Кіріспе

Қолдан қолға шайқаста қолданылатын қару.

Балқытпа тұмсықтар (басқаша айтқанда, балқытпа тұмсықтар, тұмсықтық, темір тұмсық және қағаз салмағы сияқты түрлі атаулары бар) – негізінен қолдан қолға шайқаста қолданылатын жақын қару. Олар адам қолының тырнақтарына кигізіледі. Атына қарамастан, олар көбінесе мыстан емес, басқа металдардан, пластиктен немесе карбон талшықтарынан жасалады. Соққының күшін сақтап, оны кішірек және қаттырақ соққы алаңына бағыттау арқылы ұлпалардың зақымдануын күшейтеді, соның ішінде нысананың сүйектерінің сыну мүмкіндігін арттырады. Ұзартылған және дөңгелек алақан ұстағышы шабуылшының алақанына қарсы күшті бөліп береді, әйтпесе бұл күш шабуылшының саусақтарына сіңер еді. Бұл шабуылшының саусақтарына тиетін зиянды азайтады. Бұл қару оңай жасырылатындығы үшін көп дау тудырған және оны меншікке алу мен пайдалану түрлі елдерде заңсыз. АҚШ-тың 21 штатында қазіргі таңда балқытпа тұмсықтарға тыйым салынған.

Тарих және өзгерістер

Металл сақиналы және түйіршікті қарулар ежелгі заманнан бастау алады және бүкіл әлемде жүздеген жылдар бойы қолданылып келеді. Ваджра мушти Үндістанда кем дегенде 12 ғасырдан бері қолданылып келеді және Манасолласа еңбегінде еске алынған. Ниханг сикхтері 18 ғасырда Шер Панжа деп аталатын ерте түрін пайдаланған. Азамат соғысы кезінде (1861–1865) АҚШ-та құйма темір, мыс, қорғасын және ағаштан жасалған түйіршіктер жасалды. Әскерлер көбінесе құйма темірден немесе мыстан жасалған түйіршіктер сатып алатын. Егер олар сатып ала алмаса, ағаштан өзіне қарай ойып немесе қорғасын оқтарды балқытып, лагерьдегі топырақтан жасалған қалыпты пайдаланып, құю арқылы жасап алатын. Кейбір мыс түйіршіктерде дөңгелек сақиналар болады, бұл соққының күшін орташадан ауырға дейін арттырады. Басқа құралдарда (көбінесе "түйіршік" немесе "металл түйіршік" деп есептелмейді) тікенектер, өткір ұштар және кескіш жиектер болуы мүмкін. Бұл құрылғылар көптеген түрлерімен келеді және әртүрлі атаулармен белгіленеді, соның ішінде "түйіршік пышақтары". 19 ғасырдың соңында түйіршіктер түрлі пистолеттерге енгізілді, мысалы, Францияда 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында қылмыскерлер қолданған Апачи револьвері. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясы екі түрлі түйіршік пышақ шығарды: АҚШ үлгісі 1917 және АҚШ үлгісі 1918 Mark I траншеялық пышақтары. Сол кезде Англияда да түйіршіктер мен түйіршік пышақтары жасалып, британдық сарбаздар жеке сатып алатын. Мыс түйіршіктерді жылтырату ұсынылмады, себебі мыстың қараюына мүмкіндік беру, соғыс даласында жасыру ретінде қызмет етеді. Екінші дүниежүзілік соғысқа қарай түйіршіктер мен түйіршік пышақтары американдық және британдық сарбаздардың арасында кең таралды. 1918 жылғы траншеялық пышақтар американдық парашютистерге қайтадан берілді. Қазірге дейін қолданылып келе жатқан танымал түйіршік пышақ – Аргентина парашютистеріне берілген Cuchillo de Paracaidista. Қазіргі модельдерде крест-қаптамада авариялық пышақ бар.

Заңдық және таратылу

Мысқан сақиналар бірнеше елде заңсыз, соның ішінде: Гонконг, Австрия, Бельгия, Канада, Дания, Босния, Хорватия, Эстония, Кипр, Финляндия, Франция, Германия, Грекия, Венгрия, Израиль, Ирландия, Малайзия, Нидерланды, Норвегия, Польша, Португалия, Ресей, Испания, Түркия, Швеция, Сингапур, Тайвань, Украина, Біріккен Араб Әмірліктері және Ұлыбритания. Австралияға мысқан сақиналарын импорттау, егер үкіметтік рұқсат алынбаса, заңсыз; рұқсаттар тек шектеулі мақсаттар үшін, мысалы полиция мен үкіметтік пайдалану немесе кино өндірісінде пайдалану үшін қол жетімді. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында бұларға тыйым салынған. Бразилияда мысқан сақиналары заңды және еркін сатылады. Олар "шоко инглиш" ("ағылшынша соққы") немесе "сокира" ("соққышы") деп аталады. Канадада мысқан сақиналары (канад тілінде poing américain, сөзбе-сөз "американдық жұдырық" дегенді білдіреді) немесе металдан жасалған кез келген ұқсас құрылғылар тыйым салынған қару ретінде саналады; мұндай қаруды ұстау Қылмыстық кодекске сәйкес қылмыстық құқық бұзушылық болып табылады. Пластикалық сақиналар заңды деп танылды. Францияда мысқан сақиналары заңсыз. Оларды "жинақ" ретінде сатып алуға болады (егер адам 18 жастан асқан болса), бірақ оны алып жүруге немесе пайдалануға тыйым салынады, қандай жағдай болмасын, соның ішінде өзін-өзі қорғау. Француз тіліндегі термин - coup de poing américain, сөзбе-сөз "американдық жұдырық соққысы" дегенді білдіреді. Ресейде мысқан сақиналарын Ресей империясы кезінде сатып алу немесе иелену заңсыз болды және 1996 жылғы қару туралы федералды заңның 6-бабына сәйкес әлі күнге дейін тыйым салынған. Олар кастет (француз тілінен casse tête, сөзбе-сөз "бас сындырушы") деп аталады. Сербияда мысқан сақиналарын сатып алу және иелену заңды (16 жастан асқан адамдар үшін), бірақ оны жұртшылық орында алып жүру заңсыз. Олар боксер, сөзбе-сөз "боксшы" деп аталады. Тайваньда Қытай Республикасының заңына сәйкес, мысқан сақиналарын ұстау және сату заңсыз. Ереже бойынша, мысқан сақиналары қару ретінде қарастырылады. Орталық реттеуші органның рұқсатысыз оларды өндіру, сату, тасымалдау, беру, жалға беру, коллекцияға немесе көрмеге қою заңға қайшы келеді. Азаматтар оларды заңды түрде өзін-өзі қорғау мақсатында иеленуге құқылы, бірақ кейбір жерлерде тыйым салынған заттар. Мысалы, метрода, автобуста, пойызда немесе басқа қоғамдық көлікте жүретін кезде мысқан сақиналарын алып жүруге болмайды. Ежелгі Қытайда мысқан сақиналары өте танымал болғанмен, олар жасырын қару немесе өзін-өзі қорғау құралы ретінде әрдайым қолданылған. Бұл мысқан сақиналарының қылыш пен пышақ сияқты тікелей өлімге әкелмейтінін көрсетеді, бірақ олар әлі де абайлап қарау қажетті зат ретінде қарастырылады. Көптеген ежелгі қарулардан айырмашылығы, тіпті бүгінгі күні мысқан сақиналары жойылмаған және полиция жабдықтарына айналған. АҚШ-та мысқан сақиналары федералды деңгейде тыйым салынбаған, бірақ әртүрлі штаттық, округтік және қалалық заңдар мен Колумбия округінде оларды сатып алуды және/немесе иеленуді реттейді немесе тыйым салады. Кейбір штаттарда сатып алушылардың жасы 18 немесе одан жоғары болуы талап етіледі. Көптеген штаттарда қару-жарақ алып жүруге қатысты заңдар бар, ал кейбіреулерінде мысқан сақиналары немесе "металл сақиналар" тыйым салынады. Мысқан сақиналарын онлайн-да немесе заңға сәйкес, базарларда, сауда-саттық орындарында, қару-жарақ көрмелерінде және арнайы дүкендерде сатып алуға болады. Кейбір компаниялар белбеудің тұтқаларын немесе қола салмақтары ретінде жұмыс істейтін жаңа қағаз салмақтарын шығарады. Металлдан емес, пластиктен жасалған мысқан сақиналары "әуежайдағы металл детекторлары анықтамайтын" деп сатылған. Кейбір штаттар металл сақиналарға тыйым салғанда, пластикалық сақиналарға да тыйым салынады. Мысалы, Нью-Йорктің қылмыстық заңдары "металл сақиналар" мен "пластик сақиналар" екеуін де тыйым салынған қару ретінде тізімдейді, бірақ екеуін де нақты анықтамайды.