Кіріспе

Лепонт тілі – ежелгі Альпілік кельт тілі. Бұл тіл б.з. дейінгі 550-100 жылдар аралығында Ретия және Цизальпій Галлиясының (қазіргі Солтүстік Италия) бір бөлігінде қолданылған. Лепонт тілінің жазбалары Швейцариядағы Лугано қаласынан және Италияның Комо және Маджоре көлдерінің аймақтарынан табылған. Кельт тілі болғандықтан, оның атауы протокельт тіліндегі *leikwontio сөзінен (ол сонымен қатар Лепонтинаның негізі болды, ол кейін (Вал) Левентина атауына айналды) шыққан болуы мүмкін. Кейбір соңғы зерттеулер (мысалы, Эска, 1998) Лепонт тілін Галлияның ертедегі шеткі түрі деп қарастырса, ол Италиядағы Галлияның басқа, кейінгі жазбаларымен (Цизальпій Галлиясы) тығыз байланысты екенін көрсетеді. Ал кейбір ғалымдар (әсіресе Лежун, 1971) оны ерекше Континенттік кельт тілі деп санайды. Лепонт тілі алдымен По өзенінің солтүстігіне Галлия тайпалары қоныстанғанда, кейіннен Рим Республикасы б.з. дейінгі 2-1 ғасырларда Цизальпій Галлиясын басып алғаннан кейін латын тіліне ассимиляцияланды.

Жіктеу

Кейбір ғалымдар оны Цизальпин галл (немесе Цизальпин кельт) тілінің ерте түрі деп қарастырып, галл тілінің диалектісі санайды. 20 ғасырдың көп бөлігінде және 1970 жылға дейін басым болған бұрынғы көзқарас бойынша, лепонт тілі "кельт тіліне жақын" батыс үнді-еуропалық тіл ретінде қарастырылды, кельт тілімен байланысты болғанымен, оның құрамына кірмеген, мүмкін лигурия тілімен туыс (Whatmough 1933 және Pisani 1964). Дегенмен, лигурия тілінің өзі де ортақ кельт тіліне жақын, бірақ одан туындамаған деп есептеледі (Kruta 1991 және Stifter 2008). Дегенмен де, лепонт жазулары – кельт тілінің кез келген түрінің ең ерте куәсі болып табылады. Оның өте сирек кездесуін ескере отырып, кельт тілі ішінде оны қалай жіктеу керектігі туралы пікірталас, егер маңызды жаңа жазбалар табылмаса, жақын арада толық келісімге келмейді.

Әліпби

Солтүстік Италия мен Тичино кантонында табылған жазуларға негізделген Лугано әліпбиі, б.з.д. 7-5 ғасырларда қолданылған, кез келген кельт тілінің ең көне куәліктерінің бірі болып табылатын Лепонт жазуларын жазу үшін пайдаланылды. Әліпбиде 18 әріп бар, олар ежетегі этрус әліпбиінен шыққан. Әліпби дауысты және дауыссыз жарық дауыстарды ажыратпайды, яғни P /b/ немесе /p/ дыбыстарын, T /t/ немесе /d/ дыбыстарын, ал K /g/ немесе /k/ дыбыстарын көрсетеді. Z ықтималда /ts/ дыбысын білдіреді. U /u/ және V /w/ әріптері ерекшеленеді. Θ ықтималда /t/ дыбысын, ал X /g/ дыбысын көрсетеді. Глозельде осыған ұқсас жазу табылғаны туралы хабарлар бар.

Корпус

Лепонт тілі шамамен 140 жазу арқылы белгілі, олар Лугано әліпбиінде жазылған, бұл этрус әліпбиінен туындаған бес негізгі Солтүстік итальян әліпбиінің бірі. Осыған ұқсас жазулар рет және венетик тілдерін жазу үшін қолданылған, ал герман рундық әліпбилері осы топқа жататын жазудан шыққан болуы мүмкін. Лугано әліпбиінде жазылған барлық жазуларды бір тілге біріктіру мәселесі даулы. Шындығында, ежелгі заманда бір әліпби бірнеше тілді жазу үшін қолданылуы жиі кездесетін. Ал, шын мәнінде, Лугано әліпбиі Саласси, Салувий және Каварес сияқты басқа альпілік тайпалардың монеталарында да қолданылған (Whatmough 1933, Lejeune 1971). Көптеген кейінгі жазулар Cisalpine Gaulish тілінде жазылған сияқты көрінеді, бірақ кейбіреулері, соның ішінде барлық ескі жазулар, Gaulish тілінен өзгеше, Lepontic деп аталатын жергілікті тілде жазылған. Lejeune 1971 жылғы жарияланымға дейін бұл лепонт тілі кельт тіліне дейінгі тіл деп есептелді, мүмкін лигурия тілімен байланысты болған (Whatmough 1933, Pisani 1964). Lejeune 1971 жылдан кейін, лепонт тілін кельт тілі деп жіктеуге келісім пайда болды, бірақ ол кельтибер тілідей ерекше болуы мүмкін, және әйтеке шешімде Cisalpine Gaulish тілінен мүлдем өзгеше (Lejeune 1971, Kruta 1991, Stifter 2008). Кейбіреулер одан да әрі барып, лепонт және Cisalpine Gaulish тілдерін бірдей деп санайды (Eska 1998). Дегенмен, жазулардың географиялық таралуын талдау көрсеткендей, Cisalpine Gaulish жазулары кейінгі және ертерек (лепонт) жазуларынан оңтүстікке қарай орналасқан аймақтан шыққан, олармен маңызды айырмашылықтармен қатар ұқсастықтар да бар.