Кіріспе
Өсімдіктер туысы
Автоматты taxobox
|image = Rumex X patientia Sturm55. jpg
|image caption = Сабыр шөп (Rumex patientia)
|taxon = Rumex
|authority = L. 1753
|type species = Rumex patientia
|type species authority = L.
|subdivision ranks = Түрлер
|subdivision = Шамамен 200, мәтінге қараңыз
|synonyms ref = Rumex түрлері бірнеше Lepidoptera түрлерінің дернәсілдері үшін тамақ ретінде пайдаланылады және Lycaena rubidus-тың жалғыз мекендейтін өсімдігі болып табылады.
Automatic taxobox
|image = Rumex X patientia Sturm55. jpg
|image caption = Patience dock(Rumex patientia)
|taxon = Rumex
|authority = L. 1753
|type species = Rumex patientia
|type species authority = L.
|subdivision ranks = Species
|subdivision = About 200, see text
|synonyms ref = Rumex species are used as food plants by the larvae of a number of Lepidoptera species, and are the only host plants of Lycaena rubidus.
Сипаттама
Олар тік өсетін өсімдіктер, көбінесе ұзын қауырсын тамырымен. Етті немесе былғары жапырақтары тамыр тұсында базальды розетка құрайды. Базальды жапырақтары гүлшоғыры маңындағы жапырақтардан өзгеше болуы мүмкін. Оларда ережелер болуы да, болмауы да мүмкін. Жапырақтардың кіші тамырлары кездеседі. Жапырақ жиектері толық немесе тігізделген. Әдетте көзге түспейтін гүлдері жапырақтардың үстінде шоғырлар түрінде орналасқан. Жеміс беретін гүлдер көбінесе екі жынысты, немесе функционалдық тұрғыдан еркек немесе әйел гүлдер болуы мүмкін. Гүлдер мен тұқымдар базальды розеткадан өсіп шығатын сабақтың жоғарғы бөлігіндегі ұзын шоғырларда жетіледі; көптеген түрлерде гүлдер жасыл, бірақ кейбіреулерінде (мысалы, қой шыршасы, Rumex acetosella) гүлдер мен олардың сабақтары қызыл кірпіш түсті болуы мүмкін. Әр тұқым үш қырлы ахена, көбінесе бір немесе барлық үш қырында дөңгелек өспесі бар.
Қолданылуы
Бұл өсімдіктердің көптеген пайдасы бар. Кең жапырақты балық (Rumex obtusifolius) бұрын май балық деп аталатын, себебі оның үлкен жапырақтары майды орап сақтау үшін қолданылатын. Rumex hymenosepalus АҚШ-тың оңтүстік-батысында былғары теріге бояу үшін танин көзі ретінде өсіріледі (тамырларында 25%-ға дейін танин болады), ал жапырақтары мен сабақтары морттансыз, қыша тәрізді бояу үшін пайдаланылады. Бұл өсімдіктер жеуге жарамды. Көптеген түрлерінің жапырақтарында оксаль қышқылы мен танин болады, сондай-ақ олардың көпшілігі жұлындыратын және жеңіл дәрежеде тазартатын қасиеттерге ие. Оксаль қышқылының мөлшері ерекше жоғары түрлер шырша деп аталады (олардың ішінде қой шыршасы Rumex acetosella, қарапайым шырша Rumex acetosa және француз шыршасы Rumex scutatus кіреді), ал олардың кейбіреулері қышқыл дәмі үшін жапырақты көкөніс немесе бау-бақша шөптері ретінде өсіріледі. Ұлыбританияда Rumex obtusifolius көбінесе тікенді қызылшаның (крапива) жанында өседі, себебі екі түр де ұқсас ортаны жақсы көреді, және док жапырағының төменгі жағын сығып, аздап шырын алғанда, оны қызылшаның тигізген қышымын басу үшін теріге сүртуге болады деген кең таралған наным бар. Бұл халықтық емдік тәсіл ғылыми тұрғыдан дәлелденбеген, бірақ сүрту әрекеті назарды аударушы қарсы стимуляция ретінде әрекет етуі мүмкін, немесе док өсімдігінің әсеріне сену плацебо әсерін тудыруы мүмкін. Австрияның дәстүрлі медицинасында R. alpinus жапырақтары мен тамырлары вирустық инфекцияларды емдеу үшін ішкі қабылдауға қолданылған. Румекс непаленсис (Rumex nepalensis) Үлкен Гималай тауларында, соның ішінде Солтүстік-шығыс Үндістандағы Сиккимде де түрлі дәрілік мақсаттарда қолданылады.
Қалдық деректері
Rumex sp. бірнеше қазба жемістері Данияның Орталық Ютландиядағы Силькеборг маңындағы Фастерхольт аймағының орта миоцен шөгінділерінен сипатталған. Румекс түрінің бір қазба жемісі Польшаның Батыс Карпаттарындағы Новый Сач бассейнінің орта миоцендік тұщы су шөгінділерінен алынған бұрғылау үлгісінен ізделіп алынды. Бұл қазба жемісі қазіргі Rumex maritimus және Rumex ucranicus түрлерінің жемістеріне ұқсас, олардың екеуі де Еуропаның плиоцен және плейстоцен кезеңдерінен қазба қалдықтары табылды.
Тамақ
Құрамы туралы ақпарат оң жақтағы ақпараттық блокта көрсетілген.