Кіріспе
Ерте Буддизм мектебі - Цайтика – ерте Буддизм мектебі, Махасангхиканың тармағы. Олар Цайтьяка сектасы деп те белгілі болды. Цайтикалар Оңтүстік Үндістан тауларында кеңінен тарады және осыдан олар өз атауларын алды. Пали жазбаларында осы сектаның мүшелері мен оның туындылары көбінесе "Андхакалар" деп аталды, яғни "Андхраның жағалау аймағынан".
Caitika was an early Buddhist school, a sub sect of the Mahāsāṃghika. They were also known as the Caityaka sect. The Caitikas proliferated throughout the mountains of South India, from which they derived their name. In Pali writings, members of this sect and its offshoots were generally referred to as the Andhakas, meaning "of Coastal Andhra".
Тарих
Қайтикалар біздің заманымыздан бұрынғы 1-ші немесе 2-ші ғасырда негізгі Махасаңгика мектебінен бөлініп шықты. Матура аймағындағы Махасаңгикаларға қатысты эпиграфикалық деректер б.з.б. бірінші ғасырға дейін жетеді, ал Шарипутрапарипричча Сутрасы Буддадан кейін 300 жыл өткен соң Қайтикалардың пайда болғанын көрсетеді. Дегенмен, төменгі Кришна аңғарындағы ежелгі буддалық орындар, соның ішінде Амаравати ступасы, Нагарджунаконда және Джаггаяпета "кем дегенде б.з.б. үшінші ғасырға, тіпті одан да ертерекке дейін жетелеп барады". Қайтикалар Апарашайлалар мен Уттарашайлаларды (сонымен қатар Пурвашайлалар деп те аталады) тудырды. Олар бірге Оңтүстік Үндістанда орналасқан Махасаңгиканың маңызды бөлігін құрады. Қайтикалармен байланысты тағы екі кіші секта – Раджагирикалар мен Сиддхартикалар, екеуі де біздің заманымыздың 300 жылы шамасында Андхра аймағынан пайда болды. Қайтикалардың Санчидегі Ұлы ступаға ие болғандығы айтылады. Ұлы ступа алғаш рет Ашока б.з.б. үшінші ғасырда салдырған және буддалық паломниктік орынға айналған. Ажанта үңгірлерінде ерте буддалық сектаға қатысты жалғыз эпиграфикалық сілтеме – 10-шы үңгірдегі бейнелі суретпен байланысты Қайтикалар. Махасаңгикалар көбінесе антропоморфты Будда бейнелерін ерте құрметтеумен байланысты болды. Сюаньцзан Дханьякатакаға барғанда, осы аймақтың монахтары Махасаңгикалар екенін жазды және Пурвашайлаларды ерекше атап өтті. Дханьякатакаға жақын жерде ол екі Махасаңгика бхикшуымен кездесіп, олармен бірнеше ай бойы Махасаңгика абхидхармасын зерттеді, сол уақытта олар Сюаньцзанның басшылығымен әртүрлі Махаяна шастраларын бірге оқыды.
Доктрина
Оңтүстік Махасамгика мектептері, мысалы, Каитикалар, архат немесе шравакаяна идеалынан гөрі бодхисаттва мен бодхисаттвайана идеалын жоғары қойды және архаттарды жаңылысқа ұшырауға бейім және әлі де білімсіздікке шалдығуға болатын деп есептеді. Басты Каитика мектебі, Апарасайла және Уттарасайлалар Будданың трансценденттік және табиғаттан тыс екендігіне ерекше мән берді. Сюаньцзан Махасамгиканың мулавиджяна ("тамырлық сана") доктринасын Йогакараның "алаявиджяна" ("сақтау санасы") доктринасымен бірдей деп санады. Ол сондай-ақ мулавиджяна доктринасы Махасамгиканың агамдарында қамтылғанын атап өтті.
Қауымдастықтар
А. К. Уордер Махаянаның "көп мүмкіншілігімен" ең алдымен Андхра аймағының оңтүстік Махасагхика мектептерінен, Каитикалар мен олардың тармақтарына байланысты монастырь қауымдастықтары арасында дамығанын айтады. Энтони Барбер мен Шри Падма "Буддалық ойдың тарихшылары ұзақ уақыттан бері Нагарджуна, Дигнага, Кандракирти, Ариядева және Бхавивека сияқты өте маңызды Махаяна буддалық ойшылдарының, сондай-ақ тағы да басқалары, Андхрадағы буддалық қауымдастықтарда өмір сүрген кезде өз теорияларын жасағанын біледі" деп атап өтті.
Патшалық қамқорлығы
Кейбір ерте Махаяна сутраларында бай әйелдер-демеушілер туралы айтылады және олар Каитикалар басым болған Андхра аймағында дамығандығын көрсетеді. Мысалы, Махаяна Махамега сутрасында Будданың паринирванасынан жеті жүз жыл өткен соң Андхрада, Кришна өзенінің жағасында, Дханякатакада өмір сүретін Сатавахана әулетінің ханшайымы туралы болжам жасалған. Нагарджуникондадағы жазу деректері де патшалық және бай әйелдер-демеушілердің көптеген дәлелдерін ұсынады. Алекс Уэйман Махасангхикалар мен Шримала арасындағы толық келісімнің он бір тұсын және осы байланысқа қатысты төрт маңызды аргументті көрсетті. Бұл мәтін жазылғаннан кейін Будда болудың баршаға ортақ мүмкіндігі туралы Үндістандағы негізгі жазбалық қолдаушыға айналды. Энтони Барбер Татагатгарбха сутрасының бастапқы дамуын Махасангхикалармен байланыстырады және Андхра аймағының Махасангхикалары Татагатгарбха доктринасының басталуына жауапты болды деген қорытындыға келеді.
Бодхисаттваның канондары
6-шы ғасырда Бхавивека Сиддхартикалар Видьядхара Питакасын, ал Апарашайлалар мен Уттарашайлалар (Пурвашайлалар) Бодхисаттва Питакасын қолданғанын айтады, бұл осы Каитика мектептеріндегі Махаяна мәтіндерінің жинақтарын көрсетеді. Осы кезеңде Авалокитаврата Махасангхикалардың "Ұлы Агам Питакасын" қолданғанын айтады, ол кейін Праджняпарамита және Он сатылы Сутра сияқты Махаяна сутраларымен байланыстырылды. Авалокитаврата сондай-ақ Праджняпарамита сияқты Махаяна сутраларын Апарашайлалар мен Пурвашайлалар оқығанын мәлімдейді. Теравада мәтіні Никаясанграхаға сәйкес, "Андхакалар" – яғни Андхра аймағының Каитика мектептері Махаратнакута Сутра (Тайшо Трипитака, 310) деп аталатын үлкен Махаяна жинағын құрастырған. Бұл жинаққа Шрималадеви Симханада Сутрасы, Ұзын Сухавативуха Сутрасы, Акшобьявуха Сутрасы, Бодхисаттва Питака деп аталатын ұзақ мәтін және тағы да басқалары кіреді. Махаратнакута жинағы қытай тіліндегі аудармасында 120 томдыққа бөлінген 49 Махаяна сутрасын құрайды.
Тхеравадамен даулар
Тхеравада мектебінің Махавихара дәстүрінде Буддхагоша Андхра аймағындағы Кайтика мектептерін, мысалы, Раджагирикалар мен Сиддхартикаларды "Андхакалар" деп топтастырды. Катаватту сияқты еңбектер Махавихараның poleмикасы негізінен Үндістандағы осы "Андхакаларға" қарсы бағытталған екенін көрсетеді.
Мәтіннің шынайылығы
Қайтақата мектептері Анурадхапура Маха Вихарая дәстүрінде қолданылған Ашокадан кейінгі мәтіндерді, мысалы, Паривараны, Абидхарманың алты кітабын, Патисамбидамагганы, Ниддесаны, кейбір Джатака әңгімелерін, кейбір өлеңдерді және тағы да басқаларын қабылдамады. Мысалы, Қайтақалар өздерінің Джатака әңгімелері буддалық дәстүр әртүрлі руларға бөлінуге дейін түпкілікті жинақ болғанын мәлімдеді.
Буддистік мәтіндерді түсіндіру
Катхаваттуда жазылған Махавихаравасиндер мен Андхакалар арасындағы дау Будданың ілімдерін түсіндіруге қатысты маңызды мәселе болды. Андхакалар Будданың іс-әрекеттері мен сөздері әлемнен жоғары екенін айтса, кейбіреулер оны тек қана дәстүрлі, дүниелік тұрғысынан түсінеді десті. Буддизмнің Махасамгика тармағы үшін Будданың ілімдерінің нағыз мағынасы "сөзбен жеткізілмейтін" болды, ал сөздер – Дхарманың тек әдеттегі түсіндірілуі ғана. Ал Тхеравада Махавихаравасиндері Будданың ілімдерін тура мағынасында түсіндірудің жақсырақ екенін айтты.