Кіріспе

Ени Кале (Єні Кале; Еникале; Yenikale; сондай-ақ Еникале, Ени Кале және Йені Калеб деп те жазылады) – Керчь бұғазының жағасында, Керчь қаласында орналасқан бекініс.

Тарих

Ежелгі дәуірде бұл аймақта ежелгі грек қаласы Мырмекион болған және көптеген көне қалдықтар табылған. Жаңа Қале 1699–1706 жылдары Осман түркілері Қырым хандығына қарасты Керчь түбегінде салған. Еникеле атауы түрік тілінде «Жаңа қамал» дегенді білдіреді (yeni – жаңа, kale – қамал). Қалдықты ислам дінін қабылдаған итальяндық Голоппо басқарды. Құрылысқа бірнеше француз инженерлері де қатысты. Жаңа Қале қуатты зеңбіректермен қаруланды және Керчь бұғазының жағалауында маңызды стратегиялық орын алды. Қалдықтың ауданы 25 000 м² болды, онда екі оқ-дәрі қоймасы, арсенал, су қоймасы, тұрғын үйлер, монша және мешіт болған. Жаңа Қаледе 800-ге жуық түрік және 300-ге жуық қырым татарының әскері орналасқан. Қалдықтың әлсіз тұсы – аймақта ауыз судың жетіспеушілігі болды, сондықтан қамалдан бірнеше километр қашықтықта орналасқан көзден су жеткізу үшін жер асты су құбыры салынды. Жаңа Қале пашаның резиденциясы ретінде де пайдаланылды. 1768–1774 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде Ресей әскері 1771 жылдың жазында Қырымға басып кірді. Осман империясынан күш түскенімен, түріктер Жаңа Қаледен бас тартуға шешім қабылдады. 1771 жылдың 21 маусымында генерал Николай Борзовтың басшылығындағы орыс бөлімдері қамалға кірді. Жаңа Қаленің коменданты Абаза Мұхаммед паша Синопқа қашып кетті, ал сұлтан оны көптеген әскери сәтсіздіктер үшін өлім жазасына кесті. 1774 жылғы Кешік-Кайнарка шартынан кейін Керчь және Жаңа Қале бекінісі Ресейге өткізілді. Қала Таврида облысының Керчь-Еникале қалалық әкімдігінің құрамына кірді. 19 ғасырда қамал орыстар үшін әскери госпиталь ретінде пайдаланылды. 1880 жылдан бастап Жаңа Қале толығымен тасталып қалды. Бүгінде Жаңа Қаленің қиратылыстары туристердің қызығушылығын тудырады. Керчьтің көршілес ауданы да Жаңа Қале деп аталады.