Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
11-тарау: Жауапкершілік. Фиджидің 1997 жылғы Конституциясының 11-тарауы «Жауапкершілік» деп аталады. Онда 5 бөлімге бөлінген 19 тармақ бар, олар барлық мемлекеттік қызметкерлер мен жұмыскерлерден күтілетін әдеп кодексін қамтиды және бірнеше конституциялық лауазымдарды орнатады.
Chapter 11:Accountability. Chapter 11 of the 1997 Constitution of Fiji is titled Accountability. Its 19 sections, divided into 5 parts, include a code of conduct expected of all government officers and employees, and establish a number of constitutional offices.
1-бөлім: Әдеп кодексі
11-тараудың 1-бөлігі барлық конституциялық лауазым иелері мен мемлекеттік қызметкерлерге қолданылатын мінез-құлық кодексін орнатады. Ол бір бөлімнен ғана тұрады: 156-бөлім. Саяси лидерлер мен мемлекеттік қызметкерлердің жеке мүдделері мен қоғамдық қызметтері арасында мүдделер қақтығысына алып келетін немесе сондай көрінетін қызметтерге қатысуына тыйым салынады, сондай-ақ олардың қоғамдық міндеттерін "әділ орындауына" кедеріс келтіретін әрекеттерге де тыйым салынады. Олар лауазымын жеке пайдаға қолдануға, не өздерінің, не үкіметтің адалдығына күмән тудыруға құқықсыз. Парламент осы ережелерді күшіне енгізу үшін заң шығаруға өкілетті.
Part 1 of Chapter 11 establishes a code of conduct that applies to all constitutional officers and government employees. It comprises just one section: Section 156. Political leaders and civil servants are forbidden to engage in activities that entail, or could be seen to entail, a conflict of interest between their private interests and public duties, or that would compromise "fair exercise" of their public responsibilities. They are forbidden to use their offices for private gain, or to allow their own integrity or that of the government to be called into question. Parliament is empowered to legislate to enforce these regulations.
2-бөлім: Омбудсмен
11-тараудың 2-бөлігі Омбудсмен институтын құрады. Ол Конституцияның 157-ден 164-ке дейінгі баптарын қамтиды. 157-бап кем дегенде бір Омбудсмен болуын талап етеді. Парламентке бірнеше Омбудсменді тағайындау өкілеттігі берілген, ал егер бірнеше Омбудсмен тағайындалса, олардың бірі Бас Омбудсмен болып тағайындалады, ол Омбудсмен кеңсесінің штаттық кестесін және Омбудсмендер арасындағы жұмыс үлестірілуін басқарады. 158-бап Омбудсменнің функцияларын белгілейді. Омбудсмен мемлекеттік органдар немесе парламенттік комитеттер ұсынған әкімшілік шағымдарды тергеуге міндетті. Кез келген мемлекеттік органның әрекеті салдарынан мүдделеріне зиян келген кез келген адам Омбудсменге шағымдануға құқылы. Омбудсменге шағымдар басқа біреу арқылы емес, жеке өзі берілуі тиіс, бірақ егер шағымданушының жеке өзі шағымдану мүмкін еместігіне Омбудсмен көз жеткізсе, бұл талаптан бас тарта алады. Омбудсмен Министрлер кабинетінің мүшесінің, судьяның немесе кез келген адамның мемлекеттік қызметке тағайындалуына немесе қызметтен босатылуына, сондай-ақ зейнетақы құқығына қатысты әрекеттерін тексеруге өкілеттік алмайды. Омбудсменнің іс-әрекетіне кез келген сотта шағымдануға болмайды. 159 және 160-баптар Омбудсменге өзіне келіп түскен шағымды тергемеуді немесе тергеуді кез келген уақытта тоқтатуды таңдау құқығын береді. Бұдан бөлек, Омбудсменге құқықтарды қорғау туралы заңның бұзылуына қатысты шағымдарды қарау өкілеттігі жоқ. Парламент Омбудсменнің қызметін реттеу үшін заң шығаруға құқылы. 161 және 162-баптар Омбудсменнің шағымдар бойынша жүргізген тергеулерінің нәтижелерімен айналысады. Егер Омбудсмен қандай да бір әрекетті Конституцияға қайшы, заңсыз, негіссіз, әділетсіз, қанаушылықты немесе орынсыз кемсітушілік деп тапса, ол Премьер-Министрге және тиісті министрлікке жасалған бұзушылықтар мен түзету шаралары туралы нақты ақпаратты қамтитын есеп дайындайды. Премьер-Министрге және тиісті министрге есеп ұсынғаннан кейін, егер орынды мерзімде шаралар қабылданбаса, Омбудсмен Өкілдер палатасына және Сенатқа қосымша есеп ұсына алады. 164-бап Омбудсменді тағайындау тәртібін және оның өкілеттіктеріне шектеулерді белгілейді. Конституциялық кеңселер комиссиясы Премьер-Министрмен консультациядан кейін Омбудсменді тағайындайды, ол басқа мемлекеттік қызметте (Адам құқықтары жөніндегі комиссия төрағасынан басқа) жұмыс істеуге немесе табыс алуға құқылы емес. Сондай-ақ, Омбудсмен Премьер-Министрдің жазбаша рұқсатысыз Омбудсмен қызметін атқару кезеңінде басқа ақылы лауазымды атқаруға немесе ақылы кәсіппен айналысуға құқылы емес. Бұл кеңсе тәуелсіздігін қамтамасыз етеді және мүдделердің қақтығысуына жол бермейді. 164-бап Омбудсменнің жылдық есеп жариялауын және оның мазмұнын белгілеуін талап етеді. Атап айтқанда, полиция және Фиджи түрмелер қызметіне қатысты тергеулердің нәтижелері құжатталуы тиіс.
Part 2 of Chapter 11 establishes the office of Ombudsman. It comprises sections 157 through 164 of the constitution. Section 157 stipulates that there must be at least one Ombudsman. Parliament is empowered to appoint more than one, and if so, one of them shall be designated the Chief Ombudsman, who shall be in charge of the staffing of the Ombudsman's office and of the allocation of work amongst the Ombudsmen. Section 158 sets out the Ombudsman's functions. The Ombudsman must investigate administrative complaints brought by government departments or parliamentary committees. Complaints to the Ombudsman may also be made by any person whose interests are affected by an action of any government agency. Complaints to the Ombudsman must be made in person, not through another party, but the Ombudsman may waive this rule if satisfied the person concerned is unable to make the complaint in person. The Ombudsman is not authorized to investigate actions taken by a Cabinet Minister, judge, or any person with respect to that person's appointment to, or dismissal from, public office, or that person's pension entitlement. The proceedings of the Ombudsman are not to be challenged in any court of law. Sections 159 and 160 empower the Ombudsman to choose not to investigate a complaint brought to them, or to discontinue an investigation at any time. Moreover, the Ombudsman is not generally authorized to hear complaints that could be reviewed by a court or tribunal, except when they involve breaches of the Bill of Rights. Parliament is authorized to legislate to regulate the conduct of the Ombudsman's business. Sections 161 and 162 deal with the outcome of the Ombudsman's investigations into complaints. If the Ombudsman finds an action to have been unconstitutional, illegal, unreasonable, unjust, oppressive, or improperly discriminatory, they make a report, with copies to the Prime Minister and the Minister of the relevant department, with specifics as to what wrong or wrongs were committed, and what steps will rectify the wrongs. After presenting the report to the Prime Minister and the Minister concerned, if no action is taken in a reasonable time, the Ombudsman may present a further report to the House of Representatives and the Senate. Section 164 specifies the manner of the Ombudsman's appointment, and the limitations of the office. Following consultation with the Prime Minister, the Constitutional Offices Commission appoints the Ombudsman, who must not hold or derive income from any other public office (except the chairmanship of the Human Rights Commission. Nor may the Ombudsman, except with written permission from the Prime Minister, hold any other paid office or engage in any other paid occupation during their term as Ombudsman. This safeguards the independence of the office, and prevents conflict of interest. Section 164 requires the Ombudsman to publish an annual report, and specifies the contents. In particular, investigations involving the police and the Fiji Prisons Service are to be documented.
3-бөлік: Бас аудитор
11-тараудың 3-бөлімі Бас аудитор институтын құрады. Ол 166-169-тармақтарды қамтиды. 166 және 167-тармақтар Бас аудитор институтын құрып, оның өкілеттіктері мен міндеттерін анықтайды. Бас аудитор – мемлекеттің бас есепшісі. Ол мемлекеттік қаржыға немесе мемлекеттік мүлікке қатысты барлық мәмілелер бойынша жылдық тексеру мен аудит жүргізіп, одан кейін Парламентке есеп беруі тиіс. Бас аудитор мұндай барлық мәмілелердің заңдылығын зерттеуге міндетті. Дегенмен, Парламент белгілі бір заңды тұлғаны Бас аудитордың аудитінен босату мүмкіндігі қарастырылған. Есепті Өкілдер палатасының спикеріне тапсыруға және көшірмесі тиісті министрге жіберуге тиіс. Спикер есепті алғаннан кейін 30 күн ішінде немесе Парламент сол кезде отырыс өткізбесе, келесі отырыстың бірінші күнінде Палата мен Сенаттың қарауына ұсынуға міндетті. 168-тармақ Бас аудиторды Конституциялық кеңселер комиссиясының Өкілдер палатасының тиісті комитетімен кеңескеннен кейін тағайындайтынын белгілейді. Қызмет бос болған жағдайда немесе Бас аудитор қандай да бір себеппен өкілеттіктерін жүзеге асыра алмаса, Комиссия тиісті министрмен кеңескеннен кейін Бас аудитордың міндетін уақытша атқарушыны тағайындауға құқылы. Уақытша қызметтік орны тұрақты немесе уақытша болуы мүмкін.
Part 3 of Chapter 11 establishes the office of the Auditor General. It comprises sections 166 through 169. Sections 166 and 167 establish the Auditor General's office, and define its powers and duties. The Auditor General is the chief official accountant of the state. They must make an annual inspection and audit, followed by a report to the Parliament, on all transactions concerning public money or public property. The Auditor General is to investigate the legality of all such transactions. Nevertheless, provision exists for the Parliament to exempt a specified body corporate from audit by the Auditor General. The report is to be delivered to the Speaker of the House of Representatives, and a copy given to the relevant Minister. The Speaker is to require the report to be laid before the House and the Senate within 30 days of receiving it, or, if Parliament is not sitting at the time, on the first sitting day when it resumes. Section 168 stipulates that the Auditor General is to be appointed by the Constitutional Offices Commission following consultation with the relevant committee of the House of Representatives. In the event of a vacancy, or of the Auditor General being unable for any reason to exercise their duties, the Commission may, following consultation with the relevant Minister, appoint an acting Auditor General. The substitute position may be either permanent or temporary.
4-бөлім: Конституциялық лауазымдарға қатысты жалпы ережелер
11-тараудың 4-бөлігі конституциялық белгілі бір лауазымдарға қатысты жалпы ережелерді қамтиды. Ол Конституцияның 169-шыдан 173-ші баптарына дейін құрайды. 169-шыдан 171-ші баптарға дейін осы ережелерге қатысты лауазымдар анықталады және лауазымды атқару шарттары мен талаптары белгіленеді. Сайлауды қадағалаушы, Омбудсмен, Бас аудитор, Бас прокурор, Парламент Бас хатшысы және Полиция комиссары 5 жылдық мерзімге тағайындалады және қайта тағайындалуға құқылы. Мерзімнің шегіне қарамастан, барлық лауазымдар 65 жасқа толғаннан кейін тоқтатылады, содан кейін лауазымды тұлғалар қайта тағайындалуға құқылы емес. Осы лауазымдардағы барлық адамдардың жалақысын Парламент белгілейді және олардың өкілеттік мерзімі ішінде жалақы мөлшері төмендетілмейді. Лауазымдық мінез-құлқына қатысты шағымдар немесе қызметтік міндеттерін орындай алмау жағдайында, Президент кемінде 3 мүшеден тұратын трибунал тағайындайды, олардың кемінде 2-сі Фиджиде немесе Парламент белгілеген басқа елде жоғары сот қызметін атқарған немесе атқарып келген тұлғалар болуы тиіс. Трибунал айыптауларды тергеп, үкіметке ұсынымдар береді. Егер трибунал ұсынса, Президент Премьер-министрдің кеңесі бойынша, ол Оппозиция жетекшісімен кеңесе отырып, лауазымды тұлғаны қызметтен уақытша шеттетуге немесе босатуға құқылы. Адам құқықтары жөніндегі комиссия, сайлау округтері жөніндегі комиссия, сайлау комиссиясы, Парламент мүшелеріне жалақы төлеу жөніндегі комиссия, Мейірімділік жөніндегі комиссия, Конституциялық лауазымдар жөніндегі комиссия және тәртіптік қызметтер жөніндегі комиссия мүшелері 2 жылдық мерзімге тағайындалады; олар тағы бір 2 жылдық мерзімге қайта тағайындалуы мүмкін, бірақ одан әрі қайта тағайындалуға құқылы емес. Лауазымдық мінез-құлқына қатысты шағымдар немесе қызметтік міндеттерін орындай алмау жағдайында, Конституциялық лауазымдар жөніндегі комиссия кемінде 3 мүшеден тұратын трибунал тағайындайды, олардың кемінде 2-сі Фиджиде немесе Парламент белгілеген басқа елде жоғары сот қызметін атқарған немесе атқарып келген тұлғалар болуы тиіс. Трибунал айыптауларды тергеп, үкіметке ұсынымдар береді. 173-ші бапта комиссиялар мен трибуналдардың қызметін реттейтін түрлі ережелер қарастырылған. Шешімдер көпшілік дауыспен қабылданады; дауыстар тең болған жағдайда, төрағаның дауысы шешуші болады.
Part 4 of Chapter 11 makes general provisions relating to certain constitutional offices. It comprises sections 169 through 173 of the Constitution. Sections 169 through 171 identify the officers to whom the provisions apply, and set out the terms and conditions for holding office. The Supervisor of Elections, the Ombudsman, the Auditor General, the Director of Public Prosecutions, the Secretary General to Parliament, and the Commissioner of Police are appointed for 5 year terms, and are eligible for reappointment. Notwithstanding the term limit, all terms of office expire at age 65, after which officers are not eligible for further reappointment. Salaries of all these officers are fixed by the Parliament, and may not be reduced during their terms. In the case of alleged misbehavior or inability to perform the duties of the office, the President appoints a tribunal of at least 3 members, at least 2 of whom hold or have held high judicial office in Fiji or another country prescribed by the Parliament. The tribunal investigates allegations and delivers recommendations to the government. The President may then suspend or dismiss the officer, if recommended by the tribunal, on the advice of the Prime Minister, who is required to consult the Leader of the Opposition. Members of the Human Rights Commission, the Constituency Boundaries Commission, the Electoral Commission, the Parliamentary Emoluments Commission, the Commission on the Prerogative of Mercy, the Constitutional Offices Commission, and the Disciplined Services Commission are appointed for 2 year terms; they may be reappointed for one further 2 year term, but are not eligible for further reappointment. In the case of alleged misbehavior or of inability to perform duties of office, the Constitutional Offices Commission appoints a tribunal of at least 3 members, at least 2 of whom hold or have held high judicial office in Fiji or another country prescribed by the Parliament. The tribunal investigates allegations and delivers recommendations to the government. Section 173 sets out various regulations governing the functions of commissions and tribunals. Decisions are taken by majority vote; in the event of a tie, the Chairman has a casting vote.
5-бөлік: Ақпараттық еркіндік
11-тараудың 5-бөлімі бір ғана 174-бөлімнен тұрады, ол Парламентке үкімет пен оның мекемелерінің ресми құжаттарына қоғам мүшелерінің қол жеткізу құқығын қамтамасыз ететін заң қабылдауды міндеттейді.
Part 5 of Chapter 11 consists of a single section, section 174, requiring the Parliament to legislate to give members of the public access rights to official documents of the government and its agencies.