Кіріспе

Ұлыбританияның мемлекеттік сектор ұйымы. Ұлыбританияда ведомстволық емес мемлекеттік орган (NDPB) – бұл Министрлер кабинеті, Қазынашылық, Шотландия Үкіметі және Солтүстік Ирландияның атқарушы органы ұлттық үкімет процесінде рөл атқаратын, бірақ үкіметтік ведомствоның құрамына кірмейтін мемлекеттік сектор ұйымдарының жіктемесі. NDPB өз жұмысын көбінесе министрлерден тәуелсіз жүзеге асырады және Парламент арқылы халыққа есеп береді; алайда, министрлер өздерінің ведомстволарына қарасты ведомстволық емес мемлекеттік органдардың тәуелсіздігі, тиімділігі және нәтижелілігі үшін жауапты болады. Бұл термин NDPB-нің төрт түрін қамтиды (атқарушы, кеңесші, арбитраждық және тәуелсіз мониторингтік кеңестер), бірақ мемлекеттік корпорациялар мен қоғамдық телерадиокомпанияларды (BBC, Channel 4 және S4C) қамтымайды.

Дененің түрлері

Ұлыбритания үкіметі органдарды негізгі төрт түрге жіктемейді. Шотландия үкіметінің қосымша бесінші санаты бар: Денсаулық сақтау жүйесі органдары (NHS органдары).

Консультативтік НҚББ

Бұл органдар нақты саясат салалары бойынша министрлерге кеңес беретін кеңестерден құралған. Олар көбінесе бас департаменттен шағын хатшылықпен қамтамасыз етіледі, ал барлық шығындар сол департаменттен төленіп жатады.

Атқарушы NDPB

Бұл органдар көбінесе нақты бір мемлекеттік қызметті ұсынады және оларды министрлер емес, кеңес бақылайды. Тағайындау министрлер тарапынан Мемлекеттік тағайындаулар комиссарының іс-әрекет кодексіне сәйкес жасалады. Олар өз қызметкерлерін жұмысқа алып, өз бюджеттерін өздері бөледі.

Соттың ҰҚКБ

Бұл органдар заңның белгілі бір саласына қатысты құзыреттілікке ие. Олар Әділет министрлігінің атқарушы агенттігі – Корольдік соттар мен трибуналдар қызметімен үйлестіріледі және Әділет министрлігінің қаржылай қолдауымен жұмыс істейтін Әкімшілік сот және трибуналдар кеңесінің бақылауында болады.

Тәуелсіз бақылау кеңестері

Бұрын бұл органдар "көрмешілер кеңесі" деп аталатын және түрмелердің жағдайына, олардың басқаруына, сондай-ақ тұтқындармен қарым-қатынасқа жауапты. Ішкі істер министрлігі олардың қаржыландыруына жауапты және барлық шығындарды тіркеуге міндетті.

Атқарушы агенттіктермен, министрлікке жатпайтын ведомстволармен және кванголармен салыстыру

ҰҚДБ атқарушы органдардан өзгеше, себебі олар министрлік тапсырмаларын немесе саясатты іске асыру үшін құрылмайды, керісінше, дербестікке ие және үлкен тәуелсіздікпен қамтамасыз етіледі. Олар тікелей үкімет құрамына кірмейді, мысалы, министрлік емес мемлекеттік департаменттер сияқты, министрлерден және сайланған ассамблея немесе парламенттен алшақтап орналасқан. Әдетте, ҰҚДБ заңмен құрылады және Ұлыбритания Үкіметіне емес, Парламентке есеп береді. Бұл тәртіп қаржылық тәуелсіздікке жол ашады, өйткені Үкімет заңдық міндеттемелерді орындау үшін қаржыландыруды қамтамасыз етуге міндетті. ҰҚДБ кейде "quangos" деп аталады. Дегенмен, бұл термин бастапқыда квази-ҮЕҰ (Үкіметтік емес ұйымдарға ұқсас) органдарды білдірген, олар, кем дегенде сырттай, үкіметтік емес ұйымдар болып табылады, бірақ осыған қарамастан, мемлекеттік функцияларды атқарады. Осы мағынада "квази-автономдық ұлттық үкіметтік ұйым" деген аббревиатура қолданылады, ол көбінесе сынды білдіреді.

Тарих, сандар және билік

2009 жылдың наурызында Ұлыбритания үкіметінің демеушілігінде 800-ге жуық мемлекеттік орган болды. Бұл жалпы саны 198 атқарушы NDPB, 410 консультативтік орган, 33 сот, 21 мемлекеттік корпорация, Англия банкі, 2 қоғамдық хабар тарату ұйымы және 23 NHS органынан тұрды. Дегенмен, бұл жіктеме консервативті және орталықтандырылған үкіметтің жауапкершілігіндегі органдарды, әртүрлі төменгі деңгейдегі кеңестерді (соның ішінде NHS-тің көптеген органдары) және мемлекеттік секторда жұмыс істейтін басқа да кеңестерді (мысалы, мектеп басшылары мен полиция органдары) қамтымайды. Бұл тағайындалған органдар денсаулық сақтау трасттары, Уэльс даму агенттігі сияқты алуан түрлі міндеттерді орындады және 1992 жылға қарай Ұлыбританиядағы барлық мемлекеттік шығыстардың шамамен 25 пайызына жауапты болды. Кабинет кеңсесінің мәліметінше, 2005–2006 қаржы жылында олардың жалпы шығыны 167 миллиард фунт стерлингті құрады.

Сын

Сыншылар бұл жүйені теріс пайдалануға мүмкіндік бар деп мәлімдеді, себебі көптеген NDPB-ның мүшелері сайлау немесе халықпен кеңеспей, тікелей үкімет министрлері тағайындайтын. 1990 жылдары консерваторлардың биліктегі немқұрайлылығына сын айтқан баспасөз, күмәнді үкіметтік тәжірибелердің дәлелі ретінде қабылданатын көптеген материалдарды жариялады. Осы алаңдаушылық қоғамдық өмірдегі стандарттар жөніндегі комитет (Нолан комитеті) құрылуына әкелді, ол 1995 жылы алғашқы есебін ұсынды және NDPB мүшелерін тағайындауда тиісті стандарттар сақталатынын қамтамасыз ету үшін «мемлекеттік тағайындаулар комиссары» лауазымын құруды ұсынды. Үкімет бұл ұсынысты қабылдады және 1995 жылдың қарашасында Мемлекеттік тағайындаулар жөніндегі комиссар кеңсесі құрылды. Оппозицияда болған кезде Лейбористер партиясы NDPB-ның саны мен құзыретін азайтуға уәде берді. 1997-2010 жылдар аралығындағы Лейбористер үкіметі кезінде NDPB-ны пайдалану жалғасты, бірақ 1990-жылдардың ортасында NDPB-ға байланысты туған саяси даулар көбінесе тоқтатылды. 2010 жылы Ұлыбританияның консерватор-либерал коалициясы NDPB-ны қарап шықты, нәтижесінде шамамен екі жүз мекемені жабу немесе біріктіру, ал қалғандарын жеке секторға беру ұсынылды. Бұл процеске «кванголарды жақтау» деген атау берілді.

Ұлттық есептердегі жіктеу

НҚҚБЕЕ Еуропалық есеп жүйесінің (ЕҚС.95) S.13112 коды бойынша жіктеледі. Дегенмен, Ұлыбритания Статистика мекемесі осы органдар бойынша егжей-тегжейлі мәліметтер ұсынбайды және олар Мемлекеттік басқару (S.1311) құрамына біріктіріледі.