымын жұмсартты, өйткені "Негіздер" еңбегінде Католик шіркеуіне жасаған шабуылдары неміс католик қауымын өз ойларынан алыстатқанын кеш түсінді.

Тақырыбы: Германияның бірлігі және неміс ғылымдары мен философиясы

Белгілі қоғамдық зиялы ретінде Чемберлен көптеген тақырыптар бойынша көптеген газеттер мен журналдарға жазды. Яһудилерге шабуыл жасаудан басқа, Чемберленнің эсселерінің басты тақырыптарының бірі – неміс мәдениетінің, тілінің, нәсілінің және өнерінің бірлігі, сондай-ақ неміс өнерінің нәсілдік «герман христиандығымен» үйлесу қажеттілігі болды. Чемберленнің жұмысының тағы бір маңызды тақырыбы – ғылым мен философия. Чемберлен әрқашан қазіргі заманғы ғылымға қызығушылық танытып, өзін ғалым деп санады, бірақ қазіргі ғылымның барлық нәрсені түсіндіре алады деген пікірге қарсы болды, себебі адамзаттың ғылым түсіндіре алмайтын рухани жағы бар деп сенді. Сондықтан Чемберлен қазіргі Германияның адамдардың рухани құндылықтарын жоғалтуына байланысты, ғылымның барлық жауап бере алады деген материалистік сенімге бағынышты түрде құлдырап бара жатқанына сенді. 1905 жылы жарық көрген, өзінің қадір тұтатын философ Иммануил Канттың өмірбаянында Чемберлен Канттың әлемді түсінудегі рационализм мен ақыл-ойының шектерін көрсеткенін айтты. Оның орнына Чемберлен Канттың интуицияға негізделген сезімдік тәсілдің әлемді түсінудің әлдеқайда дұрыс жолы екенін көрсеткенін мәлімдеді. «Им-деушен-райх» атты неміс еврей журналы Гетеге арналған мақаласында Чемберленнің Гетеге «расалық саясат, нәсілдік гигиена және нәсілдік құндылықтар туралы пікір таласында, мономаниялық иудаофобия тұрғысынан» қол жеткізгенін жазды.

Шығармалары

(1892) «Рихард Вагнердің драмасы». Breitkopf & Härtel. (1895) «Рихард Вагнер», Ф. Брукман. (1899) «Он тоғызыншы ғасырдың негіздері», Брукман. (1905) «Арийлік көзқарас», Брукман. (1903) «Генрих фон Штайн және оның әлемге көзқарасы», Георг Генрих Мейер. (1905) «Иммануил Кант. Еңбекке кіріспе ретіндегі тұлға», Берлин, Bard, Marquardt & Co. (1912) «Гёте», Брукман. (1914) «Соғыс мақалалары», Брукман. (1915) «Саяси идеалдар», Брукман. (1915) «Англия және Германия», Брукман. (1915) «Сенім», Брукман. (1915) «Соғысқа кім кінәлі?», Неміс-американдық әдеби қорғаныс комитеті. (1916) «Неміс мәні», Брукман. (1916) «Идеал және күш», Брукман. (1919) «Менің ойлауымның жолдары», Брукман. (1921) «Адам және Құдай», Брукман. (1928) «Табиғат және өмір», Брукман.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

(1897). Ричард Вагнер, J. M. Dent & Co. (G. Ainslie Hight аударған)
(1911). ХІХ ғасырдың негіздері, 2 томдық, Джон Лейн, Бодли Хед (Джон Лис аударған)
"ХІХ ғасырдың негіздері". Қазіргі саяси идеологиялар, Оксфорд университетінің баспасы, 1959 ж.
(1914). Имманюэль Кант, 2 томдық, Джон Лейн, Бодли Бас (Лорд Редсдейлдің аудармасы)
(1923). Вагнериандық драма, Джон Лейн, Бодлидің басы
(1915). "Жаңсақтардың сасық сөздері", Jarrold & Sons (Charles H. Clarke аударған)
(2005). Саяси идеалдар, Америка университетінің баспасы (Александр Джейкобтың аудармасы)
(2012). Арийлік әлем танымы, Aristeus кітаптары
(2012). "Жаңсақтардың сасық сөздері", Aristeus Books (Charles H. Clarke аударған)
(2014). Ричард Вагнер, Aristeus кітаптары
(Г. Айнсли Хай аударған)