Кіріспе
Заңдағы сот шешімі немесе іс жүргізу кезінде даудағы барлық тараптар қатыспайды. Ex parte (/ɛ//k//s// /'/p//ɑr//t//eɪ//, // //iː/) – латын тілінде "тараптың/фракцияның атынан" (тараптың/фракцияның атауы, көбінесе жіберіледі) деген мағынаны білдіретін термин, яғни "(аты) атынан" дегенді көрсетеді. Ex parte шешімі – даудағы барлық тараптардың қатысуын талап етпей, судья шығарған шешім. Ағылшын құқығында және оның Австралия, Жаңа Зеландия, Канада, Оңтүстік Африка, Үндістан және АҚШ заңдық доктриналарында ex parte – бір тараптың екінші тараптың қатысуынсыз, өкілдігінсіз және хабарламасыз қозғаған сот ісін білдіреді. Бұл термин сондай-ақ, екінші тарапқа немесе оның адвокатына хабарламасыз сотпен, төрешімен немесе өкілдік ететін тараппен жасалған дұрыс емес, бір жақты байланыстарды білдіру үшін де қолданылады. Бұл фраза ХХ ғасырдың соңына дейін хабеас корпус және сотқа қайта шағымдану істерінің тақырыптарында жиі кездесетін, себебі бұл істер бастапқыда талапкер атынан Мемлекет тарапынан қозғалған. Ұлттар Достастығының ортақ құқық юрисдикцияларында тақырып әдетте R v (Сотталушы), ex parte (Талапкер) түрінде келеді; АҚШ-та бұл Ex parte (Талапкер) деп қысқартылады. Патент алу процесі сияқты құқықтарды белгілеу үшін атқарушы орган жүргізетін іс жүргізу де ex parte болып табылуы мүмкін.
In law, ex parte (/ɛ//k//s// /'/p//ɑr//t//eɪ//, // //iː/) is a Latin term meaning literally "from/out of the party/faction of" (name of party/faction, often omitted), thus signifying "on behalf of (name)". An ex parte decision is one decided by a judge without requiring all of the parties to the dispute to be present. In English law and its derivatives, namely Australian, New Zealand, Canadian, South African, Indian, and U. S. legal doctrines, ex parte means a legal proceeding brought by one party in the absence of and without representation of or notification to the other party. The term is also used more loosely to refer to improper unilateral contacts with a court, arbitrator, or represented party without notice to the other party or counsel for that party. The phrase was common in the titles of habeas corpus and judicial review cases until the end of the twentieth century, because those cases were originally brought by the Crown on behalf of the claimant. In Commonwealth common law jurisdictions, the title typically appeared as R v (Defendant), ex parte (Claimant); in the US, this was shortened to Ex parte (Claimant). A proceeding in an executive agency to establish a right, such as patent prosecution, can also be ex parte.
Австралия
Австралия заңдарында ex parte екі мағынада қолданылады. Көбінесе бұл термин бір немесе бірнеше тараптың қатысуынсыз өтетін ex parte тыңдауын білдіреді. Сот ісі ex parte қаралатын болса, жоғары дәрежеде ашықтық талап етіледі, оның ішінде өтініш берушіге қарсы фактілерді толық және әділ түрде жариялау қажет. Мұндай жариялау жасалмаса, әдетте, қабылданған бұйрықтың күшін жоюға жеткілікті себеп болады. Екінші мағынасы – «өтініш бойынша» дегенді білдіреді, егер ол сот шешіміне шақыру ісінде қолданылса, мысалы, тыйым салу, certiorari немесе mandamus талап етілген жағдайда. Мысалы, «Бойлермейкерлер ісі» бойынша іс атауы R v Kirby; Ex parte Boilermakers' Society of Australia болып табылады, себебі бұл іс Австралияның Бойлермейкерлер қоғамының өтініші бойынша Келісу және Төрелік сотының судьялары Кирби, Данфи және Эшбернерге қарсы тыйым салу туралы бұйрыққа қатысты. Іс «ex parte» деп аталғанымен, ол тараптың қатысуынсыз өтетін тыңдау болған жоқ, судьяларды Д.И. Мензиес QC, сондай-ақ, Ұлт Достастығының бас прокуроры қорғады. Сол сияқты Re Wakim; Ex parte McNally ісі де МакНаллидің Wakim бастаған Федералды соттағы іс бойынша тыйым салу туралы бұйрық беруге жасаған өтінішін қарастырды. МакНалли мен Уаким екеуі де Жоғарғы Сотта өтті. Алайда, банкроттық істердегі бірінші жауапкерлер, яғни Федералды сот судьялары қатыспады.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында федералдық және штаттық соттардың ex parte бұйрықтары мен қаулыларын алу мүмкіндігі Бесінші және Он төртінші түзетулермен қатаң шектеледі, олар заңмен белгіленген сот процесінсіз ешбір адамның бостандық немесе мүлікке иелік құқығынан айырылмауы керектігін көздейді. Іс жүзінде, бұл соттан көмек сұрау туралы тиісті хабардар етуді және мұндай көмектің негізділігін талқылау мүмкіндігін талап етеді деп түсіндіріледі. Сондықтан, ex parte іс жүргізу негізінде шығарылған сот шешімі уақытша және аралық сипатта болады, ал бұл шешімге қатысты тұлғаларға оның орындылығына наразылық білдіруге мүмкіндік беруі керек, содан кейін ғана ол тұрақты күшке енуі мүмкін. Бұған ерекшеліктер де бар. Құпия Сыртқы барлауды қадағалау соты, Ұлттық қауіпсіздік агенттігіне электрондық қадағалаудың белгілі бір түрлерін жүргізуге рұқсат береді және тұрақты түрде жұмыс істейді. Әдетте, үкіметтен басқа тараптарға сотта пікір білдіруге рұқсат етілмейді, бірақ сот бұйрығын алған тұлғалар оны басқа жолдармен шакуға құқылы. Бұл заңмен реттеледі. Көптеген АҚШ штаттары азаматтық қорғау бұйрықтарына қатысты бастапқы тыңдауларды ex parte өткізуге рұқсат береді; алайда, күдікті зорлық-зомбылық жасаушыға айыптауларға жауап беруге мүмкіндік беру үшін қысқа уақыттан кейін екінші тыңдау тағайындалады. Дебра Старк пен Джессика Чоплиннің осындай тыйым салу туралы мақаласының тақырыбы – "Құрылысты бұзу шардың қозғалысы: Ex parte қорғау бұйрықтары және отбасылық зорлық-зомбылықтың шындығы" – осы тұжырымды көрсетеді. Ex parte бұйрықтарын "құрылысты бұзу шар" сияқты жағдайларда қолдану керек, онда жауапкерге алдын ала хабарлау оған хабарлама күшіне енгенге дейін түзетуге келмейтін зиян келтіруге мүмкіндік береді. Старк пен Чоплиннің пікірінше, егер тыйым салу бұйрықтары үшін ex parte бұйрықтары қолданылмаса, мұндай зиян мүмкін болады, және бұйрық шығарылғанның өзі жауапкердің зиян келтіру ықтималдығын арттыруы мүмкін. Бұл фраза дәстүрлі түрде habeas corpus туралы өтініштердің тақырыптарында қолданылған, олар (кейбір юрисдикцияларда қазір де солай) "Ex parte Doe" деп аталады, мұнда Doe – қамауда ұсталған деп айыпталатын өтініш берушінің есімі. Алайда, Жоғарғы Соттың 19 ғасырдағы тәжірибені сипаттауынан көрініп тұрғандай, мұндай іс-қимылдар ешқандай мағынада ex parte болған жоқ. Тұтқындардың ex parte өтініші тек тұтқындалған адамды сотқа шақырып, тұтқындаудың заңдылығын түсіндіруді талап ететін бұйрық сұрады; түрме бастығының тұтқындалған адамның талаптарына қарсы пікір білдіру мүмкіндігіне ие болғаннан кейін ғана тұтқындалған адамды босату туралы бұйрық шығарылуы мүмкін.
Мемлекеттік сот процессі
Мемлекеттік соттар ex parte іс жүргізуді қолдануда әртүрлі (мысалы, қорғаншылық ісінде, реплевин ісінде және басқа да азаматтық мәселелерде), бірақ көпшілігі оны қандай да бір түрінде қолданады. Мысалы, Калифорния және Иллинойс штаттарында, егер сот отырысынан бұрынғы күні сағат 10-ға дейін немесе шұғыл қажеттілік болған жағдайда одан да қысқа мерзімде хабарлама берілсе, ex parte іс жүргізуге болады. Бұл екі штаттың көптеген соттары таңертең заң және өтініштерді қарауды өткізетіндіктен, мұндай хабарлама көбінесе факс арқылы расталады, бірақ ауызша хабарлама да тиімді болуы мүмкін. Калифорниядағы кейбір соттар қарсы тарапқа телефон арқылы қатысуға мүмкіндік беретін процедураларды ұсынады, ал басқа соттар ауызша пікір алмасуға рұқсат бермейді және тек жазбаша материалдарды қарастырады. Калифорнияда ex parte өтінішін беруші тарап осы талаптарға сәйкес екенін көрсететін мәлімдеме ұсынуы керек, және мұндай мәлімдеме болмаса, ешқандай көмек көрсетілмейді. Хабарлама талаптарынан өзге, ex parte өтініші жеке біліміне негізделген мәлімдемеде "өзгерте алмайтын зиян, дереу қауіп немесе ex parte көмек көрсетуге негіз болатын басқа да заңнамалық негіздер" туралы нақты дәлелдерді қамтуы керек.
Ұлыбритания
Вулф реформасына дейін Англияда сот сараптамасы «Регина қарсы [Мемлекеттік орган] экс-парте [Адам]» түрінде жүргізілді, мұнда іс бастаған адам – нақты іс тілшісі болды. «Регина» (немесе монарх еркек болса, «Рекс») – барлық сот сараптамалары оның атынан жүргізілетін мемлекет басшысын білдіреді. Бұл, патшалыққа жолданған шағымдардан туындаған. Реформалардан кейін сот істері енді «Рекс ([Адам]) өтініші бойынша қарсы [Мемлекеттік орган]» деп аталады.