Кіріспе

Праджняптивада (санскрит; ) – Үндістандағы ерте буддистік мектептердің бірі, Махасангхиканың бір тармағы. Праджняптивадиндер Бахушрутия Вибхаджьявадиндер деп те белгілі болған.

Тарих

Васумитраның айтуынша, Праджняптивада мектебі бірнеше Махасангхика тармақтарының бірі ретінде дамыған. Олардың Гималай тауларында қоныстанғаны туралы жазбалар бар. Таранаттаның мәліметінше, Праджняптивадиндер Пала империясы кезеңінде Магадада біздің заманымыздың 10 ғасырына дейін гүлдеуін жалғастырды. А. К. Уордер Праджняптивадиндердің буддизмнің бастапқы аймағынан (қазіргі Солтүстік-Шығыс Үндістан, Бенгал және Непал) тысқары шыққандығы белгілі емес деп жазады.

Доктриналар мен ілімдер

Самаябхедхопараканачакра Праджьяптивада мектебінің тұжырымдары негізгі Махасангхика мектебінің тұжырымдарымен ұқсас екенін көрсетеді.

Пражжапти

Андре Бареудың пікірінше, Праджняптивда атауы олардың құбылыстардың тұжырымдаманың нәтижесі деген доктринасын көрсетеді (Скт. праджняпти). Праджняптивдалар шартты шындықты (Скт. самврти) және абсолютті шындықты (Скт. парамарта), сондай-ақ шындықты (Скт. таттва) және қарапайым ұғымдарды (Скт. праджняпти) ажыратты. Васумитра Праджняптивдалардың барлық шартты құбылыстарды тек ұғымдар немесе түсініктер (Скт. праджняпти) ретінде қарастырғанын жазады, сондықтан олар азапқа ұшыраған деп есептелді. Сарвастивадалардан өзгеше, Праджняптивдалар скандхаларды немесе бес элементті азап ретінде қарастырмады. Олардың орнына, олар ешқандай нақты жа existenceы жоқ, тек номиналдық мәлімдемелер ретінде қарастырылды.

Артықшылық және карма

Праджнипативидалар Асыл жолдың мәңгілік және өзгермейтін, оны жоғалту немесе жою мүмкін емес деп сенді. Олар сондай-ақ бұл жолды зерделеу арқылы дамытуға болмайтынын айтты. Дегенмен, олар Жолға барлық білім (санскрит: сарваджняна) және ізгі амалдардың жинақталуы арқылы қол жеткізуге болады деп есептеді. Егер адам уақтылы емес өлімге ұшыраса немесе Асыл жолға жете алса да, Праджнипативидалар барлық осындай нәтижелерді ізгі амал мен карманың салдары деп қарады.

Ауызша тәлімдер

Праджнйаптивадиндар Будданың түрлі піттакалардағы үйретіктерін атаулы (Скт. праджняпти), конвенциялық (Скт. саṃвṛти) және себеп-салдарлы (Скт. гетуфала) деп есептеді. Сондықтан, Праджнйаптивадиндер барлық үйретіктерді шартты маңызды деп қарады, себебі олар соңғы шындықты қамти алмайды. Будданың үйретіктеріне қатысты осы көзқарас Махаяна сутраларының толыққанды дамыған ұстанымына өте жақын екені байқалды.

Теориялар

Андре Баро Махаяна дәстүрінің бастауын ерте Махасангхика мектептерінде деп есептейді және Бахушрутиялар мен Праджняптивадиндерді Махасангхиканың солтүстік және оңтүстік дәстүрлері арасында Махаяна ілімдерінің таралуына көмектескен, маңызды рөл атқарған кіші секталары ретінде көрсетеді.

Екі ақиқат ілімі

Праджниптивәдиндер Махаяна үшін өте маңызды екі шындық ілімінің алғашқы тұжырымдаушылары болды, онда ол көбінесе шеберлік құралдары (санскрит: upāya) мен даналықтың (санскрит: prajñā) арақатынасында кездеседі. Иан Чарльз Харрис Праджниптивәда мектебінің ілімдерінің екі шындыққа қатысты алғашқы Махаяна көзқарасына өте ұқсас екенін атап өтті. Праджниптивәдиндердің Нагарджунаға әсер еткендігін көрсететін дәлелдер де бар, ол да екі шындық ілімін кеңінен таратушылардың бірі (кейбір бірдей техникалық терминдерді қолданады) және өзінің Муламадхьямакакарикасында тек бір мәтінді атап көрсетеді – ол Катьяна Готра Сутра, Праджниптивәдиндердің осы мәтінді жақсы көретіні белгілі.