Мириам Макеба: «Африка Анасы» өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Оңтүстік Африка әншісі және белсенді (1932–2008)

Зензиль Мириам Макеба (4 наурыз 1932 – 9 қараша 2008), «Мама Африка» деген лақап атымен танымал, Оңтүстік Африка әншісі, ән жазушы, актриса және азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі болған. Африкопоп, джаз және әлемдік музыка сияқты жанрлармен байланысты Макеба Оңтүстік Африкадағы апартеидке және ақ нәсілділердің үстемдігіне қарсы күрескен. Йоханнесбургте суази және кхоса тайпаларынан шыққан ата-аналардың отбасында дүниеге келген Макеба, әкесі қайтыс болғаннан кейін бала кезінде жұмыс істеуге мәжбүр болды. 17 жасында тұңғыш некесі ажырасып, зорлық-зомбылыққа ұшырағаны айтылады, 1950 жылы жалғыз баласын өмірге әкелді және емханада сүт безінің қатерлі ісігінен құтылды. Оның ән дауысы бала кезінен-ақ танылып, 1950-ші жылдары «Кубалық бауырлар», «Манхэттен бауырлар» және «Skylarks» әйелдер тобымен бірге джаз, дәстүрлі африкалық әуендер мен батыс халық музыкасынан құралған қоспаны орындап, кәсіби мансабын бастады. 1959 жылы Макеба апартеидке қарсы «Африкаға оралу» фильмінде эпизодтық рөл ойнады, бұл оған халықаралық атақ әкелді және Венеция, Лондон және Нью-Йорк қалаларында өнер көрсетуге мүмкіндік берді. Лондонда ол американдық әнші Гарри Белафонтемен танысты, ол оның ұстазы мен әріптесіне айналды. Макеба Нью-Йоркке көшіп, бірден танымал болды және 1960 жылы алғашқы жеке альбомын жазды. Сол жылы анасының жерлеу рәсіміне қатысу үшін Оңтүстік Африкаға оралуға тырысқанда ел үкіметі оның жолына тосқауыл қойды. Макебаның мансабы АҚШ-та дамыды, ол бірнеше альбомдар мен әндер шығарды, олардың ең танымалдарының бірі – «Pata Pata» (1967). Белафонтепен бірлесіп, ол 1965 жылы шыққан «An Evening with Belafonte/Makeba» альбомы үшін «Жылдың ең үздік фольклорлық жазбасы» номинациясында «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. Макеба БҰҰ-да Оңтүстік Африка үкіметіне қарсы куәлік берді және азаматтық құқықтар қозғалысына қатысты. 1968 жылы ол «Қара пантера» партиясының жетекшісі Стокли Кармайклға үйленді, нәтижесінде ақ американдықтардың қолдауынан айырылды. АҚШ үкіметі шетелде сапарда жүрген кезде оның визасын жойды, бұл оны және Кармайклды Гвинеяға көшіруге мәжбүр етті. Макеба Африка елдерінде, соның ішінде бірнеше тәуелсіздік мерекелерінде концерттер беріп, өнер көрсетуді жалғастырды. Ол апартеидті тікелей сынаған музыка жаза бастады, ал 1977 жылы бұрынғы күйеуі Хью Масекела жазған «Soweto Blues» әні Соуэто көтерілісі туралы болды. 1990 жылы апартеид жойылғаннан кейін Макеба Оңтүстік Африкаға оралды. Ол жазбаларын және өнерін жалғастырды, 1991 жылы Нина Симон және Диззи Гиллеспимен бірге альбом шығарды және 1992 жылы «Сарафина!» фильмінде ойнады. 1999 жылы ол FAO-ның ізгі ниет елшісі болып тағайындалды және гуманитарлық мақсаттарға қолдау көрсетті. 2008 жылы Италияда концерт кезінде жүрек талмасынан қайтыс болды. Макеба әлемдік деңгейде танылған алғашқы африкалық музыканттардың бірі болды. Ол африкалық музыканы батыс тыңдармандарына таныстырды және әлемдік музыка мен афропоп жанрларын дамытуға үлкен үлес қосты. Космополиттік өмір салтына қарамастан, батыс тыңдармандары оны Африканың бейнесі ретінде қарады, ал Оңтүстік Африка мен Батыста стиль иконасы ретінде танылды. Макеба апартеидке қарсы бірнеше әнді танымал етті және жүйеге қарсылықтың символына айналды, әсіресе оның елге оралу құқығы жойылғаннан кейін. Оның қазасынан кейін Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті Нельсон Мандела: «Оның музыкасы біздің барлығымызға үміт сыйлады» деді.

Zenzile Miriam Makeba (4 March 1932 – 9 November 2008), nicknamed Mama Africa, was a South African singer, songwriter, actress, and civil rights activist. Associated with musical genres including Afropop, jazz, and world music, she was an advocate against apartheid and white minority government in South Africa. Born in Johannesburg to Swazi and Xhosa parents, Makeba was forced to find employment as a child after the death of her father. She had a brief and allegedly abusive first marriage at the age of 17, gave birth to her only child in 1950, and survived breast cancer. Her vocal talent had been recognized when she was a child, and she began singing professionally in the 1950s, with the Cuban Brothers, the Manhattan Brothers, and an all woman group, the Skylarks, performing a mixture of jazz, traditional African melodies, and Western popular music. In 1959, Makeba had a brief role in the anti apartheid film Come Back, Africa, which brought her international attention, and led to her performing in Venice, London, and New York City. In London, she met the American singer Harry Belafonte, who became a mentor and colleague. She moved to New York City, where she became immediately popular, and recorded her first solo album in 1960. Her attempt to return to South Africa that year for her mother's funeral was prevented by the country's government. Makeba's career flourished in the United States, and she released several albums and songs, her most popular being "Pata Pata" (1967). Along with Belafonte, she received a Grammy Award for Best Folk Recording for their 1965 album An Evening with Belafonte/Makeba. She testified against the South African government at the United Nations and became involved in the civil rights movement. She married Stokely Carmichael, a leader of the Black Panther Party, in 1968, and consequently lost support among white Americans. Her visa was revoked by the US government when she was traveling abroad, forcing her and Carmichael to relocate to Guinea. She continued to perform, mostly in African countries, including at several independence celebrations. She began to write and perform music more explicitly critical of apartheid; the 1977 song "Soweto Blues", written by her former husband Hugh Masekela, was about the Soweto uprising. After apartheid was dismantled in 1990, Makeba returned to South Africa. She continued recording and performing, including a 1991 album with Nina Simone and Dizzy Gillespie, and appeared in the 1992 film Sarafina!. She was named an FAO Goodwill Ambassador in 1999, and campaigned for humanitarian causes. She died of a heart attack during a 2008 concert in Italy. Makeba was among the first African musicians to receive worldwide recognition. She brought African music to a Western audience, and popularized the world music and Afropop genres. Despite her cosmopolitan background, she was frequently viewed by Western audiences as an embodiment of Africa: she was also seen as a style icon in both South Africa and the West. Makeba made popular several songs critical of apartheid, and became a symbol of opposition to the system, particularly after her right to return was revoked. Upon her death, former South African President Nelson Mandela said that "her music inspired a powerful sense of hope in all of us."

Балалық шағы мен отбасы

Зензиль Мириам Макеба 1932 жылдың 4 наурызында Йоханнесбургке жақын орналасқан Проспект қалашығында әкесінің жалғыз баласы және анасының алтыншы баласы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Кесвелл Макеба (Caswell Makeba) мектеп мұғалімі болған. Оның суазилік анасы Кристина Макеба үй шаруасында жұмыс істеген. Ол бұрын бірінші күйеуінен ажырасып, көп ұзамай Касвеллмен танысып, үйленді. Кейіннен Макеба өзінің жүкті болмай тұрып, болашақтағы жүктіліктің өлімге әкелуі мүмкін екендігі туралы анасына ескертілгенін айтты. Мириам мен оның анасы ауыр жүктілік пен босанудан кейін тірі қалмас еді. Мириамның әжесі, ол бала туғанда, жиі "uzenzile" деп күңкілдеген, бұл сөз "сен мұны өзің әкелдің" дегенді білдіреді, Мириамның анасы сауыққан кезде, оған қызының атын "Зензиль" деп беруге талпындырды. Макебаға он сегіз күн толғанда, оның анасы малт пен жүгері ұнынан дайындалған үй ішіндегі сыраны – "умкомботи" сатты деп тұтқындалып, алты айға бас бостандығынан айырылды. Отбасы түрмеге қамалмау үшін аз мөлшерде айыппұл төлеуге мүмкіндік бермеді, сондықтан Мириам өмірінің алғашқы алты айын түрмеде өткізді. Анасы түрмеден босаған кезде, мұғалім ретінде жұмыс табу қиын болған Макебаның әкесі Нельспруит (қазіргі Мбомбела) қаласындағы Shell Oil Company компаниясында клерк болып жұмысқа орналасты және отбасы онымен бірге көшіп кетті. Бала кезінде Макеба Преториядағы Килнертон оқу-тәрбие институтының хорында ән шырқады. Бұл – ол сегіз жыл бойы қара нәсілді методистердің бастауыш мектебінде оқыды. Ән айтудағы таланты мектепте мақтауға ие болды. 1955 жылы Манхэттен бауырларымен өнер көрсеткен кезде, Макеба Нельсон Манделамен кездесті, ол кезде жас заңгер еді; кейін ол кездесуді еске алды және ол кездескен қыздың "біреу болатынын" сезінді. Альбом коммерциялық тұрғыдан сәтті болмады, және Макеба қысқа уақытқа RCA Victor-дан шығарылды: ол лейбл африкалық мәдениетке деген қызығушылықтың коммерциялық мүмкіндіктерін мойындағаннан кейін көп ұзамай қайта қол қойды. Оның Оңтүстік Африкалық болмысы алғашқы келісім-шарт кезінде кемсітілген, бірақ екінші рет осы қызығушылықты пайдаланып, қатты баса айтылды. Макеба теледидарда бірнеше рет, көбінесе Белафонте компаниясында пайда болды. 1962 жылы Макеба мен Белафонте АҚШ президенті Джон Ф. Кеннедидің Медисон Сквер Гардендегі туған күнін тойлау кезінде ән шырқады, бірақ Макеба науқас болғандықтан кешке бармады. 1964 жылы Макеба RCA Victor компаниясы үшін екінші студиялық альбомын шығарды, Мириам Макебаның әлемі. Әлемдік музыканың алғашқы үлгісі, альбом Billboard 200-де сексен алтыншы орынға жетті. Макебаның музыкасы АҚШ-та нәсілдер аралық қызығушылыққа ие болды; ақ американдықтар оның "экзотикалық" африкалық орындаушы ретінде бейнесіне тартылды, ал қара американдықтар өздерінің нәсілдік сегрегация тәжірибесін Макебаның апартеидке қарсы күресіне қатыстырды. Макеба Нью-Йорктегі басқа африкалық жер аударылғандар мен эмигранттар арасында, соның ішінде Хью Мазекеламен 1963 жылдан 1968 жылға дейін үйленген. Үйлену кезінде Макеба мен Масекела Нью-Джерсидің Энглвуд қаласында джаз музыканты Диззи Гиллеспидің көршілері болды; олар уақытының көп бөлігін Гарлемде өткізді. Сондай-ақ, ол актерлер Марлон Брандо мен Лорен Баколлмен, музыканттар Луи Армстронг пен Рэй Чарльзмен танысты. Әнші белсенді Нина Симон, актер Сисли Тайсон сияқты, Макебамен дос болды; Макеба мен Симон Карнеги залында бірге өнер көрсетті. Макеба сол кезде Нью-Йорктегі қара нәсілді ойын-сауықшылар, белсенділер мен зиялылардың бірі болды. Олар азаматтық құқық қозғалысы мен танымал мәдениет бір-бірін нығайта алады деп сенді. Кейін ол өзінің нәсілдік сегрегациямен өмір сүру қиындығын сипаттап, "Америкада көп айырмашылық жоқ еді; бұл құлдықты жойған, бірақ апартеид өз жолында болған ел еді" деді. Альбом апартеид кезінде қара нәсілді Оңтүстік Африка халқының саяси жағдайына қатысты, оның ішінде Оңтүстік Африка үкіметін сынға алған бірнеше әндер, мысалы "Ndodemnyama we Verwoerd" ("Біздің Verwoerd-ті бақылаңыз", апартеидтің сәулетшілерінің бірі Хендрик Verwoerd-ке сілтеме). Ол кеңінен сатылып, Makeba-ның АҚШ-тағы беделін арттырды; Белафонт пен Makeba-ның концерттік гастролі көп жағдайда сатылып кетті, ал альбом олар бірге жасаған ең жақсы деп сипатталды. Мекебаның суахили, сосо және сото тілдеріндегі әндерін қолдануы американдық аудиторияға оны "нағыз" Африканың өкілі ретінде қарастыруға әкелді. 1967 жылы, ол әнді алғаш жазғаннан кейін он жылдан астам уақыт өткен соң, "Pata Pata" синглі АҚШ-та сол атаумен альбомда шықты және бүкіл әлемде танымал болды. Жазу кезінде, ол мен Белафонте арасында келіспеушілік болды, содан кейін олар бірге жаздыруын тоқтатты. Макеба осы лейбл үшін жаздырды, кейіннен "Мен Секу Туре суретшілер үшін жасаған елді көрген емеспін" деді. 15 000 мен 20 000 студент қатысты; дайындықсыз болған полиция наразылық білдірген балаларға атып, жүздегенін өлтіріп, мыңнан астам адамды жаралады. Хью Мазекела осы қырғынға жауап ретінде "Soweto Blues" әнін жазды, ал ән Макеба орындады, көп жылдар бойы оның тікелей өнер көрсетулерінің маңызды бөлігіне айналды. Musician журналындағы мақалада ән "көңілге тиетін әділ сөздермен" жазылған және көтеріліс туралы айтылған, "сүйекті кесіп" тастайды делінген. Макебаның қызы Бонги және оның үш баласы бір кезде Макебамен бірге тұрды. Бонги, өзі де әнші болған, көбінесе анасына сахнада сүйемелдеді және оның беделін арттырды. Алайда, екеуінің арақатынасы Бонгидің кіші баласының қайтысынан кейін шиеленісті болды.

Zenzile Miriam Makeba was born on 4 March 1932 in the black township of Prospect, near Johannesburg, as the only child of her father and the sixth of her mother. Her Xhosa father, Caswell Makeba, was a teacher; he died when she was six years old. Her Swazi mother, Christina Makeba, was a domestic worker; she had previously separated from her first husband and met and married Caswell shortly afterwards. Makeba later said that before she was conceived, her mother had been warned that any future pregnancy could be fatal. Neither Miriam nor her mother seemed likely to survive after a difficult labour and delivery. Miriam's grandmother, who attended the birth, often muttered "uzenzile", a Xhosa word that means "you brought this on yourself", to Miriam's mother during her recovery, which inspired her to give her daughter the name "Zenzile". When Makeba was eighteen days old, her mother was arrested and sentenced to a six month prison term for selling umqombothi, a homemade beer brewed from malt and cornmeal. The family could not afford the small fine required to avoid a jail term, and Miriam spent the first six months of her life in jail. By the time of her mother's release from prison, Makeba's father, who had been having difficulty finding work as a teacher, had obtained a job as a clerk at the Shell Oil Company in Nelspruit (now Mbombela) and the family moved along with him accordingly. As a child, Makeba sang in the choir of the Kilnerton Training Institute in Pretoria, an all black Methodist primary school that she attended for eight years. Her talent for singing earned her praise at school. While performing with the Manhattan Brothers in 1955, Makeba met Nelson Mandela, then a young lawyer; he later remembered the meeting, and that he felt that the girl he met "was going to be someone." The album was not commercially successful, and Makeba was briefly dropped from RCA Victor: she was re signed soon after as the label recognised the commercial possibilities of the growing interest in African culture. Her South African identity had been downplayed during her first signing, but it was strongly emphasised the second time to take advantage of this interest. Makeba made several appearances on television, often in the company of Belafonte. In 1962, Makeba and Belafonte sang at the birthday party for US President John F. Kennedy at Madison Square Garden, but Makeba did not go to the party afterwards because she was ill. Kennedy nevertheless insisted on meeting her, so Belafonte sent a car to pick her up. In 1964, Makeba released her second studio album for RCA Victor, The World of Miriam Makeba. An early example of world music, the album peaked at number eighty six on the Billboard 200. Makeba's music had a cross racial appeal in the US; white Americans were attracted to her image as an "exotic" African performer, and black Americans related their own experiences of racial segregation to Makeba's struggle against apartheid. Makeba found company among other African exiles and émigrés in New York, including Hugh Masekela, to whom she was married from 1963 to 1968. During their marriage, Makeba and Masekela were neighbours of the jazz musician Dizzy Gillespie in Englewood, New Jersey; they spent much of their time in Harlem. She also came to know actors Marlon Brando and Lauren Bacall, and musicians Louis Armstrong and Ray Charles. Fellow singer activist Nina Simone became friendly with Makeba, as did actor Cicely Tyson; Makeba and Simone performed together at Carnegie Hall. Makeba was among black entertainers, activists, and intellectuals in New York at the time who believed that the civil rights movement and popular culture could reinforce each other, creating "a sense of intertwined political and cultural vibrancy"; other examples included Maya Angelou and Sidney Poitier. She later described her difficulty living with racial segregation, saying "There wasn't much difference in America; it was a country that had abolished slavery but there was apartheid in its own way." The album dealt with the political plight of black South Africans under apartheid, including several songs critical of the South African government, such as "Ndodemnyama we Verwoerd" ("Watch our Verwoerd", a reference to Hendrik Verwoerd, one of the architects of apartheid). It sold widely and raised Makeba's profile in the US; Belafonte and Makeba's concert tour following its release was often sold out, and the album has been described as the best they made together. Makeba's use of lyrics in Swahili, Xhosa, and Sotho led to her being seen as a representation of an "authentic" Africa by American audiences. In 1967, more than ten years after she first recorded the song, the single "Pata Pata" was released in the US on an album of the same title, and became a worldwide hit. During its recording, she and Belafonte had a disagreement, after which they stopped recording together. Makeba recorded for this label, and later stated that "I've never seen a country that did what Sékou Touré did for artists." Between 15,000 and 20,000 students took part; caught unprepared, the police opened fire on the protesting children, killing hundreds and injuring more than a thousand. Hugh Masekela wrote "Soweto Blues" in response to the massacre, and the song was performed by Makeba, becoming a staple of her live performances for many years. A review in the magazine Musician said that the song had "searingly righteous lyrics" about the uprising that "cut to the bone". Makeba's daughter Bongi, and her three children, lived with Makeba for a period. Bongi, who was a singer in her own right, often accompanied her mother on stage, and contributed to her reputation. However, the relationship between the two grew strained after the death of Bongi's youngest child.

Бельгия

1985 жылы Макебаның қызы Бонги бала туғанда қайтыс болды. Макеба екі тірі немересінің жауапкершілігін өз мойнына алып, Гвинеядан көшуге бел буды. Келесі жылы Масекела Макебаны Пол Саймонмен таныстырды, ал бірнеше айдан кейін ол Саймонның өте сәтті болған Graceland турнесіне қатысты. Турне 1987 жылы Зимбабведегі Хараре қаласында өткен екі концертпен аяқталды, олар Graceland: The African Concert фильмі үшін түсірілді.

Оңтүстік Африкаға оралу, соңғы жылдары және өлімі

Апартеидке қарсы қозғалыстың ішкі және халықаралық қысымының күшеюіне байланысты 1990 жылы мемлекеттік президент Фредерик Виллем де Клерк Африка Ұлттық Конгресі мен басқа да апартеидке қарсы ұйымдарға қойылған тыйымды алып тастады және Манделаның жақын арада түрмеден босатылатынын хабарлады. Мандела 1990 жылдың ақпан айында босатылды. Ол Макебаны Оңтүстік Африкаға оралуға көндірді; ол бірнеше айлық күш-жігердің нәтижесінде алты күндік виза алды және 1990 жылдың 10 маусымында француз паспортымен Оңтүстік Африкаға кірді. Оның келуі маңызды оқиға болды, оған кездесулер, сұхбаттар және Бренда Фассидің ән орындауы кірді. 1991 жылы Макеба, Гиллеспи, Симона және Масекела оның «Eyes on Tomorrow» студиялық альбомын жаздырып шығарды. Ол джаз, R&B, поп және дәстүрлі африкалық музыканы үйлестірді және Африка бойынша үлкен сұранысқа ие болды. Содан кейін Макеба мен Гиллеспи оны насихаттау үшін әлемдік тур жасады. Қараша айында ол АҚШ-тың «The Cosby Show» ситкомында қонақ ретінде пайда болды. 1999 жылдың 16 қазанында Макеба БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының ізгі ниет елшісі болып тағайындалды. 2000 жылдың қаңтарында Нью-Йорк қаласындағы Putumayo World Music лейблі шығарған «Homeland» альбомы «Жылдың ең үздік әлемдік музыка альбомы» номинациясында «Грэмми» сыйлығына ие болды. Ол Оңтүстік Африканың бірінші ханымы Грейса Машел Манделамен тығыз жұмыс істеді, ВИЧ/ЖҚС-тан зардап шегетін балалар, бала-жауынгерлер және мүмкіндігі шектеулі адамдардың құқықтарын қорғады. Макебаның екінші автобиографиясы «Макеба: Мириам Макебаның өмірі» 2004 жылы жарық көрді. 2005 жылы ол зейнетке шығатынын жариялады және қоштасу турнесін бастады, бірақ остеоартритке қарамастан, өмірінің соңына дейін концерттер берді. Ол өзінің «Pata Pata» хитін орындағаннан кейін жүрек талмасына ұшырады және Пинета Гранде клиникасына жеткізілді, бірақ дәрігерлер оны қайта тірілте алмады. Пинета Гранде клиникасының медициналық директоры Франческо Лонганелла Рейтер агенттігіне берген сұхбатында: «[Мириам Макеба] 2008 жылдың 9 қарашасында сағат 23:15-те [Пинета Гранде клиникасына] келді, [бірақ ол] бұрыннан-ақ қайтыс болған [біз] оны үш жарым сағат бойы қайта тірілтуге тырыстық» деді. (Итальян тілінен аударма)

Following growing pressure from the anti apartheid movement both domestically and internationally, in 1990 State President Frederik Willem de Klerk reversed the ban on the African National Congress and other anti apartheid organisations, and announced that Mandela would shortly be released from prison. Mandela was released in February 1990. He persuaded Makeba to try to return to South Africa; she obtained a six day visa after months of effort, and entered South Africa using her French passport on 10 June 1990. Her arrival was a considerable event, featuring meetings, interviews, and singing by Brenda Fassie. Makeba, Gillespie, Simone, and Masekela recorded and released her studio album, Eyes on Tomorrow, in 1991. It combined jazz, R&B, pop, and traditional African music, and was a hit across Africa. Makeba and Gillespie then toured the world together to promote it. In November she made a guest appearance on a US sitcom, The Cosby Show. On 16 October 1999, Makeba was named a Goodwill Ambassador of the Food and Agriculture Organization of the United Nations. In January 2000, her album, Homeland, produced by the New York City based record label Putumayo World Music, was nominated for a Grammy Award in the Best World Music Album category. She worked closely with Graça Machel Mandela, the South African first lady, advocating for children suffering from HIV/AIDS, child soldiers, and the physically handicapped. Makeba's second autobiography, Makeba: The Miriam Makeba Story, was published in 2004. In 2005 she announced that she would retire and began a farewell tour, but despite having osteoarthritis, continued to perform until her death. She suffered a heart attack after singing her hit song "Pata Pata", and was taken to the Pineta Grande clinic, where doctors were unable to revive her. efn|Francesco Longanella, medical director of the Pineta Grande Clinic, told Reuters that "[Miriam Makeba] arrived [at the Pineta Grande Clinic] at 11:15 pm [of 9 November 2008], [but that she was] already dead [ ] [we] tried to revive her for three quarters of an hour." (Translated from Italian)

Музыкалық стиль

Макебаның мансабын бастаған топтар американдық джаз, рэгтайм және англикан шіркеуінің әнұрандарынан, сондай-ақ жергілікті музыка стильдерінен шабыттанған мбубе вокалдық үйлесім стилін орындады. Комментаторлар оны өзінің айқын жетістіктеріне қарамастан, өзімен байланысты болған белгілі ерлер тұрғысынан сипаттауды жиі таңдады. Оңтүстік Африкадағы мансабының басында ол секс-символ ретінде қарастырылған, бірақ бұл имидж АҚШ-та одан бетер назарсыз қалды. Макеба өзінің туған елінде де, АҚШ-та да стиль иконасы ретінде танылды. Ол макияж жасамайтын және концерттерге шашын түзеуден бас тартатын, осылайша халықаралық деңгейде «афро стиль» деп белгілі болған стильдің қалыптасуына үлес қосты. Музыка зерттеушісі Таниша Фордтың сөзіне сүйенсек, оның шашы «азаттық алған африкалық сұлулықтың эстетикасын» көрсетеді. Оңтүстік Африка мектептеріндегі оқушылар үшін ол үлгілі болды, апартеид үкіметі олардың шашын қысқартуға мәжбүрлеген. Макеба африкалық әшекейлерді таңдап киді, сол кезде Оңтүстік Африка әйелдері арасында кең таралған тері ағарту құралдарын мақұлдамады және олардың жарнамасына түсуден бас тартты. Ғалымдар оның өзін ұсынуын АҚШ-тағы әйелдерге қатысты басым ақ стандарттарды қабылдамау ретінде сипаттайды, бұл Макебаға осы кезеңде әйел әртістерге бағытталған жыныстық қатынасқа ұшыраудан ішінара сақтануға мүмкіндік берді. Дегенмен, АҚШ БАҚ-та оны сипаттау үшін қолданылған сөздер ғалымдар тарапынан африкалық текті адамдарды «жыныстық тұрғыдан тартымды ету, балалану және жануарландыру» үшін жиі қолданылатыны анықталды.

Музыкалық әсер

Макеба АҚШ-тағы ең танымал африкалықтардың бірі болды; осының нәтижесінде ол америкалықтар үшін Африка құрлығының символына айналды. Оның музыкасы оған "Мама Африка" деген есімді сыйлады. Өз елінен тыс Макеба африкалық музыканы батыс тыңдарманына жеткізгені үшін танылды. Ол Юссу Н'Дур, Салиф Кейта, Али Фарка Турэ, Бааба Маал және Анжелика Киджо сияқты артистермен бірге әлемдік музыка жанрын танымал етуге үлкен үлес қосты. Оңтүстік Африкалық әнші Лира жиі Макебамен салыстырылады, әсіресе 2010 жылғы Футболдан әлем чемпионатының ашылу салтанатында "Pata Pata" әнін орындағаны үшін. Бір жыл өткен соң Киджо Нью-Йорктегі концертін Макебаға арнады, оны "өз жетістігіне жол ашқан" музыкант деп атады. Бір некрологта ғалым Лара Аллен Макебаны "күдісіз, Оңтүстік Африканың ең танымал музыкалық өкілі" деп сипаттады.

Марапаттар мен мойындау

1965 жылы Гарри Белафонтепен бірлесіп жазған әні «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды, осылайша ол бұл сыйлықты алған алғашқы африкалық әнші болды. 2002 жылдың 27 мамырында Швеция королі Карл XVI Густавтан сыйлықтарын алды, бұл салтанатты шара тікелей эфирде Бервальдхаленде (Стокгольм) көрсетілді. Rolling Stone журналы 2023 жылы оны «Барлық уақыттың 200 үздік әншісі» тізімінде 53-орынға қойды. 1986 жылы Даг Хаммаршельд атындағы бейбітшілік сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, бірнеше құрметті докторлық дипломдар алды. 2003 жылы Оңтүстік Африканың «Ерен қызметі үшін» орденімен марапатталды, ал келесі жылы «100 ұлы оңтүстік африкалықтар» сауалнамасында 38-орынды иеленді. 2009 жылдың 21 қарашасында Лондондағы Барбикан театрында «Мама Африка: Мириам Макебаны құрметтеу» атты қойылымы өтті. 2011 жылы фин режиссері Мика Каурисмакидің бірлескен сценарийі мен режиссерлік жұмысымен түсірілген «Мама Африка» атты деректі фильм жарық көрді, ол Макебаның өміріне арналған. 2013 жылдың 4 наурызында және 2017 жылғы Халықаралық әйелдер күнінде Google оның құрметіне Google Doodle орналастырды. 2014 жылы ол Бельгияның Гент қаласында (Нельсон Мандела, Альбертина Сисулу және Стив Бикомен бірге) құрметке ие болды, сондай-ақ қаланың алаңына оның есімі берілді – «Мириам Макеба алаңы». 2020 жылы Time журналы Макебаны 1967 жылғы «жыл әйелі» деп таныды, ол 1920-2019 жылдар аралығындағы «жылдың 100 әйелі» тізіміне енді. 2015 жылы француз әншісі Джейн «Makeba» әнін шығарды, ол Макебаға арналған құрметті туынды болды. «Мама Африка» мюзиклі Оңтүстік Африкада Нийи Кокердің қоюымен сахналанды. Бастапқыда «Zenzi!» деп аталған мюзиклдің премьерасы 2016 жылдың 26 мамырында Кейптаунда өтті. 2016 жылдың қазан және желтоқсан айларында ол АҚШ-та, Миссури штатының Сент-Луис қаласында және Нью-Йорктегі Скирболл сахналық өнер орталығында қойылды. Мюзикл 2017 жылдың ақпан айында Макебаның 85 жылдығына орай Оңтүстік Африкаға оралды. Америкада туған африкалық джаз әншісі Соми Макеба туралы «Dreaming Zenzile» атты пьеса жазды, ол 2021 жылы сахналанды, сондай-ақ оған арналған «Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba» (2022) құрмет альбомын шығарды. 2023 жылдың маусым айында «Makeba» әні TikTok желісінде кең таралғаннан кейін қайтадан танымал болды.

Makeba's 1965 collaboration with Harry Belafonte won a Grammy Award, making her the first African recording artist to win this award. They received their prize from Carl XVI Gustaf, the King of Sweden, during a nationally televised ceremony at Berwaldhallen, Stockholm, on 27 May 2002. Rolling Stone placed her 53rd in its list of "The 200 Greatest Singers of All Time" in 2023. Makeba won the Dag Hammarskjöld Peace Prize in 1986, She also received several honorary doctorates. In 2003, she was awarded South Africa's Order for Meritorious Service, and in the next year, she was voted 38th in a poll ranking 100 Great South Africans. The show was presented as Mama Africa: Celebrating Miriam Makeba at the Barbican in London on 21 November 2009. A documentary film titled Mama Africa, about Makeba's life, co written and directed by Finnish director Mika Kaurismäki, was released in 2011. On 4 March 2013, and again on International Women's Day in 2017, Google honoured her with a Google Doodle on their homepage. In 2014 she was honoured (along with Nelson Mandela, Albertina Sisulu and Steve Biko) in the Belgian city of Ghent, which named a square after her, the "Miriam Makebaplein". Makeba was named 1967's "woman of the year" by Time magazine in 2020, as one of a list of 100 "women of the year" for the years 1920–2019. In 2015 the French singer Jain released "Makeba", a tribute. Mama Africa, a musical about Makeba, was produced in South Africa by Niyi Coker. Originally titled Zenzi!, the musical premiered to a sold out crowd in Cape Town on 26 May 2016. It was performed in the US in St. Louis, Missouri and at the Skirball Center for the Performing Arts in New York City between October and December 2016. The musical returned to South Africa in February 2017 for what would have been Makeba's 85th birthday. American born African jazz singer Somi wrote a play about Makeba, Dreaming Zenzile, which premiered in 2021, and released a tribute album dedicated to her, Zenzile: The Reimagination of Miriam Makeba (2022). In June 2023, "Makeba" received a resurgence in popularity due to the virality it achieved on TikTok.