Кіріспе
Сеулдегі Жосон дәуіріндегі сарай, Оңтүстік Корея. Gyeongbokgung (hangul=경복궁), сондай-ақ Gyeongbokgung сарайы деп те аталады, Жосон әулетінің басты патша сарайы болды. 1395 жылы салынған, ол Оңтүстік Кореяның Сеул қаласының солтүстігінде орналасқан. Жосон әулеті салған Бес Ұлы сарайдың ең ірісі, Gyeongbokgung патша отбасының резиденциясы және үкіметтің орталығы болды. Gyeongbokgung Жосон әулетінің басты сарайы ретінде Имджин соғысы (1592–1598) кезінде өртенгенге және екі ғасыр бойы тасталып кеткенге дейін қызметін жалғастырды. Бірақ 19 ғасырда патша Годжонг тұсында ханзада Хёнсонның басшылығымен сарайдың 7700 бөлмесі толығымен қайта жаңартылды. 40 гектардан астам аумақта 500-ге жуық ғимарат қалпына келтірілді. Жосон патша сарайының дәстүрі мен сыртқы келбетіне ежелгі Кореяның сәулеттік принциптері енгізілді. 20 ғасырдың басында Кореяны оккупациялаған Императорлық Жапония сарайдың көп бөлігін жүйелі түрде қиратты. 1963 жылдың 21 қаңтарында ол мәдени мүлік ретінде тағайындалды. 1990 жылдардан бері қоршалған сарай кешені біртіндеп бастапқы түріне келтірілуде. Кешен аумағында Ұлттық сарай мұражайы мен Ұлттық халық мұражайы да орналасқан.
Gyeongbokgung (hangul=경복궁), also known as Gyeongbokgung Palace, was the main royal palace of the Joseon dynasty. Built in 1395, it is located in northern Seoul, South Korea. The largest of the Five Grand Palaces built by the Joseon dynasty, Gyeongbokgung served as the home of the royal family and the seat of government. Gyeongbokgung continued to serve as the main palace of the Joseon dynasty until the premises were destroyed by fire during the Imjin War (1592–1598) and abandoned for two centuries. However, in the 19th century, all of the palace's 7,700 rooms were restored under the leadership of Prince Regent Heungseon during the reign of King Gojong. Some 500 buildings were restored on a site of over 40 hectares. The architectural principles of ancient Korea were incorporated into the tradition and appearance of the Joseon royal court. In the early 20th century, much of the palace was systematically destroyed by Imperial Japan during its occupation of Korea. On January 21, 1963, it was designated as a cultural property. Since the 1990s, the walled palace complex is gradually being restored to its original form. It also houses the National Palace Museum and the National Folk Museum within the premises of the complex.
Шолу
Гвангвамун алаңының солтүстігінде орналасқан Гёнбокгун сарайы Жосон әулеті құрылғаннан кейін үш жыл өткен соң салынды және оның басты сарайы ретінде қызмет етті. Сарайдың артында Бугаксан тауы, ал Гвангвамун қақпасының сыртында Алты министрлік көшесі (қазіргі Седжонно) орналасқан. Гёнбокгун Корея астанасының ортасында орналасқан. Ол 1592 жылы жапон шапқыншылығы кезінде күлге айналғанға дейін үнемі кеңейтіліп келді. Келесі 273 жыл бойы сарай аумағы 1867 жылы регент Хёнсон Дэвонгун басшылығымен қайта жаңартылғанға дейін қараусыз қалды. Қайта құрылыс ауқымды түрде жүзеге асырылды, сарай аумағында лабиринт тәрізді орналасқан 330 ғимарат салынды. Сарай қабырғаларының ішінде патша мен мемлекеттік қызметкерлердің кеңселері орналасқан Сыртқы аула (оеджон) және патша отбасының тұрғын үйлері мен демалыс бақтары бар Ішкі аула (наэджон) болды. Оның кең аумағында Жунгун (патшайымның резиденциясы) және Донгун (тақ мұрагерінің резиденциясы) сияқты ірі-ұсақ сарайлар да орналасқан. Ұлттық егемендіктің символы болғандықтан, Гёнбокгун 20-ғасырдың басындағы жапон оккупациясы кезінде көп зақымдануға ұшырады. 1911 жылы сарайдағы жердің меншік құқығы Жапон генерал-губернаторына берілді. 1915 жылы көрме өткізу сылтауымен ғимараттардың 90%-дан астамы бұзылды. Көрмеден кейін жапондықтар қалғандарының барлығын тегістеп, орнына 1916-1926 жылдары Үкімет ғимаратын салды. Тек Тақ залы мен Кёнхору павильоны сияқты бірнеше маңызды құрылыстар ғана сақталды. 1990 жылдан бері қайта жаңарту жұмыстары жүргізіліп келеді. 1996 жылы Үкімет ғимараты бұзылып, Хунньюмун қақпасы (2001) және Гвангвамун қақпасы (2006-2010) бастапқы орналасқан жерлерінде және түрінде қайта құрылды. Ішкі аула мен Тақ мұрагерінің резиденциясын қайта құру жұмыстары да аяқталды. Қазіргі жалпы ауданы .
14-16 ғасырлар
Гьёнбокгунгты 1394 жылы Жосон әулетінің алғашқы патшасы және негізін қалаушы Тэхо патша салған. Оның атын Жонг До Чжон есімді ықпалды министр ойлап тапқан. Кейіннен сарай Тэжун және Ұлы Седжон патшалық құрған кезде үнемі кеңейтілді. 1553 жылы өрттен ауыр зақымданып, патша Мёнчжонның бұйрығымен оның қымбатқа түсетін қалпына келтіру жұмыстары келесі жылы аяқталды. Бірақ, төрт он жыл өткен соң, 1592-1598 жылдардағы Кореяға жасалған жапон шапқындығы кезінде, Сеулді эвакуациялағаны үшін патша Сончоның сарайына наразы болған корейлер патшалық резиденцияны өртеп жіберді, нәтижесінде Гьёнбокгунг сарайы толығымен өртенді. Патша сарайы Чандэокгун сарайына көшірілді. Гьёнбокгунг сарайының орны келесі үш ғасыр бойы қираған күйде қалды.
Қалпына келтіру
1989 жылы Оңтүстік Корея үкіметі Корея отарлау кезеңінде (1910-1945 жж.) Жапон империясының отаршылдық үкіметімен қиратылған жүздеген құрылыстарды қайта жаңғырту үшін 40 жылдық жобаны бастады. 1995 жылы Жапонның Бас үкімет ғимараты, оның тағдырына қатысты көптеген пікір таластардан кейін, Хёнгнимун қақпасы мен оның галереяларын қайта құру мақсатымен бұзылды. Сол кезде сарай аумағында орналасқан Кореяның Ұлттық мұражайы 2005 жылы Йонгсан ауданына көшірілді. 2009 жылдың соңына қарай, Жапонияның Кореяны басып алуына дейін тұрған құрылыстардың шамамен 40 пайызы қалпына келтірілген немесе қайта жаңғыртылған деп есептелді. Гьёнбокгунгты қайта жаңғырту жобасының 5-ші кезеңінің аясында сарайдың басты қақпасы – Гвангвамун бастапқы дизайнына сәйкес қалпына келтірілді. Оңтүстік Корея үкіметі Гьёнбокгунгты бұрынғы мәртебесіне қайтару үшін тағы 20 жылдық қайта жаңғырту жобасын жоспарлап отыр.
Гвангвамун
Гвангвамун (hangul=광화문) – Кёнбокгун сарайының бас қақпасы.
Гуньчжуньчжон
Гүнчжонджон (хангыль=근정전), сондай-ақ Гүнчжон зал деп те аталады, – бұл Жосон әулеті кезінде патшаның шенеуніктерге ресми түрде аудиенция өткізген, маңызды мемлекеттік жарияламалар жасаған және шетелдік елшілер мен өкілдерді қабылдаған тақ залы. Бұл ғимарат 1985 жылғы 8 қаңтарда Кореяның Ұлттық қазынасы №223 ретінде тіркелді. Гүнчжонмун (хангыль=근정문), Гүнчжонджонның оңтүстігінде тікелей орналасқан, – аулаға және Гүнчжонджонға апаратын басты қақпа. Қақпа үш жеке бөлікке бөлінген, және орталық бөлігінен тек патшаға ғана өтуге рұқсат болған. Гүнчжонджон 1395 жылы Тэчжо патшаның тұсында салынған, бірақ 1592 жылы жапондықтар Кореяға шапқанда өртенді. Қазіргі ғимарат 1867 жылы Кёнбоккун сарайы қайта жаңартылғанда салынды. Министр Чон Дочжон жасаған Гүнчжонджон атауы «талапкерлік басқару залы» дегенді білдіреді. 1592 жылы жапондықтардың Кореяға шабуылы кезінде қираған ғимарат 1867 жылы Кёнбоккун сарайы қайта жаңартылғанда қайта салынды, бірақ 1876 жылғы қарашадағы үлкен өртте тағы да өртенді және 1888 жылы Годжон патшаның бұйрығымен қалпына келтірілді. Алайда, 1917 жылы Чандоккун сарайының Хуйчжондан үйі өртенген кезде, жапон үкіметі ғимаратты бөлшектеп, құрылыс материалдарын 1920 жылы Хуйчжонданды қалпына келтіру үшін пайдаланды. Денсаулығы нашарлаған Седжон патша өзінің жатын бөлмесі орналасқан Каннёнджонда атқарушылық міндеттерін орындауға шешім қабылдады, Сэджонджонға бармай. Бұл шешім көптеген мемлекеттік қызметкерлер Каннёнджонға үнемі барып-қайтуын қажет еткендіктен, Седжон патша әйелі патшайымның жеке өмірін ескере отырып, Кётэджонды салдырды. Қазіргі ғимарат 1994 жылы бастапқы жобаға және техникалық талаптарға сәйкес қайта жаңартылды. Гангнёнджон сияқты, бұл ғимараттың да yongmaru деп аталатын төбесі жоқ. Каннёнджонның артында жасанды төбеден жасалған әйгілі Амисан (хангыль=아미산) бағы орналасқан. 1869 жыл шамасында сары кірпіштен және әсем шатыр плиткаларынан тұрғызылған төрт бұрышты мұржалар Амисанды әсемдейді, олардың тұтынушылық функциясы көрсетілмейді және Жосон әулеті кезінде жасалған көркем өнердің көрнекті үлгілері болып табылады. Олар 1985 жылғы 8 қаңтарда Кореяның қазынасы №811 ретінде тіркелді.
Хянгиоң
Хянвончжон (хангул=향원정), немесе Хянвончжон павильоны – 1873 жыл шамасында король Коджонның бұйрығымен Гёнбокгун ішінде Геончхонгун резиденциясы солтүстікке қарай салынған кезде салынған екі қабатты алтыбұрышты павильон. Павильон Хянвонжи (хангул=향원지) деп аталатын көлдің жасанды аралында орналасқан, ал Чвихянго (хангул=취향교) деп аталатын көпір оны сарай аумағымен байланыстырады. Хянвончжон атауы шамамен "Алысқа жететін хош иісті павильон" деп аударылады, ал Чвихянго – "Хош иіске мас болған көпір". Жагёнчхонның оңтүстік-шығыс бөлігі, Чхонъёлу (хангул=청연루) деп аталады, жаз айларында салқын болу үшін арналған, ал Жагёнчхонның солтүстік-батыс бөлігі, Бокандан (хангул=복안당) қыс айларына арналған. Жагёчхонның шығыс бөлігі, Хёпгёнгдан (хангул=협경당) деп аталады және ғимараттың төменгі биіктігімен ерекшеленеді, оны қайтыс болған патшайымның көмекшілері пайдаланған. Ғимарат және әсемдемелік қабырғалар 1985 жылдың 8 қаңтарында Кореяның 809 нөміріндегі ұлттық қазына ретінде тіркелді.
Жібөкжае
Джибокджае (хангул=집옥재) Геончхонгун резиденциясының жанында орналасқан, король Годжон қолданған екі қабатты жеке кітапхана. 1876 жылы Кёнбокгун сарайында ірі өрт болды, сол кезде король Годжон қысқа мерзімге Чандэокгун сарайына көшіп, онда тұрды. 1888 жылы ол Кёнбоккунгқа қайта оралды, бірақ бұрыннан бар Джибокджае ғимаратын бөлшектеп, 1891 жылы Чандэоккундан қазіргі орнына көшірді. «Джибокджае» деген атау ағылшын тілінде шамамен «Жаде жинайтын зал» деп аударылады. Бұл ғимарат дәстүрлі корей сарайларының архитектурасынан емес, қытай архитектурасынан күшті әсер алған. Оның қабырғалары толығымен кірпіштен салынған, бұл сол кездегі қытайлардың көп қолданатын әдісі еді, ал шатырларының пішіні, ішкі қоршаулары мен бағаналары да қытай әсерін көрсетеді. Мүмкін, архитектурасы экзотикалық көрініс беру үшін жасалған. Джибокджае сол жағынан екі қабатты, сегіз бұрышты Паруджонг (хангул=팔우정) және оң жағынан Хёопгильданг (хангул=협길당) ғимараттарымен шектеледі. Паруджонг кітаптарды сақтау үшін, ал Хёопгильданг Джибокджае құрамындағы бөлік ретінде пайдаланылды. Екі ғимарат та іштен Джибокджаемен байланысқан. 2020 жылы Мәдени мұра басқармасының (CHA) Корольдік сарайлар мен қабірлер орталығы (әрі қарай RPTC) Донггунг аймағын бастапқы орналасуына қайта жаңарту жоспарларын жариялады. Қалған ғимараттарды жаңарту жұмыстары 2020 жылдың наурыз айында басталды және 2023 жылдың қаңтар айының соңында аяқталуы жоспарланды.
Геончхонггунг
Геончхонггун (hangul=건청궁), сондай-ақ Геончхонггун резиденциясы деп те аталады. Бұл 1873 жылы патша Годжонг сарай аумағында салған жеке патшалық резиденциясы. 2024 жылғы сәуір айынан бастап, қаңтар, ақпан, қараша және желтоқсан айларында сағат 9:00-ден 17:00-ге дейін, наурыз, сәуір, мамыр, қыркүйек және қазан айларында сағат 10:00-ден 18:00-ге дейін, ал маусым, шілде және тамыз айларында сағат 9:00-ден 18:30-ға дейін ашық.
Оқиғалар
2011 жылдың қараша айында Сеул қалалық әкімдігі жүргізген, шамамен 2000 шетелдік туристі қамтыған сауалнамада Гвангвамун қақпасының алдындағы гвардия сатылануын тамашалау Сеулдегі үшінші бағалы әрекет екені анықталды. Патшалық гвардия сатылану рәсімі сағат 10:00-ден 15:00-ге дейін әр сағат сайын бас қақпаның алдында өтеді. Көптеген туристер Кёнбоккун сарайына ханбок киіп келеді, ал жақын жерде ханбок пен басқа дәстүрлі корей киімдерін жалға беруге арналған дүкендер бар. Кёнбоккун сарайында "Сураганның дәмін сезу" атты бағдарлама аясында келушілер патшалық тағамдарын татып, дәстүрлі өнер қойылымдарын көре алады. Сәуірден қазанға дейінгі белгілі күндері Кёнбоккун сарайы кешкі сағат 19:00-ден 22:00-ге дейін арнайы "түнгі көрiнiс" сессияларын ұсынады. Әр сессияға 4500 билет бөлінеді, оларды онлайн брондауға немесе сол жерден сатып алуға болады (жеке куәлік қажет). Дегенмен, сол жерде билеттер тек 65 жастан асқан зейнеткерлер мен шетелдік азаматтарға қолжетімді, оларға тиісінше 500 және 50 билет бөлінеді. 2019 жылы Кёнбоккун сарайы 71 түнгі көрiнiс сессиясын өткізді. 2022 жылдың 1 қыркүйегінен 6 қарашасына дейін Кёнбоккун сарайы кешкі сағат 19:00-ден 21:30-ға дейін арнайы "Түнгі көрiнiс" сессияларын ұсынады. Кіру ақысы 3000 вон. Онлайн және сол жерде брондау мүмкіндігі бар, әр адамға екі билетке дейін алуға болады.
Патшалық күзетшісінің ауысуы
Жосон әулеті кезінде патша күзетшілері астана қақпаларын және патша сарайларын күзетуге, қарауылдауға жауапты болды. Олар күндізгі және түнгі кезендерге бөлініп, кезекпен қызмет атқарды. Әр кезенде жұмыс істеу тізбегі сақталды. Бүгінде Гвангвамун алдындағы патша күзетшілерінің салтанатты алмасу рәсімі Жосон әулеті дәуіріндегідей қайта жаңғыртылды. Ол күніне екі рет өтіп тұрады.
Қол жеткізу
Бүгін Кёнбокгун сарайы жұртшылыққа ашық және Корея халықтық мұражайы, Корея сарай мұражайы мен дәстүрлі корей бақтарына үй иесі болып табылады.
Көлік
Gyeongbokgung кіреберісі 22 Sajik ro, Jongno gu мекенжайында орналасқан. Ең жақын метро станциясы – Кёнбокгун станциясы (3-желідегі 327-бекет). Сарайдың жанындағы Синбундан желісін ұзарту туралы әңгімелер болған, оның ішінде 2012 жылғы наурыз айында Хонг Са дук Кёнбок сарайының жанындағы желіні кеңейтуге уәде берген болатын.
Gyeongbokgung Station (Station #327 on Line 3). There has been off and on talk to extending the Shinbundang Line near the palace including during a March 2012 campaign promise by Hong Sa duk to expand the line near Gyeongbok Palace.